'Al die irritante gewoontes en menselijkheden, ik wil gewoon dat mijn moeder een stralend voorbeeld voor me is'

Drie kwartier non-stop tegen de wind in gillen

Terwijl mijn moeder snottert dat het komt omdat ik ook nooit bereikbaar ben, scroll ik door mijn telefoon. Haar laatste app: ‘Prima, ik doe het toetje’. Aantal gemiste oproepen: nul. Het is 10.30 uur en ik wil naar huis. Nu. Want dit is nog maar het begin.

Alles wat ze zegt, zal ergerlijker zijn dan het vorige, want zo werkt dat met irritatie. Aan het eind van de dag zit er niets anders op dan naar het strand te rijden en drie kwartier non-stop tegen de wind in te gillen. Want als ik het tegen haar doe, kan ik de komende maanden niet slapen van het schuldgevoel. Liever zou ik overlopen van liefde en dankbaarheid. Maar de waarheid is: ik kan mijn moeder niet uitstaan.

Huilend naar bed

Als ik dit verhaal over het kerstdiner aan een vriendin vertel en vraag of haar moeder ook zo ontzettend ergerlijk kan zijn, lacht ze schamper: “Míjn moeder twitterde laatst een ‘grappig’ plaatje van een veiligheids-boerka, gericht aan mijn verse verkering. Toen ik haar vroeg het te verwijderen, of in elk geval de naam van mijn vriend, zei ze woedend dat dat juist leuk is, als je aanstaande schoonmoeder gevoel voor humor heeft. Dat ik haar áltijd afwijs.”

Dat gevoel van afwijzing komt tijdens de kerst met versiering en al naar boven, vertelt ze: “Als we niet komen, krijgt ze een zenuwinzinking. We gaan dus. Iedereen is opgelucht als de wijn open kan, maar daarmee is ook de kurk uit de fles van verwijten. Elke kerst eindigt ermee dat mijn moeder huilend naar bed gaat, omdat we haar zouden afwijzen.

'Ik heb in een etmaal 99 keer mijn iPhone opgepakt. Ben ik gestoord of zo?'Lees ook

Wie is hier nou de moeder?

Ik zweer het: élke kerst. Het lijkt wel een familietoneelstuk dat elk jaar in reprise gaat. Ik denk ook continu: wie is hier nou de moeder? Dat heb ik eigenlijk al sinds ze een jaar of vijftig is. Ik heb het haar niet eens verteld toen ik ernstig ziek was. Want dan ben ik alleen maar bezig met haar te kalmeren, in plaats van beter te worden. Als ik iets heb, is dat namelijk het zieligst voor haar.” Vraag een willekeurige vrouw of haar moeder irritant is en de hel breekt los.

Ik hoor verhalen over moeders die alleen praten, maar nooit luisteren. Die altijd iets ergers hebben meegemaakt dan jij. Die het zelf héél anders hadden gedaan – “Dit is geen kritiek, hoor”. Die en passant elk gesprek op zichzelf brengen. Die hun beste verhaal een miljoen keer vertellen. Die zichzelf terugzien in elke goede eigenschap van hun kleindochter, maar het ook jammer vinden dat ze die moeite met schrijven van jou heeft. Die zeggen dat al die mislukte relaties in jouw leven allemaal niet nodig waren geweest, als jij maar naar haar had geluisterd. Moet ik nog doorgaan?

Gewoon, aan alles

Mijn god, wat ergeren we ons aan onze moeders. Waar we ons aan ergeren? Gewoon, aan alles. Haar aanwezigheid is eigenlijk de enige voorwaarde, en vaak is die ook nog niet eens noodzakelijk. Mijn ergernis groeit niet alleen met het uur, maar ook met de jaren. Dat is vermoedelijk omdat zij, nu ze ouder wordt, niet alleen meer alles laat hangen, maar zich ook meer laat gáán. Zo heeft ze tegenwoordig totaal geen scrupules meer om iemand en plein public af te fakkelen.

“Nee joh, zo’n kind moet je niks vragen”, roept ze geïrriteerd wanneer het kassameisje me het antwoord op een vraag schuldig moet blijven. “Die zijn niet zo slim, waarom denk je dat ze hier zit?” Met de ouderdom laten mensen zich sowieso minder gelegen liggen aan anderen. Wat kan het haar ook schelen wat iemand anders van haar denkt. Ze heeft levenservaring, en die mag ze delen. Met winkelpersoneel, maar ook met haar dochter. Het lastige is dat ik zelf inmiddels ook al een tijdje op deze wereld rondloop en na al die jaren steeds beter weet wat ik wil: me niets van mijn moeder aantrekken. Maar dat is waarschijnlijk iets voor als ze er niet meer is.

'Vandaag de dag word je maar geacht BFF te zijn met iedereen die je vijf seconden kent'Lees ook

Ook maar een mens

“Je ergeren aan je moeder heeft te maken met verwachtingen”, zegt een bevriend psycholoog, zelf ook in het gelukkige bezit van een moeder. Daar zegt ze wat. Al die lelijke, kleinzielige dingen, al die irritante gewoontes en menselijkheden – ik wil niet dat mijn moeder die heeft. Ze moet een stralend voorbeeld voor me zijn. Mijn betere zelf, iemand aan wie ik me kan optrekken in plaats van ergeren.

“Je hebt haar altijd geïdealiseerd”, zegt de psycholoog. “In de loop der jaren kom je erachter dat zij ook maar een mens is. Dat is pijnlijk.” Ze heeft gelijk: ik wil eigenlijk dat mijn moeder iemand anders is. Ik wil dat ze een kruising is tussen de Dalai Lama, Nelson Mandela en Michelle Obama, met een snufje Angela Merkel en doe ook maar iets van Stephen Hawking, zodat ze wel heel slim is, maar ook een beetje hulpeloos. Ik parkeer haar bij de groente en kom er thuis pas achter dat ik wat vergeten ben, omdat het zo lekker rustig is in mijn hoofd.

Groot verlies

Tegelijk wil ik ook weer niet dat mijn moeder verandert. Een andere vriendin vatte het mooi samen: “Mijn moeder ging laatst aan mij iets vragen over de erfenis. Ik dacht: eh, ik weet dit toch niet opeens beter dan jij? Ik snap hier geen hout van, dat weet je toch? Jij bent hier goed in, ik ben maar het kind!”

De psycholoog knikt als ik haar dat vertel: “Je neemt soms opeens de rol van een kind aan, terwijl je dat niet meer bent. Dat gaat vanzelf, zeker als je bijvoorbeeld in het ouderlijk huis bent. Jij bent het kind en zij weet hoe het moet. En als ze dat dan niet weet – en ze weet steeds minder met de jaren – is dat eigenlijk een groot verlies. Reden tot verdriet en ergernis. Je moet je moeder loslaten, en dat is een lang en pijnlijk proces dat op je twintigste begint en nooit echt ophoudt. Onze moeders gáán het niet meer oplossen. We moeten het zelf doen. Dat weten we allang, maar dat is niet altijd leuk.”

'Het dieptepunt was toen we weer probeerden te vrijen en ik niet eens voelde dat hij bij mij naar binnen ging'Lees ook

Schuldgevoel

Ja, ik word er zelf ook een beetje moe van, al dat geërger. Kan ik er niet gewoon mee ophouden? Het lost niks op. Sterker, het maakt me alleen ongelukkig en het kost energie. En benzine om naar het strand te rijden – me ergeren is nog slecht voor het milieu ook. Ik zou ook kunnen denken: ach, het is maar mijn moedertje. Vroeger was ze heel lief, dat herinner ik me nog wel. Of dat het zonde van de tijd is die ik nog heb met mijn moeder. Straks is ze dood en heb ik me alleen maar geërgerd. Ik zie me al staan, huilend aan haar graf: “Mama, het spijt me allemaal zo!”

En dan is ze er niet meer om te zuchten en vermoeid te zeggen dat het heus niet zo erg is allemaal en kom maar hier. En dan dat schuldgevoel! Zij wilde bijvoorbeeld per se opletten dat mijn fiets niet werd gestolen, en als dank erger ik me alleen maar aan haar. Ze heeft het vast door dat ik dat doe, misschien ligt ze ’s nachts wel in haar bedje te huilen van radeloosheid. Dat schuldgevoel maakt overigens dat ik me nog meer erger. Niet bepaald nobel van mij, maar ik doe het toch, en dat is óók irritant.

It takes two to tango

Ik bel een vriend die psychiater is. Misschien moet mijn moeder eens met hem gaan praten. “Tja”, zegt die voorzichtig. “It takes two to tango. Je hebt iemand die irritant gedrag vertoont, maar óók iemand die het als zodanig interpreteert. Het maakt niet zo veel uit wat er precies gebeurt, of je ergert je al. Het gaat over iets in de relatie. Ik vermoed dat er dingen zijn die je wel wil zeggen, maar nooit uitspreekt tegen je moeder.

Dat je je eigen leven wil leven of zoiets – grote dingen. In de verhouding met je moeder kan je rol zijn dat je altijd leuk meedoet met haar, en dat je nooit geleerd hebt uit te spreken dat je het niet met haar eens bent. Misschien ben je nog steeds bang dat ze boos op je wordt en wil je haar nog steeds niet verdrietig maken. Dat gaat ergens wringen en kan zich uiten als ergernis.”

'Ik voel me werkelijk over alles schuldig, als je 'schuldgevoel' opzoekt op wikipedia staat er een foto van mij bij'Lees ook

Onuitgesproken emoties en verwijten

Ik schrik ervan. Want: ja, natuurlijk zijn er dingen die ik wil zeggen. Mijn ergernis is niet meer dan de ontsnappende stoom van een snelkookpan, vol onuitgesproken emoties en verwijten. Ik kan de deksel er natuurlijk ook gewoon afhalen: “Hé mam, hou gewoon je bek. Alsof jíj een flauw idee hebt hoe het moet. Ik heb het je in elk geval nog nooit goed zien doen, de afgelopen 43 jaar.

Kijk even: mijn grenzen liggen hier, en niet helemaal daar. Hou op met dat zielige gedoe. Begin zelf eens een leven in plaats van je met het mijne te bemoeien. Ik hoef je schuldgevoel niet! En trouwens, nee, ik heb je niet vergeven dat je in 1978 niet teruggereden bent naar de benzinepomp waar ik Pluis was vergeten. Denk maar niet dat ik ooit één cadeautje voor je meeneem als je in een verzorgingstehuis zit opgesloten.”

Focus op haar goede dingen

Misschien wel leuk voor met de kerst. Maar wellicht is er nog een andere optie, zoals de psycholoogvriendin oppert: “Je ergeren is normaal. Maar jij beslist hoe je ermee omgaat. Bij ergernis moet je eigenlijk het tegenovergestelde zeggen van wat je denkt. Bijvoorbeeld: “Fijn dat je altijd zo goed oplet, mama, en zo meedenkt. Maar hij staat op slot, mijn fiets.” Het is toch ook eigenlijk heel lief dat ze daar bezorgd over is? Focus op haar goede dingen. Hoe ze vroeger tot diep in de nacht een decor voor je toneelstukje in elkaar zat te knutselen, of hoe ze nog steeds zonder aarzelen alles uit haar handen laat vallen als je haar nodig hebt.

Het is zonde je alleen op het negatieve te richten. Er zijn ook goeie momenten met je moeder. Bedenk desnoods dat ze er op een goede dag niet meer is. Want hoe vreselijk ze ook kan zijn, je gaat haar missen. Niemand is zo blij om je te zien als je moeder, hoe goed ze het ook weet te verbergen. Misschien is ze niet altijd geïnteresseerd in wat je precies doet, maar ze heeft een diepgewortelde, nooit aflatende bezorgdheid om je. Als je moeder dood is, komt dat nooit meer terug.” Ik weet het. Me ergeren aan mijn moeder is veilig en troostrijk. Ik kan nog zo lelijk uit mijn slof schieten, dan nog snapt ze dat en houdt ze van me.

Acteur Stanley Tucci kookt met Blake Lively: 'Voor Ryan bakten we de steak (God, wat is die vent saai)'Lees ook

ik bén mijn moeder

Het allerergste van dit verhaal is eigenlijk, realiseer ik me: bij elke zin die ik uitspreek, elke sneer die ik uitdeel, verander ik in mijn moeder. Ik lijk niet alleen op mijn moeder, ik bén mijn moeder. Honderd procent. Ik doe haar al mijn hele leven na, ik kan het niet helpen: ze is mijn voorbeeld, tegen wil en dank. Al dat gedrag waaraan ik me erger, heb ik zelf ook. Ik wil gewoon niet tegen mijn eigen slechte eigenschappen aankijken in een ouwe spiegel.

En ik hoef al helemaal niet te weten hoe ergerlijk ik zelf eigenlijk ben. Wat je niet wil hebben, komt twee keer zo hard naar je toe – ik weet het. En precies daarom erger ik me zo extreem. Hoe harder ik me erger, hoe meer ik mezelf ervan overtuig dat ik héél anders ben. Beter, nobeler. Meer Michelle Obama en zéker niet kleinzielig. Het troost me, zoals zij me mijn hele leven getroost heeft. Ik houd mijn hart met twee handen vast voor de dag dat ze er niet meer is. Bovendien zou ik bij god niet weten aan wie ik me dan zo heerlijk moest ergeren. 

Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 160, lees hier meer exclusieve verhalen op LINDA.premium. 

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

'We vertellen vrouwen voortdurend dat ze tevreden met zichzelf moeten zijn, maar als ze het echt zijn, raken we in de war'Lees ook