‘We lijken soms te vergeten dat een bloot lichaam niet altijd iets met seks te maken heeft’

Gelaten en geduldig

Soms trek ik een hand weg, of duw ik een voetje zachtjes terug, maar verder laat ik het allemaal over me heen komen. Als een kat die haar jongen over zich heen laat klauteren. Gelaten en geduldig en bewust van de eindigheid van wat voor even voelt als eeuwigheid.

Want de momenten waarop we zo samen liggen, de naakte huid van mijn kinderen tegen die van mij, hun lichamen zo vanzelfsprekend vertrouwd met het mijne, voel ik meer dan ooit de essentie en de intimiteit van wat ons bindt. Het zijn de momenten die zowel teder als dierlijk zijn. Die me terugbrengen naar de momenten waarop ze als baby naakt op mijn borst lagen of naar nog verder daarvoor. Toen we, heel even, samen één wezen waren.

Simpeler tijd

Het was nooit in me opgekomen om dit tafereel als mogelijk problematisch te beschouwen. Maar dat was in een simpeler tijd, voordat ik op een middag nietsvermoedend over een pagina op een internetforum struikelde. Hierop werd een discussie gevoerd over de vraag: ‘Wat doe je als je naakt slaapt en je kind kruipt bij je in bed?’

De discussie werd aangezwengeld door iemand die zelf blijkbaar met deze situatie te maken had en zich er geen raad mee wist. Forumgenoten schoten ijverig te hulp met tips en advies. Niet meer naakt slapen, werd vaak geopperd. Zorgen dat het kind altijd een pyjama aanheeft. Het kind terugleggen. Of: uitleggen dat het niet meer de bedoeling is dat het kind bij je in bed kruipt. Vervolgens ging de discussie een tijdje over bij welke leeftijd van het kind dan de grens lag en waarom.

‘Ongemakkelijke’ situaties

Nu begrijp ik natuurlijk ook wel dat er een moment komt in het leven van een opgroeiend kind waarop naakt tegen elkaar aanliggen niet meer zo gepast is. Maar over het algemeen neemt de behoefte om op die manier bij ouders in bed te kruipen met het opgroeien af, dus dat leek me al met al prima geregeld. De bezorgdheid waarmee het onderwerp op dit forum werd besproken, verbaasde me dan ook.

Maar ik ontdekte al snel dat heel het internet bol staat van dit soort discussies. Over in bad gaan met kinderen. Douchen met kinderen. Naakt in huis zijn met kinderen. Zoenen geven aan kinderen. Zo leerde ik dat er ouders bestaan die in bad of onder de douche met hun eigen kind een zwembroek aantrekken, om ‘ongemakkelijke’ situaties te voorkomen.

Dat een dreumes of peuter de eigen ouders naakt ziet of uit nieuwsgierigheid een intiem lichaamsdeel aanraakt, dat is blijkbaar iets heel ergs. Iets wat koste wat het kost moet worden voorkomen. Ook ontdekte ik dat kleine kinderen bloot op het strand laten spelen tegenwoordig onverantwoord wordt gevonden – want viezeriken – en dat je peuters daarom beter een vrolijk gekleurde string of een bikini aan kunt trekken. Compleet met driehoekjes over de niet-bestaande borsten.

‘Dat ­ongemak stopt hier, vanaf nu is óok seks bij ons thuis bespreekbaar’Lees ook

Een zee aan blote borsten

Ik groeide op in een tijd dat bloot gewoon bij het leven hoorde. Ik weet niet beter dan dat ik zelf als peuter altijd naakt op het strand speelde. Of in het badje in de tuin. Een kinderlijf was niets seksueels, dus zo benaderde je het ook niet. Ik zag mijn ouders naakt. In de badkamer of als ze zich aankleedden. Niet omdat ze het aan mij opdrongen, maar omdat het gewoon onderdeel van het leven was.

Toen ik als puber met vriendinnen naar het strand ging, we spreken jaren negentig, wachtte ons daar vanzelfsprekend een zee aan blote borsten. Groot. Klein. Wit. Bruin. Oranje. Met piercings. Met tatoeages. Ik durfde nooit topless, maar weet nog dat ik het geruststellend vond om te zien dat borsten meer waren dan die kogelronde dingen die je toen overal in de media zag. Dat ze dus in alle soorten en maten bestonden. Topless stond niet voor seks, maar voor vrijheid. Voor bruin worden zonder strepen. Voor drink met je billen bloot melk uit een kokosnoot.

Zogenaamd ongepast

Hoe anders is het tegenwoordig. Topless zonnen doet nog slechts twee procent van de vrouwen onder de 35. Kleine kinderen moet je inmiddels dus bedekken. Daarom lopen ze vanaf een jaar of twee al gekleed als minivolwassenen over het strand. Jongeren houden steeds vaker hun ondergoed aan onder de douche na de gymles. Foto’s van vaders die hun eigen kind een liefdevolle pakkerd op de toet geven, leveren op sociale media ophef en discussie op. Dat is zogenaamd ongepast.

Het NPO-programma Gewoon. Bloot., waarin nieuwsgierige kinderen blote volwassenen vragen konden stellen over hun lichaam, riep twee jaar geleden zo veel verontwaardiging op, dat er nog voor de eerste uitzending al Kamervragen over werden gesteld. Want kinderen confronteren met volwassenen zonder kleren aan, dat was schadelijk en schandelijk. En het werkte pedofilie in de hand, suggereerden critici.

‘Goedkoop was het niet, maar ik besloot mezelf een mooie man cadeau te doen’Lees ook

Het vleselijke vehikel

Ik sla deze ontwikkeling nu al een aantal jaren gade en ik maak me grote zorgen. Over hoe onze omgang met bloot veranderd is sinds ik zelf opgroeide. Over hoe we naakt onlosmakelijk zijn gaan verbinden aan seks. Hoe we bloot in combinatie met kinderen automatisch zijn gaan koppelen aan gevaar. Hoe angst en ongemak ervoor zorgen dat zelfs de meest onschuldige situaties nu worden ontdaan van hun onschuld.

Van ouders die met hun kinderen in bad zitten, tot vrouwen die in het openbaar hun kind voeden, tot blote peuters op het strand. Elke confrontatie met naakt lijkt nu aanstootgevend. Alles wat te maken heeft met bloot en kinderen, is bij voorbaat gevaarlijk en verdacht.

We lijken soms te vergeten dat een bloot lichaam niet altijd iets met seks te maken heeft. Dat het soms ook gewoon is wat het is: het vleselijke vehikel waarin we allemaal op deze wereld rondlopen. En dan zonder kleren aan.

Grotere waakzaamheid

Als journalist heb ik me meerdere malen verdiept in de vraag waar deze ontwikkeling vandaan komt. Ik ontdekte dat er verschillende achterliggende redenen aan te wijzen zijn. Stuk voor stuk prima te begrijpen. Zo is er, zeker in de opvoeding, de tegenreactie van ouders die zelf zijn opgegroeid in de hippietijd, waarin kinderen soms werden blootgesteld aan naakt en seksualiteit op een manier die niet altijd veilig, verantwoord of wenselijk was.

Daarnaast hebben grote misbruikzaken door de jaren heen een vernietigende impact gehad op het vertrouwen van ouders dat zij hun kinderen vrij en veilig door de wereld kunnen laten bewegen. Het besef dat er volwassenen bestaan die op grove wijze misbruik kunnen maken van de onschuld en kwetsbaarheid van kinderen, heeft een grotere waakzaamheid aangewakkerd en een drang om kinderen tegen misbruik te beschermen.

Internet, smartphones en sociale media

Tot slot is er nog de opkomst van internet, smartphones en sociale media. Waar je in mijn jeugd de Hitkrant moest lezen of Baywatch moest kijken om met geseksualiseerde lichamen geconfronteerd te worden, zijn ze tegenwoordig overal. Via internet en sociale media zijn beelden van schaarsgeklede, opgepoetste en strakgetrokken lichamen nog maar één swipe of muisklik van ons verwijderd.

Voor jongeren is dagelijkse confrontatie met onhaalbare ideaalbeelden onontkoombaar geworden. Hierdoor neemt de toch al aanwezige schroom om het eigen, imperfecte lichaam aan anderen te tonen, alleen maar toe. Voeg daar nog aan toe dat tegenwoordig overal foto’s en video’s van worden gemaakt die zonder scrupules online worden gekwakt, en je begrijpt ineens volkomen waarom douchen na gym of topless zonnen niet meer zo aantrekkelijk is als het ooit was.

'Het recht om over je eigen baarmoeder te beslissen, lijkt steeds meer op de tocht te staan'Lees ook

Tegen onheil beschermen

Je zal mij dan ook niet horen zeggen dat iedereen de ganse dag uit de kleren moet of dat vroeger alles beter was. De reden dat ik bezorgd ben, is omdat mensen vanuit hun drang om de jeugd tegen kwalijke invloeden te beschermen, juist het tegenovergestelde dreigen te doen.

Want geloof het of niet, maar ik ben ook een van die ouders die mijn kinderen graag tegen onheil wil beschermen. Tegen ongewenste seksuele ervaringen. Tegen aanranding. Tegen sextortion. Tegen cyberpesten. Tegen naaktfoto’s die tot het einde der dagen online zullen circuleren.

Toen ik in 2016 beviel van mijn eerste kind zat Robert M., veroordeeld wegens zeer ernstig misbruik van jonge kinderen in de kinderdagverblijven waar hij werkte, net een paar jaar achter tralies. In aanloop naar mijn moederschap had de Amsterdamse zedenzaak net jarenlang het nieuws gedomineerd. Ik voelde de afschuw tot in mijn haarvaten. Niet lang daarna opende de beerput van #metoo.

Positieve seksuele opvoeding

Ik voelde me kwetsbaar. Machteloos. Bang dat ik het kind dat ik net op de wereld had gezet onvoldoende zou kunnen beschermen. Maar mijn beroep zegende me met een manier om die machteloosheid om te zetten in nieuwsgierigheid. Ik besloot te doen wat ik als journalist gewend ben om te doen. Ik ging er artikelen over schrijven, zodat ik een vrijbrief had om experts alles te vragen wat ik maar wilde weten.

Over misbruik voorkomen, maar ook over hoe je kinderen een solide, positieve seksuele opvoeding geeft. Ik researchte me suf. Ik sprak met onderzoekers en mensen uit de praktijk. Ik interviewde een rechercheur, gespecialiseerd in het verhoren van kinderen in zedenzaken. Ik sprak met een expert op het gebied van kindermishandeling, seksuele opvoeding en veilig opgroeien. Ik sprak seksuologen, psychologen en kindercoaches.

En alle experts zeiden unaniem hetzelfde: je kunt misbruik en negatieve seksuele ervaringen helaas nooit helemaal voorkomen. Ook weet je nooit zeker of een kind je in vertrouwen zal nemen als het wel gebeurt. Maar je kunt als ouder wél proberen om het klimaat rondom een kind zo optimaal mogelijk te maken.

'Als ik terugdenk aan mezelf als 22-jarige, kan ik oprecht zeggen dat ik op mijn 43ste vele malen onzekerder ben'Lees ook

Vroege educatie

Hoe? Ook daar zijn experts unaniem over. Door vroege educatie en ontspannen gesprekken over lichaamsdelen, aanraken en grenzen. Het liefst van jongs af aan. En: door bloot gewoon te benaderen als bloot en niet automatisch aan seks te koppelen. Want wanneer je bloot onlosmakelijk gaat verbinden aan seks, werk je een manier van denken in de hand waarbij iedere vorm van ontblote huid in een seksuele context gezien zal worden, en dus een seksuele uitnodiging is.

Toen dit voorjaar de ophef rondom de Week van de Lentekriebels losbarstte, werd door boze ouders vaak het argument gebruikt dat we in een hypergeseksualiseerde wereld leven. En dat je kinderen daar het beste zo lang mogelijk tegen moet beschermen. Volgens deze ouders zouden basisschoolkinderen te jong zijn om te praten over onderwerpen als lichamen, bloot en seksualiteit. Het zou ze maar verkeerde ideeën geven en misbruik in de hand werken.

Maar uit onderzoek blijkt keer op keer dat juist het tegenovergestelde het geval is. Met vroege voorlichting en open en ontspannen gesprekken over het lichaam en seksualiteit bescherm je kinderen juist beter. Dat is, ironisch genoeg, dan ook precies de reden dat die hele projectweek al jaren georganiseerd wordt: om kinderen weerbaarder te maken. Tegen misbruik en in seksuele relaties in het algemeen.

Meer kennis en betere tools

Zo wijst onderzoek uit dat kinderen die op jonge leeftijd goede voorlichting hebben gekregen en die op een open manier met vertrouwde volwassenen over seks kunnen praten, niet eerder maar juist láter aan seks beginnen en later minder risicovol seksueel gedrag vertonen. Want kinderen die al jong een goede basis meekrijgen, staan steviger in hun schoenen en zijn minder beïnvloedbaar voor boodschappen die ze van leeftijdsgenoten of via het internet meekrijgen.

Kinderen die door hun ouders leren voelen dat bloot en seks geen taboe zijn, zullen meer kennis en betere tools hebben om ermee om te gaan als ze met lastige situaties worden geconfronteerd. Dat leerde ik van Naomi Dessaur, deskundige op het gebied van kindermishandeling en huiselijk geweld, en oprichter van Naomi maakt bespreekbaar, een online platform dat ouders ondersteunt bij het praten over seksualiteit met hun kinderen, toen ik haar interviewde voor NRC.

'Ik wist perfect hoe je een kind moest opvoeden. Dacht ik. Nu, elf jaar later, blijkt dat toch verdomd moeilijk'Lees ook

Koppel seks los van bloot

Het advies is dan ook: koppel seks los van bloot. Maak onschuldige situaties niet bij voorbaat verdacht of beladen. Creëer geen zweem van geheimzinnigheid of schaamte rondom het blote lichaam. Volgens Dessaur begint dat thuis: “Begin bij het begin. Noem intieme lichaamsdelen bij de naam. Bespreek met je kind dat niemand die zomaar aan mag raken. Dwing kinderen niet om volwassenen te kussen of te knuffelen als ze dat niet willen.

En als kinderen al jong vragen stellen over seks, lach die vragen dan niet weg en praat er niet overheen, maar geef een zo eerlijk mogelijk antwoord. Passend bij de leeftijd van het kind.” Een concreet voorbeeld? “Kleine kinderen vinden het vaak heel interessant om in de badkamer de penis van hun vader vast te pakken. Daar kun je lacherig of beschaamd over doen. Maar je kunt ook rustig zeggen: doe maar niet, lieverd. Mijn penis is van mij. En ik vind het niet zo prettig als je daar zomaar aankomt.”

Gebaat bij openheid

Zwembroeken aantrekken in de badkamer of confrontaties met naakt in huis voorkomen, is nergens voor nodig. Volgens Dessaur kun je dit soort momenten juist heel goed als haakje gebruiken voor een waardevol gesprek over lichaamsdelen en grenzen. “Grijp zo’n situatie aan om met een kind op een luchtige manier te bespreken wat intieme lichaamsdelen zijn. Hoe die heten, wie er aan mag komen en in welke context.”

Want ook wat betreft wensen en grenzen zijn kinderen vanaf jonge leeftijd gebaat bij openheid. “Je hoeft een peuter niet te vertellen wat aanranding is. Maar je kunt een kind wel leren dat er leuke geheimen en vervelende geheimen bestaan. En dat ze een vervelend geheim altijd mogen vertellen aan een volwassene die ze vertrouwen. Laat merken dat geen onderwerp off limits is. Wat je wil, is dat een kind zich vrij en veilig genoeg voelt om naar een vertrouwde volwassene te stappen.”

'Bijna twintig jaar had mijn leven om de dochters gedraaid, en nu kwam het legenestsyndroom keihard binnen'Lees ook

Goede voorbeeld geven

Het punt is: dat zal een kind alleen doen als het voelt dat er geen ongemak omheen hangt. Hoe ongemakkelijker volwassenen over seks en bloot doen tegenover kinderen, hoe ongemakkelijker kinderen zich erover gaan voelen. Dus als we kinderen en jongeren toewensen dat ze helder hun grenzen aan kunnen geven, dat ze zich vrij en zelfverzekerd in hun lichaam voelen en geen schaamte of ongemak ervaren rondom hun lichaam of seks, laten wij hen als volwassenen dan alsjeblieft het goede voorbeeld geven.

De adviezen van experts als Dessaur gaven mij handvatten voor een onderwerp in opvoedland dat voor iedere ouder spannend en soms onzeker aanvoelt. Mijn kinderen zien mij soms naakt, ze zien hun vader soms naakt, ze spelen soms naakt op het strand. Maar dat betekent niet dat ze opgroeien zonder bescherming of zonder grenzen. Ze krijgen het te horen als ze me aanraken op een manier die ik niet prettig vind en ze zeggen hetzelfde tegen mij.

Ze geven het aan als ze geen zin hebben om door ons geknuffeld te worden. Ook als ze er even niks voor voelen om opa, een tante of vriendin een kus of een knuffel te geven, zeggen ze nee. Iets wat ik als kind zelf niet durfde. Dat mijn kinderen dat wél doen, geeft me een veiliger gevoel dan een badpak voor onder de douche of een peuterstring voor op het strand me ooit zou kunnen geven. 

Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 229, lees hier meer exclusieve verhalen op LINDA.premium.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief

'Vroeger dacht ik: als ik mijn ouders verlies, dan is mijn leven voorbij, veeg mij maar op: maar zo zit het niet'Lees ook