Zo’n legenestsyndroom zou haar als carrièrevrouw niet overkomen. Maar tot haar eigen teleurstelling viel het journalist Jose Rozenbroek zwaar toen beide dochters op zichzelf gingen wonen.
Ze zijn allebei weer eens een avondje thuis, de twee dochters. Judith en Lotje, twintigers inmiddels.
'Dat je de pijn door het pesten niet kunt overnemen van je kind, voelt hartverscheurend'
Dat komt niet veel voor, de jongste studeert in Parijs en is niet veel in Nederland. In no time is het huis een zooi; tassen, jassen, oorplugs, telefoons slingeren over de bank en stoelen. Bach wordt abrupt vervangen door Tamino. Ze loeren en roeren in de pannen (stamppot-andijvie met spekjes), dekken de tafel met hun lievelingsborden, leggen for old times’ sake hun oude vertrouwde Jip-en-Janneke-lepels voor de tiramisu neer, en binnen de kortste keren kibbelen ze samen over zaken die ik nauwelijks kan volgen. Iets over een onduidelijk appje en een onduidelijke afspraak met een onduidelijke jongen.
Na het eten vertrekt de oudste naar haar zangles, de jongste gaat in bad. Het wordt stil in huis. Ik ruim de tafel af, de afwasmachine in, de zooi een beetje op. Af en toe hoor ik het badwater kabbelen. Met natte haren en in een truitje van mij komt ze tevoorschijn. “Mag ik toch wel lenen, mam?” We zetten thee en ik haal haar favoriete chocolade tevoorschijn.
Tegen elkaar aan kijken we op de bank een aflevering van Big Little Lies. Ik ruik aan haar haren, voel of het babyvet op haar handen nu toch echt aan het verdwijnen is (ja, natuurlijk, helaas), inspecteer een pukkel op haar zo vertrouwde rug. We hebben het over haar studie, over mijn werk, ik informeer naar haar liefdesleven, zij naar het mijne. Dan kijkt ze op haar telefoon en moet ze er opeens vandoor. ‘Dag mam!’ Ik krijg een stevige hug en weg is ze.
Mijn dochters gingen dezelfde week het huis uit, want toen de jongste een studie koos waarbij alle studenten verplicht op een campus wonen, vond de oudste – die het tot dan toe wel zo gezellig vond thuis met haar zusje en haar moeder – dat het ook voor haar de hoogste tijd werd te verkassen. Dus huurden mijn ex en ik de ene zaterdag een busje om Lot te verhuizen naar een supermoderne campus in de Watergraafsmeer, en reden we zes dagen later Judith en haar boeltje naar een afgeragd studentenhuis aan een pittoresk Leids grachtje. In één klap was het ouderlijk huis drie slagen te groot geworden.
Ik dwaalde door hun leeggetrokken slaapkamers, deed een paar vergeten shirtjes in de wasmand en luisterde naar de stilte. Met die stilte kwam het emptynestsyndroom keihard binnen. Totaal onverwacht – in mijn hoogmoed had ik dat altijd meer iets gevonden voor verveelde huismoeders zonder baan. Niet voor vrouwen zoals ik, die zich een slag in de rondte werkten, met een overvolle sociale agenda en die altijd tijd tekortkwamen. Nee, leegnest-gezeur was voor vrouwen zoals mijn moeder was geweest – zij had zich in eerste instantie geen raad geweten met haar leven nadat haar zes kinderen waren uitgezwermd.
Het 'lege nest' is geen drama, maar soms wel even slikken: 'Emotionele navelstreng wordt doorgeknipt'
Wat ik even over het hoofd had gezien: bijna twintig jaar had mijn leven om de dochters gedraaid. Veertien daarvan waren we met ons drietjes geweest. Hadden we op de bank in elkaar verstrengeld thee gedronken, chocola gegeten, Loenatik, X-Factor, Grey’s Anatomy en minstens 38 keer Love Actually gekeken. Gezamenlijk hielden we dat vrouwenhuishoudentje draaiende, inclusief meidengeruzie, meidengegiechel, meidendrama’s en een badkamer vol potjes, tubetjes en tampons, waar altijd minstens acht beha’s in drie verschillende maten rondslingerden. Nu bleef opeens die badkamer schoon en opgeruimd, draaide ik halfvolle trommels, en deed ik een week met een halfje brood en een liter yoghurt.
Het legenestgevoel bleef zachtjes dreinen dat eerste jaar. Ik gooide de agenda wat voller, nam nog meer werk aan, maar het mocht niet baten. Dat lege, grote, stille huis bleef leeg, groot en stil als ik ’s ochtends wakker werd of ’s avonds thuiskwam. Geen meiden meer die nog even in mijn bed kropen, die wilde verhalen vertelden, me op de hoogte hielden van wat cool, vet of bizar was, die hun vriendinnen mee naar huis namen om mijn koelkast te plunderen en tosti’s te bakken.
Het had ook z’n voordelen, ontegenzeggelijk. Als ik tot acht uur wilde werken, deed ik dat gewoon. Hoe heerlijk was het dat ik niet meer elke avond een verantwoorde maaltijd op tafel hoefde te zetten maar ook gewoon een boterham met pindakaas kon eten. Dat de badkamer nooit bezet was. Geen ergernissen meer op de vroege morgen. Ik kon de hort op als ik dat wilde en herenbezoek ontvangen zonder dat er vanaf de zijlijn kritisch commentaar werd geleverd.
Het zeurende gemis nam in mijn hoofd langzaam af, maar het huis paste me niet meer zonder de meisjes. Ondanks hun protesten (“Maar mam! Dan hebben we geen ouderlijk huis meer!”) besloot ik het te verkopen en te verhuizen naar Amsterdam. Ik werd verliefd op een loft aan een park, mét grote logeerkamer. De laatste nacht in het oude huis sliepen we met zijn drietjes in mijn bed.
De volgende dag liepen we samen door de lege kamers. ‘Dag huis, dag lieve oude woning’, zong Willeke Alberti zachtjes in mijn hoofd. We stapten in mijn auto en wezen de verhuiswagen de weg naar mijn nieuwe optrekje, naar mijn nieuwe leven. In één klap kwam er een einde aan twintig jaar familiegeschiedenis in het grote gezinshuis én aan het laatste restje knagend legenestgevoel. Zélf een stap nemen, net zoals mijn kinderen hadden gedaan, zélf een nieuw hoofdstuk beginnen, bleek de perfecte remedie.
Waarom lijden wij mensen eigenlijk aan dat legenestsyndroom? Biologisch gezien is er geen enkele reden voor: we krijgen kinderen om ze in pakweg achttien jaar op te voeden tot zelfstandige wezens die zelf weer kinderen kunnen grootbrengen. Zo is het bedoeld en zo wordt de soort in stand gehouden. Ooit een vogel zien treuren nadat het laatste kuiken is uitgevlogen? Hun instinct zegt dat ze hun kinderen moeten voederen tot ze groot en sterk genoeg zijn om uit te vliegen. Na de laatste vliegles zit de taak van de ouders erop: Next step please, hoor je ze dan twitteren.
Helaas zijn we geen praktische, doelgerichte mussen of merels, maar complexe, egocentrische, gevoelige, zorgzame wezens. We willen ons niet nutteloos, overbodig en vooral niet oud voelen. We willen graag zorgen en reuring om ons heen, input van jonge mensen, waardoor je je alive-and-kicking voelt en op de hoogte blijft van de laatste muziek- en schoolpleintrends. En een alleenstaande moeder zoals ik mist haar huisgenoten voor wie ze stamppot-andijvie met spekjes kan klaarmaken en met wie ze naar DWDD kijkt. Natuurlijk heeft het ook te maken met angst voor eenzaamheid, en voor die onvermijdelijke laatste stap in het losmakingsproces tussen ouder en kind.
'Toen ik hoorde dat hij met een andere vrouw een baby zou krijgen, besefte ik dat ons leven samen echt mislukt was'
Tamars kinderen zijn zestien, veertien en elf jaar oud. Ze moet er niet aan dénken dat ze over een jaar of tien alle drie zijn uitgevlogen. “Het idee dat je niet meer precies weet hoe het met ze gaat, geen idee hebt wat ze uitspoken, dat je niet meer 24/7 met elke vezel aan ze verbonden bent – ik kan het me niet voorstellen en ik wíl het me niet voorstellen.
Natuurlijk zie ik ook wel dat de oudste zich aan het losmaken is. Maar als ze naar een feestje gaat, wéét ik hoe laat ze thuiskomt, hoor ik ’s nachts aan haar voetstappen op de trap of ze gedronken heeft en of ze het leuk heeft gehad. De jongste lees ik nog elke avond voor op het grote bed omdat we dat allebei zo vreselijk knus vinden.”
Kennen mannen het eigenlijk ook, het emptynestsyndroom? Van ouderwetse vaders – de mannen die vroeger op zondag het vlees sneden zoals mijn eigen vader – weet ik het eigenlijk niet. Maar de zorgende, actieve vaders van nu kunnen er wel degelijk aan lijden. Peter de Wit, die elke dag de Sigmund-strip in de Volkskrant tekent, vertelde in een interview in diezelfde krant hoe hij, nadat zijn kinderen Tex en Eva uit huis waren gegaan, erdoor werd overvallen. Hij maakte er zelfs een stripboek over: Het Lege Nest, over een vader die opeens niet meer voor de kinderen hoeft te zorgen en bij Sigmund in therapie gaat om het gemis te verwerken. Peter: “Ik raakte in paniek: wat moet ik nu? En ik werd bijvoorbeeld emotioneel van het lied Dochters van Marco Borsato. Elke keer als het op de radio kwam, moest ik mijn bril afzetten en de tranen deppen.”
Edwin de Vries, acteur, scenarioschrijver en echtgenoot van Monique van de Ven, vertelde me tijdens een interview hoe hun zoon Sam meteen na zijn eindexamen uit huis was vertrokken, de vrijheid tegemoet. Hoe paps depressief tussen de verhuisdozen had gedacht: kinderen moeten minstens tot hun dertigste bij hun ouders blijven. Tegen zijn zoon had hij gezegd: “Ik zou je ’t liefst opsluiten in een kooi.” Hij moest er nu, zes jaar later, om lachen, maar hij had het geméénd. Edwin: “Monique was daar veel nuchterder in. Maar voor mij was dat eerste halfjaar echt ontzettend wennen. Ik miste hem gewoon verschrikkelijk. En dan die angst: wat zal er met hem in Amsterdam gebeuren. Die stad met al die sloten waarin hij kan verdrinken!” Natuurlijk kwam Sam in alle mogelijke sloten terecht en natuurlijk kwam het ook weer goed met hem.
'Legenestsyndroom? Ik keek ernaar uit dat ik ruimte voor mezelf had na jaren non-stop moederen'
Geloof het of niet, lieve emptynestsyndroom-lijders, er komt een dag waarop je niet meer precies hoeft te weten hoe die sloot eruitzag, hoe diep hij was, hoe modderig, hoe vies, stinkend, koud en glibberig. En je zult ook niet altijd meer meteen in de startblokken staan om je zoon of dochter eruit te vissen. Tien jaar geleden kon ik me niet voorstellen dat ik niet elke dag in het leven mijn kinderen zou willen meebeleven. Ik was geschokt toen een vriendin met twintigplus-zonen me vertelde dat ze blij was dat ze niet meer op de hoogte was van elk dirty detail van hun roerige studentenlevens.
“Ik wil niet zien hoe dronken ze elk weekend worden, ik wil niet weten of ze het ene na het andere meisje neuken, of ze veel of weinig blowen, ik hoef hun vieze onderbroeken niet meer te wassen.” Haar oudste lijdt nogal aan stemmingswisselingen, en ze bekende me ook dat ze opgelucht was dat ze niet meer elke hoge golf met hem hoefde te bezeilen. “Zijn verdriet is mijn verdriet. Als hij zich gedeprimeerd voelt, word ik ook gedeprimeerd. Ik heb daar gewoon geen zin meer in. Ik wil mijn eigen leven leiden.”
Inmiddels snap ik haar heel goed. Kleine kinderen worden grote kinderen, grote kinderen worden volwassenen. De onhebbelijkheden en probleempjes van je kleine schatjes vang je elke dag met liefde op, die van grote lummels, nee dank je, vandaag sla ik over. Dat klinkt egoïstisch, maar het is vooral realistisch. Je kunt namelijk hun levens niet leiden, het pad voor ze effenen, je kunt ze niet langer gelukkig maken, ze moeten het toch écht zelf doen.
Aan jou de schone taak om je in deze fase vooral je op je eigen geluk te richten, wil je tenminste niet veranderen in een ouwe zeur of een vervelende bemoeial van een moeder. Wat daarbij helpt is dat door de overgang het stofje oxytocine in je hersens zal afnemen. Dit zorghormoon maakte dat je altijd met engelengeduld voor kleine kinderen en andere behoeftigen wilde zorgen. Na je vijftigste maakt je brein daar minder van aan. Logisch, want biologisch gezien zit je taak erop – kinderen zul je niet meer krijgen.
De ouders van Marina stonden op het standpunt dat de kinderen moesten gaan na hun middelbareschooldiploma. “Dat gevoel dat ik de deur werd uitgeschopt, heb ik heel vervelend gevonden. Dus tegen mijn eigen zonen zei ik: ‘Je hoeft niet weg. Maar als je weg wil begrijp ik dat.’” Toen het eenmaal zover was, moest Marina slikken. “Bij Bram omdat hij de eerste was die vertrok, bij Bas omdat hij de laatste was. Bas is een ontzettend gezelligheidsdier, elke avond kroop hij nog tegen me aan op de bank en kletste honderduit.”
Maar waar ze van tevoren vooral tegenop had gezien, was het vooruitzicht om alleen met Berend, haar man, te blijven. “Berend maakt lange dagen. Elke avond viel hij op de bank in slaap. Als ik naar die snurkende vent keek dacht ik: is dit mijn voorland? Hier heb ik zó geen zin in. Terwijl we niet eens een slecht huwelijk hadden, zag ik op tegen de lege avonden, tegen lange weekenden zonder de jongens om ons heen, tegen saaie vakanties samen.
In die periode rondom het vertrek van Bas hebben we een fikse relatiecrisis gehad, met ruzies en lastige gesprekken, want Berend is niet zo’n prater. Behoorlijk confronterend, want ik dacht altijd dat wij zonder kleerscheuren samen oud zouden worden. Op een gegeven moment zijn we ’s avonds na het eten gaan wandelen. Zodat hij niet op de bank in slaap viel en we toch iets samendeden. Het klinkt suf, maar het bleek voor ons de perfecte oplossing, want we vonden elkaar weer. Nu is het tussen ons zoals het ook was voordat we kinderen kregen. We improviseren met het eten, we seksen vaker, we gaan soms twee keer per week naar de film, eten geregeld met vrienden, hebben geweldige vakanties waarin we kunnen doen wat wíj leuk vinden.”
Wat betreft het vertrek van de zonen: “Gelukkig is er WhatsApp. Daardoor heb je eigenlijk elke dag wel contact. Het liefst zou ik ze elke dag even vasthouden, even die grotejongenslijven knuffelen. Maar eerlijk gezegd: ik zou ze niet meer thuis willen hebben. Vorig weekend waren ze er allebei: Bas, en Bram met zijn vriendinnetje. Het was weer full house, supergezellig. Maar toen ze waren vertrokken, dacht ik ook: hèhè, lekker, het huis is weer aan onszelf.”
Dit verhaal verscheen eerder in LINDA. 166.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Uren op die telefoon: 'Ik kan niet zonder, maar ik vind het eigenlijk een verschrikkelijk ding'
