'Ik heb in een etmaal 99 keer mijn iPhone opgepakt. Ben ik gestoord of zo?'

Hoe dan??

Dat kondigen ze dan wel vaak eerst met veel bombarie op diezelfde social media aan. Ze gaan meer focussen op echte kwaliteit van leven, op hun gezin, lekker mindful zijn en oh, wat hebben ze het geweldig en wat voelen ze zich fantastisch doordat ze eindelijk weer tijd hebben voor de echt belangrijke dingen in het leven.

Ik krijg daar altijd acute jeuk van. Zo overdreven, constateer ik geïrriteerd. En bovendien: HOE DAN?? Ik sterf bijkans zonder m’n iPhone.

Toch besluit ik eens in de materie te duiken. Ik lees om te beginnen het boek van Manfred Spitzer, Digiziek, een pleidooi voor offline leven, maar, even oneerbiedig gezegd: Spitzer is zo’n oude opa die het leven graag zou stilzetten en kinderen massaal weer terug naar het Barbapappa-tijdperk wil zappen. Die alleen maar onderzoeken naar voren brengt waaruit blijkt hoe duivels alle apparatuur is en dat het ons en onze kinderen ziek maakt.

Zo’n verhaal kan ik moeilijk met oprechte interesse lezen, omdat het bijna voelt als een religieus pamflet tegen de vooruitgang. Maar tegelijkertijd lees ik nog twee andere boeken, Is daar iemand? Hoe de smartphone ons leven beheerst van journalist Wouter van Noort en van Adam Alter Super verslavend, waarom smartphones, apps en social media zo verslavend zijn. En wat je eraan kunt doen. Alter brengt mij wel aan het wankelen.

Een verslaving zoals iedere andere

Hij legt helder uit dat de smartphone een verslaving is zoals iedere andere. Hij heeft het over sportverslaving door sporthorloges en -apps, waarmee je je prestaties direct kunt nalezen en online gooien (heb ik ook last van, een hardlooprondje niet gecheckt door Runkeeper? Didn’t happen). Over digitaal geheugenverlies. (Ik kan niet eens de telefoonnummers van mijn kinderen opzeggen, zonder iPhone raak ik de weg kwijt, hoofdrekenen gaat steeds slechter; yes, I’m lost.)

Niet dat Alter pasklare oplossingen heeft, behalve dan intensieve programma’s om gedragsveranderingen te bewerkstelligen. Hij is ervan overtuigd dat over vijftig jaar plaatjes van mensen nu met hun smartphone dezelfde status zullen hebben als plaatjes van rokende dokters in de jaren vijftig en zestig. Zo van: we wisten nog niet wat de schadelijke effecten waren, maar straks zijn we allemaal hersendood door de smartphone zoals rokers nu longkanker krijgen.

Acteur Stanley Tucci kookt met Blake Lively: 'Voor Ryan bakten we de steak (God, wat is die vent saai)'Lees ook

Het brein van een goudvis

De rode draad in alle drie de boeken is dat ons arme brein de klos is door de digital overload. Multitasken – nee, dat kan dus niemand, ook vrouwen niet – is het nieuwe roken. (Na suiker, zitten, zout, koolhydraten et cetera.) Je continu laten afleiden door je telefoon is bovendien slecht voor je prestaties en je geluk. Eigenlijk ben je, door je telefoon bij je te hebben, steeds een beetje afgeleid en er dus nooit helemaal bij. Je krijgt het brein van een goudvis. Help!

De laatste tijd komt er ook in mijn leven weleens zo’n knaagmoment voorbij. Dat ik me afvraag of ik wel goed bezig ben. Of mijn leven niet wordt opgesoupeerd door mijn smartphone en alles wat daarbij hoort. Of het niet heel slecht is dat ik amper meer kan focussen op één taak. Dat ik nauwelijks toekom aan ontspannen een boek lezen omdat ik me dan toch weer laat verleiden door Twitter, Facebook en berichtjes online.

Dat ik zie dat mijn jongste te veel op zijn iPad zit, de knietjes hoog opgetrokken. Waarop ik verbolgen uitroep: “Stop eens met dat rotding! Ga iets nuttigs doen!” Terwijl de andere zoon uren online gamet op de computer en ik me angstig afvraag of hij wel heeft geleerd om gewoon een gesprek te voeren.

‘I share, therefore I am’

Onlangs bleef ik hangen bij een TED-talk van Sherry Turkle, een Amerikaanse psychologe die het boek schreef Reclaiming Conversation, The Power of Talk in a Digital Age. Ze hield een verontrustend verhaal over hoe al die apparaten veranderen wie we zijn. Alleen zijn durft niemand meer, want als we dat zijn moet dat meteen worden opgelost, bij voorkeur door te connecten online. “I share, therefore I am.”

Maar juist daardoor komen we in een isolement. “Als je alleen bent heb je tijd voor zelfreflectie”, zegt Turkle. “Dat is voor ieder mens heel nuttig.” Ze signaleert bovendien dat we tegenwoordig weliswaar vaak samen zijn, maar tegelijkertijd toch alleen. We willen wel met iemand zijn, maar tegelijk ook contact houden met anderen.

En we verstoppen onszelf achter Instagram-filters en hysterisch enthousiaste statusupdates. In plaats van spontane gesprekken te voeren, plaatsen we geestige oneliners waar we eerst uitgebreid over hebben nagedacht. Maar dat werkt niet om elkaar echt te leren begrijpen of kennen. Daarvoor moet je met elkaar práten, zonder vooraf regie te voeren over je tekst.

“Voor kinderen is juist die conversatie heel belangrijk om te leren”, vertelt Turkle. “Juist ook luisteren naar de saaie gedeelten, de versprekingen, de verkeerde formuleringen, want daarin laten we onszelf zien.”

Ik slik moeizaam iets weg als ik haar aanhoor. Kunnen mijn kinderen eigenlijk wel converseren? Zijn die kloterige apparaten niet al veel te lang bepalend in ons gezin geweest? En dan moet de dodelijke uitsmijter van Turkle nog komen: “We verwachten meer van de technologie dan van elkaar.”

'We vertellen vrouwen voortdurend dat ze tevreden met zichzelf moeten zijn, maar als ze het echt zijn, raken we in de war'Lees ookh2>24/7 bereikbaar]

Ik beken onmiddellijk schuld. Mijn telefoon heeft de laatste vijf jaar altijd aan mijn hand vastgezeten. Ik vond mezelf heel goed bezig door steeds te roepen dat ik 24/7 bereikbaar was. Toen ik nog hoofdredacteur van een tijdschrift was, verwachtte ik dat ook van mijn redactie. Zonder rekening te houden met hun levens. Als ik om elf uur ’s avonds appte, verwachtte ik een antwoord. En kreeg het ook.

Hele inspiratieborden stuurde ik in de avonduren of weekenden door, terwijl zij gewoon met hun gezin bezig moesten zijn, of met zichzelf. Niet dat ik boos werd als ze niet antwoordden, maar ik markeerde toch ongemerkt een vinkje bij hun naam op het denkbeeldige lijstje geschikt/ongeschikt in mijn hoofd. Als ik dit allemaal aankon, dan moesten zij dat toch ook kunnen?

Helemaal horendol

Totdat mijn ogen opengingen door een vriendin die vertelde dat ze burned out was geraakt van haar werk. De druk die haar baas haar oplegde, was zo hoog dat ze zelfs bij de tandarts tijdens de gebitsreiniging nog met haar iPhone omhoog aan het appen was. Ze zat in wel vijf werkgerelateerde WhatsApp-groepen waarvan steeds werd verwacht dat ze overal op antwoordde en alles bekeek. Ook waren er nog groepjes van school, van de voetbal en van vriendinnen.

Ze werd er helemaal horendol van. En ondertussen waren haar kinderen er ook nog. Liep ze met hen in de dierentuin, maar kon niet meer genieten omdat haar telefoon steeds piepte en klingelde dat het een lieve lust was. “Mama, je kijkt helemaal niet”, zeiden ze dan. “Je zit alleen maar op je telefoon.” Maar ze moest wel regelmatig checken, want als ze het niet deed was ze bang dat ze op haar werk dachten dat ze niet betrokken genoeg was.

'Nog steeds heerst de hardnekkige mythe dat je pas een goede moeder bent als je je nageslacht er zelf uitperst'Lees ook

De juiste balans

“En dat is precies het probleem”, zegt de Vlaamse Christine Wittoeck, schrijfster van het boek Start to digital detox en werkzaam bij de Digital Detox Academy. Ze is niet tegen digitale middelen, totaal niet zelfs. Digital detox houdt voor haar dan ook niet het verbannen van alle apparatuur in. Het gaat om de juiste balans vinden tussen offline en online.

“Het probleem met smartphones en de moderne technologie is dat die ons in staat stellen om alles te doen en bekijken wanneer we willen. Vroeger konden we alleen maar telefoneren in de hal omdat daar de telefoon stond, we keken televisie in de huiskamer en we werkten achter een bureau op een vaste plek. Tegenwoordig kunnen we films kijken op het toilet, overal bellen en elkaar op iedere plek en wanneer we maar willen bereiken. Wat er gebeurt, is dat ons brein niet kiest voor de optie ‘kunnen’ maar voor ‘moeten’. Het zou al heel veel schelen als we inzien dat we mogen kiezen. Dat wij bepalen wat we doen.”

App-circus, Facebook-updates en Instagram-blijheid

Ja, dat zal allemaal wel, maar hoe kunnen we kiezen, als er – zo lijkt het althans – voor ons gekozen wordt? Als je niet meedoet met het app-circus en de Facebook-updates of Instagram-blijheid, dan tel je niet mee. En wat doen we met onze kinderen, die altijd maar online zijn? Je moet alles volgen als je niets wilt missen.

“Niemand kan alles volgen en altijd online zijn, en dan ook nog goed functioneren”, bezweert Wittoeck. “Je kinderen kun je prima vertellen dat je niet altijd bereikbaar bent en dat zij dat ook niet hoeven te zijn. Geef zelf het goede voorbeeld.”

Ze coacht veel mensen die op zoek zijn naar de juiste balans. Zelf raakte ze door haar digitale leven in een burn-out. “Ik kreeg mijn brein niet meer stil en was er voor iedereen, maar nooit voor mezelf. Ik kwam erachter dat je je brein moet laten herstellen, rust geven en gunnen.”

'Ik vind feestjes doodeng, er is altijd de angst van de eenzame entree of in m'n uppie aan de bar staan'Lees ook

Bedelen om wificodes

Nou, in dat geval ben ik de afgelopen tijd behoorlijk in een testcase beland. Sinds twee maanden ben ik gescheiden en woon ik in een middeleeuws huis. De kosmos wil mij iets duidelijk maken, want op de een of andere manier is mijn huis het enige in de straat waar geen wifi mogelijk blijkt. Geen wifi. Kun je het je voorstellen? Ik twee maanden geleden niet. Na wanhoop, verdriet, boosheid en uitzinnige woede, ben ik inmiddels in een apathische staat van zijn terechtgekomen.

Uren en uren heb ik aan de telefoon gezeten met helpdesks en providers, ik heb ze stuk voor stuk door de telefoon getrokken, uitgescholden en geroepen: “Hoe denk je dat ik mijn werk moet doen?” Buren klampte ik aan op straat. Als een junk bedelde ik om wificodes. Die kreeg ik ook, maar ze werkten nog geen dag.

“Ja, haha, middeleeuws huis, middeleeuws internet”, schaterde de buurvrouw. “Zeg dat wel”, boer-met-kiespijn-lachte ik terug. Was het frustrerende waaiertje weer vol, maar geen wifi. “U bent niet verbonden met internet.” Bijna had ik mijn raam opengeschoven en mijn laptop naar buiten gesodemieterd.

Digital detox

Het is ook de enige vraag die mijn kinderen steeds stellen: “Heb je al wifi?” Vervolgens blijven ze hier weg. Want geen wifi. “Wat moet ik hier doen?”, vroeg een van de zoons. “Wat je hier moet doen?”, blafte ik hem toe. “Wat dacht je van met mij praten?”

Ik werd glazig en hoofdschuddend aangekeken. Het leven draait immers om wifi. Hoeveel harder kun je dat ingepeperd krijgen? Tegen vriendinnen jammerde ik: “Ik ben toch wel meer dan een wifi-station?”

De situatie noodde mij tot eenzaamheid. Tot geen tv. Tot slechts een smartphone met 4G. Tot nadenken. En uiteindelijk tot het besluit een digital detox te doen. Ik was nu toch al praktisch digitaal dood, dan maar definitief voor de kill. Ik installeer op advies van Wittoeck eerst de app Moment op mijn iPhone. Daarmee kun je precies in kaart brengen hoe veel en vaak je op je smartphone kijkt.

Wittoeck: “Als je die cijfers voor je neus ziet, is dat wel een eyeopener. Dat je bijvoorbeeld zestig keer je telefoon hebt opgepakt. Je kunt ook kijken naar het verbruik van je batterij. Als 80 procent van je batterij naar Instagram gaat, kun je jezelf afvragen of het je gebracht heeft wat het je moest brengen en waarom. Zonder nog maar iets te veranderen, maakt het je bewust.”

Begin met kleine stapjes

Verder is het een goed idee om alle notificaties uit te zetten van je social media, behalve van de app die je echt niet kan missen. “Neem niet al te grote stappen. Zeg niet: ‘Ik verban mijn telefoon.’ Maar begin met kleine stapjes. Laat je telefoon eens thuis als je een kwartiertje weggaat. Wat kan er in vijftien minuten gebeuren?”

“Als je de kinderen in bed gaat leggen, laat je telefoon dan gewoon beneden. En check vervolgens welke info je hebt gemist in die tijd. Ga eens wandelen zonder iPhone. Of neem hem mee, zet hem in de vliegtuigstand en pas weer aan als je thuis bent. Het kost sowieso moeite en energie en discipline om jezelf aan te pakken. Maar bereid jezelf wel voor. En, heel belangrijk: durf te vragen aan je gezinsleden hoe zij vinden dat je met je smartphone omgaat.”

Nou, dat is meteen al schrikken, met de ‘Moment’-app. Ik heb in een etmaal 99 keer mijn telefoon opgepakt en mijn scherm is 5 uur en 55 minuten actief geweest. Mijn hemel. Ben ik gestoord of zo? Ik check mijn Whatsapp. Ik heb als zzp’er en moeder zes appgroepjes. Van de sportclub, van het gezin, van een vriend die 50 wordt.

'Met propvolle agenda's maken we onszelf gek, elk wakker uur staat in het teken perfectievervulling'Lees ook

Werkgerelateerde groepjes

Sinds ik niet meer op een redactie werk, zijn de werkgerelateerde groepjes verdwenen. Maar vriendinnen komen erin om; nog steeds. Wat daarmee te doen? Wittoeck heeft daar een stellige mening over. “Het is een asynchroon communicatiemiddel. Telefoon, Skype, Facetime, dat zijn synchrone communicatiemiddelen, wat wil zeggen: terwijl ik het zeg, hoor of zie jij mij. Het lijkt handig dat je via WhatsApp altijd berichten kan versturen, maar dat is het niet. Je kunt niet van mensen verwachten dat ze ieder kwartier checken of ze nieuwe berichten hebben en altijd bereikbaar zijn.”

“Vraag op school, voetbal en werk dus om afspraken. Na vier uur ’s middags geen nieuwe berichten meer. Bij bedrijven worden vaak ook nog eens allerlei apptools geïntroduceerd waar werknemers van alles mee moeten. Vroegen ze zich maar wat vaker af: waarvoor dient dit interne communicatiesysteem? Wie heeft er wat aan? En kijk waar mensen vastlopen. Je kunt zoiets niet zomaar invoeren zonder mensen daarin te coachen, maar helaas gebeurt dat veel te weinig.”

Uittunen

“Hoe vind jij dat ik met mijn smartphone omga?”, durf ik eindelijk te vragen aan mijn dochter Jeika (13). “Nou, je zit er wel heel veel op.” Ik schiet overeind. “Maar ook als jij iets belangrijks wil vertellen?” Schokschoudertjes. “Soms”, zegt ze dan. “Ik ga het veranderen”, vertel ik haar. “Ik wil geen goudvis zijn.”

Met de jongste Mans (10) heb ik een gesprek over de iPad. Ik leg hem uit dat het belangrijk is te focussen. “Oh maar dat doe ik al hoor”, zegt hij. “Ik wil de iPad niet eens mee op vakantie.” Wat een modelkind.

Als we boodschappen doen laat ik mijn telefoon tegenwoordig thuis. Kleine stapjes. Ik voel een lichte ontwenningsrush. Binnenkort gaan we op vakantie en daar wil ik het ook anders. Je gaat geen drieduizend euro neertellen om vervolgens de hele dag op je telefoon te zitten.

“Goed idee”, zegt mijn dochter. De gamende zoon vindt het ook prima. Minder iPhone en minder tijd online. We gaan uittunen. Digital detoxen. Thuis heb ik overigens nog steeds geen wifi. Maar je voelt hem al: in ons vakantiehuisje wel.

Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 157, lees hier meer exclusieve verhalen op LINDA. premium.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

'We krijgen meestal alleen maar de leuke kanten mee bij stellen, ook om ons heen'Lees ook