'Als ik terugdenk aan mezelf als 22-jarige, kan ik oprecht zeggen dat ik op mijn 43e vele malen onzekerder ben'

Knappe millennials

Tegenwoordig heb ik – naast alles waar ik me al voor geneerde – namelijk ook nog een oude kop en een lijf dat het definitief verloren lijkt te hebben van de zwaartekracht. En heb ik het idee dat ik aan alle kanten word ingehaald door oogverblindend knappe millennials die wél snappen onder welk knopje je privéberichten op Instagram te vinden zijn.

Even over dat Instagram, pardon, ‘Insta’, zoals die millenialmeisjes zeggen. Dat medium wordt bevolkt door trendy jongelingen die allemaal 38 miljoen volgers hebben, en nadenken over de thema’s en kleuropbouw van hun posts (geen grap, dat schijnt te moeten), en precies weten wat voor hashtags ze dienen te gebruiken. Met mijn veertien volgers en de hashtags #poesopschoot en #gezellig ben ik een beetje mijn vader geworden die vroeger mee ging discodansen op mijn verjaardagspartijtje – er komt een tijd dat je dat gewoon niet meer moet doen omdat je jezelf en de rest van de wereld ermee voor lul zet. En net zoals mijn vader dat vroeger eigenlijk niet wilde toegeven, blijf ik mezelf kwellen op Instagram.

“Voor het eerst in de geschiedenis weet de jeugd het écht een keer beter”, zegt psycholoog Steven Pont. “Die jongere mensen op Instagram zijn digital natives, zij weten niet beter dan dat er internet is, en social media. Wij zijn digital immigrants. We kunnen het allemaal wel leren, maar zullen altijd met een accent blijven praten. En als we er wél goed in zijn, kan het ons kwalijk genomen worden dat we té hip proberen te doen.”

'Het beest in de bek durven kijken': dit type therapie volgde Carice van Houten voor haar 'zogenaamde rotjeugd'Lees ook

Niets veranderd

Uiteraard haal je vanaf een bepaalde leeftijd vaker je schouders op over zaken waarvan je twintig jaar geleden aan het zuurstof moest. Al die jaren levenservaring hebben me heus wel iets opgeleverd en het zou een tikje pathetisch zijn als ik me nog steeds gedroeg als een hysterische tiener. Maar in de basis is er niets aan mij veranderd. Ik wil nog steeds dat de hele wereld me aardig vindt. Ik vind het doodeng om mensen te bellen – zelfs voor mijn werk – en zeg nog altijd feestjes af omdat mijn kont te dik is.

En de ellende gaat waarschijnlijk alleen maar groter worden, want sinds een paar maanden ben ik weer single. Ik krimp nu al ineen bij het idee me als verwelkte veertiger weer op het strijdtoneel te moeten begeven. Na mijn relatiebreuk heb ik kort een datingapp gebruikt. Men likete mij regelmatig, en er werd veelvuldig virtueel naar me geknipoogd, maar ik deed nooit iets terug. Dan wilde zo’n meneer misschien afspreken en zou hij ontdekken dat ik er in het echt niet precies zo uitzag als op mijn zorgvuldig geselecteerde profielfoto.

Er reageerden vreemd genoeg behoorlijk wat mannen tussen de 20 en 25 op mij. Die negeerde ik voor de zekerheid maar helemaal, want als je ergens onzeker van wordt, is het een toyboy. Naast dat jonge vlees steek jij alleen maar extra bejaard af – dat lost een beetje verworven levenswijsheid niet op.

Strakke jonge jochies

Mijn vriendin Mariëlle is het overigens niet met me eens. Zij is 44 en doet het al drie jaar alleen maar met jongens die in de jaren 90 zijn geboren. “Word je niet zenuwachtig van die strakke jonge jochies?”, vroeg ik haar laatst. Ik zit persoonlijk niet lekkerder in mijn vel dan vroeger, slechts losser. Dat laatste geldt voor haar ook, weet ik toevallig. Maar mijn gêne bleek ze totaal niet te delen. “Nee joh!”, riep ze uit. “Ze vinden alles aan me even prachtig.”

“Het is in de meeste gevallen een even deal”, zegt Steven Pont. “Je gaat misschien fysiek achteruit, maar je wint aan wijsheid. Die wijsheid had je op je 24e nooit bij elkaar kunnen sprokkelen. Je krijgt dus iets terug voor hetgeen je kwijtraakt. Als jij jezelf echter altijd hebt gedefinieerd aan de hand van je uiterlijk, verlies je meer. Was je eerst een acht of negen, en zie je er nu uit als een zesje, dan word jij als persoon voor je gevoel ook een zes.”

'Daten is verschrikkelijk en je moet zelf de slingers ophangen, ook wij mannen'Lees ook

Een continue angst

Helaas is het niet alleen mijn uiterlijk dat ervoor zorgt dat ik nog altijd niet barst van het zelfvertrouwen. Met een paar prikjes botox of filler of een abonnement op de sportschool kun je daar namelijk nog wel iets aan verbeteren. Ik vind het erger dat ik nog steeds van kleur verschiet als ik tijdens een ouderavond iets moet zeggen, en de halve nacht wakker lig van het minste beetje kritiek van een van mijn opdrachtgevers. Terwijl ik inmiddels toch echt wel in de nazomer van mijn leven ben beland, kruip ik bij potentiële afkeuring nog steeds het liefste in een hoekje met het dekbed over mijn hoofd.

Vriendin Barbara (41) herkent mijn struggles. “Mijn onzekerheid zit hem in uiterlijke dingen, met elke keer weer iets anders waar ik me druk over maak”, zegt ze. “Daarnaast vraag ik me altijd af wat mensen van me vinden. Ben ik wel goed genoeg? Er zeurt een continue angst dat mensen me uiteindelijk niet meer moeten. Als iemand niet op een berichtje reageert, is er meteen die stomme paniek. Ik moest onlangs naar een chique lunch voor mijn werk. Zelfs tegen de garderobejuffrouw heb ik gezegd dat ik het eng vond. Ik kende niemand. Waar moest ik het over hebben? Wat als niemand met me zou praten? En ik zag er natuurlijk ook nog eens ongelooflijk stom uit.”

Een has been

In ons allemaal sluimert de behoefte om geliefd en geaccepteerd te worden. Die behoefte blijft bestaan, ook als je ouder wordt. Daar is niks raars aan, tot op zekere hoogte is iedereen onzeker. Zelfs de mensen die het hardste schreeuwen dat ze zichzelf te gek vinden. Júist degenen die zichzelf constant luidkeels op de borst kloppen, misschien wel. Psychologen zijn het erover eens dat Donald Trumps pogingen om de kale plek op zijn hoofd te bedekken met zijn belachelijke kapsel een teken van diepe onzekerheid is. Madonna’s personal trainer vertelde ooit dat de ultraslanke superster moeite heeft met haar dijen – die vindt ze te dik.

En de tijden zijn nou eenmaal veranderd. Vroeger kreeg je – naarmate de jaren vorderden – vanzelf meer aanzien. Reden genoeg om steeds blijer met jezelf te worden. Tegenwoordig staan overal waar je kijkt mensen die half zo oud zijn als jij te trappelen om je van je troon te stoten. Ook op het werk.

Saskia (49) gaat door de nieuwe generatie steeds meer twijfelen aan haar eigen capaciteiten. “Ik zal het nooit laten merken, maar ik kan tergend onzeker worden van mijn jongere collega’s. Ik werk al 25 jaar achter de schermen van televisie. In veel opzichten ben ik hun meerdere, maar de snelheid waarmee zij vooral technische dingen leren, is jaloersmakend.”

“Als ik dan ook nog zie hoe behendig zij zijn met social media, voel ik me een loser en een has been. Elk bedrijf heeft wel een Ed van ICT die allang met pensioen had gemoeten – een beetje een sneu figuur. In het gezelschap van die hipsters die alle nieuwigheden sneller onder de knie hebben dan ik, ben ik Ed.” De angst om ontmaskerd te worden als iemand die niets (meer) kan, verdwijnt helaas dus niet zomaar wanneer je de veertig bent gepasseerd. Om me heen hoor ik het vaker. Wellicht worden we alleen meer bedreven in de kunst van het net doen alsof we stabiel en tevreden met onszelf zijn.

'Een tikkende tijdbom, die op een moment zal afgaan en dan zal iedereen het weten: dat ik ook maar wat doe'Lees ook

Imposter syndrome

Auteur en loopbaancoach Vreneli Stadelmaier wijdde een heel boek (F*ck die onzekerheid) aan het zogenaamde imposter syndrome – de angst ontmaskerd te worden. “In Nederland heeft zo’n 67 procent van de vrouwen er last van”, zegt ze. “Aangezien slechts 35 procent van de mannen ermee worstelt, kun je wel stellen dat het een typisch vrouwending is. Deels komt dat door onze hormoonhuishouding en het verschil in werking van onze hersenen, maar meer nog door onze opvoeding en een cultureel verwachtingspatroon.

Uit onderzoek is gebleken dat meisjes rond hun zesde, zevende jaar jongens al beter vinden. Op die leeftijd daalt hun zelfvertrouwen. Vrouwen wordt geleerd zich klein en dienstbaar te maken, terwijl mannen zich vaker door hun onzekerheid heen bluffen, en wél risico’s nemen. Als je af wilt van die irritante onzekerheid kan het helpen om te beseffen dat je het imposter syndrome hebt, en dat het bijna de norm is, als je naar de cijfers kijkt. Je bent dus niet gek.

De tweede stap is achterhalen waar het vandaan komt. Vaak zijn het gedachten uit je kindertijd, die nu helemaal niet meer passend zijn. En realiseer je dat het maar gedachten zijn, en jij bent niet je gedachten. In sommige gevallen wordt de onzekerheid trouwens wel iets minder naarmate je ouder wordt. Sommige vrouwen krijgen rond de overgang relatief meer testosteron in hun bloed, waardoor ze meer lef krijgen en over deze onzekere gedachten heen durven te stappen.”

Zelfacceptatie

Dat geldt voorlopig duidelijk niet voor mijn hormoonhuishouding. Mijn zelftwijfel viert nog altijd hoogtij als ik op Facebook meisjes op wie ik als puber paste met de snelheid van het licht carrière zie maken. Het ziet eruit alsof ze werk hebben dat veel gaver is dan het mijne, en ze verdienen waarschijnlijk ook nog eens veel meer dan ik. En zij hoeven vast niet te janken als ze zichzelf van vijf kanten weerspiegeld zien in een met tl-buizen verlicht pashokje van de H&M.

Als ik terugdenk aan mezelf als 22-jarige, kan ik oprecht zeggen dat ik op mijn 43ste vele malen onzekerder ben. Ook al was een pukkel – in tegenstelling tot nu – destijds reden tot een zenuwinzinking, over het algemeen vond ik mezelf toen gaver. Nou is onzekerheid volgens Steven Pront niet altijd verkeerd. “Het is in sommige gevallen een enorme drijfveer om iets te ondernemen. En zet daarmee juist aan tot verandering.”

Mijn twijfels zijn echter nergens goed voor, ik kán immers niet meer in een strakke twintiger transformeren, hoe graag ik dat ook zo willen. Wat schijnt te helpen: jezelf rigoureus te verbieden om je nog langer te vergelijken met anderen. En te oefenen in zelfacceptatie. Het wordt er tijd voor, want onzekerheid is tig keer onaantrekkelijker dan rimpels en een dikke kont. 

Dit verhaal verscheen eerder in LINDA. 173

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

Joosje Duk over de Forbes 30 Under 30-lijst: 'Ik kreeg meteen een soort imposter syndroom'Lees ook