Vanaf dinsdag 2 juni is de documentaireserie Nachtkinderen te zien op Videoland. In drie afleveringen neemt documentairemaker Sahar Meradji ons mee in de wereld van jongeren die drugs gebruiken, en vooral wat daarachter schuilgaat.
“Ze hebben honderd procent door wat ze aan het doen zijn, maar blijven het doen. Wat ertegenover staat, voelt simpelweg niet aantrekkelijker”, vertelt Meradji aan LINDA.
Het is de laatste scène van aflevering drie. Meradji praat met Imme, een van de jongeren uit de documentaire, over ‘chemisch geluk’. “Aan het einde vraag ik haar: ‘Je bent zeventien en je voelt nu dit soort geluk … Wat gaat dat ooit nog evenaren? ‘ Waarop Imme antwoord: ‘Niets. Nooit meer dit geluk.’ Daarmee bedoelt ze dat het leven zonder drugs nooit meer even leuk gaat voelen als mét drugs”, vertelt Meradji. “Dat brak mijn hart.”
Volgens Meradji raakt dat precies de kern van het probleem. “Als je als volwassene veel drugs gebruikt of verslaafd raakt, heb je vaak nog een soort referentiepunt van wat ‘normaal geluk’ is, uit het verleden. Maar als je tiener bent, dan wordt dit je referentiepunt. Dit leer je als echt geluk kennen. Ook al is het chemisch.”
In de documentaire Nachtkinderen volgt Sahar Meradji jongeren tussen de 15 en 25 jaar die verschillende soorten drugs gebruiken, van softdrugs tot harddrugs. Hoewel iedereen een eigen reden heeft voor het gebruik, hoort Meradji steeds dezelfde onderliggende boodschap: drugsgebruik als ontsnapping. “Het gaat niet om de drugs zelf, maar om een ontsnapping of verdoving van iets wat daaronder ligt. Je kunt drugs net zo goed inwisselen voor een eetstoornis of gameverslaving. Het is een copingmechanisme.”
Demi was ketamine-verslaafd: ‘Ik moest ’s nachts luiers dragen, zo erg was het’
Voor Meradji heeft de documentaire één doel: jongeren zonder oordeel aan het woord laten. “Ik wilde dat zij open en vrij konden spreken over waarom ze dit doen en hoe hun wereld eruitziet, en dat we dat als kijker zouden begrijpen. Dat we eens even goed kijken naar wat er eigenlijk gebeurt met onze jongeren en waar ze doorheen gaan.” Volgens haar gebeurt dat nu nog te weinig. “We zijn vandaag de dag ontzettend geneigd om heel makkelijk te roepen dat sociale media en drugs slecht zijn voor jongeren, maar wat betekent dat dan precies? En wat gebeurt er eigenlijk?”
De jongeren in de documentaire ervaren op jonge leeftijd al veel stress. Waar komt die vandaan? “Allereerst is iedere tiener in ontwikkeling en op zoek naar zichzelf. De wereld komt voor iedere puber hard binnen. Jongeren moeten leren wat geluk is, wat verdriet is en hoe je daarmee omgaat. Dat gedeelte is van alle tijden”, legt ze uit.
“Daar komt bij dat deze jongeren continu toegang hebben tot sociale media via hun telefoon. De hele wereld komt de hele dag op ze af. De filmpjes waar zij naar kijken, gaan vaak over extremen of over hoe ze eruit moeten zien en zich moeten gedragen. Daar komt nu ook nog AI bij, terwijl het schoolsysteem daar nog niet op is aangepast. Zoals een van de meisjes in de serie zegt: ‘Wat voor motivatie heb ik nog om überhaupt iets te leren?’ Ze voert iets in en het wordt voor haar gedaan. Daardoor besteden jongeren minder tijd aan dingen die goed zijn voor hun ontwikkeling.”
Ook stelt Meradji dat we in een onzekere wereld leven. “Denk aan oorlogen en ziektes. Het is crisis na crisis, maar ook financieel is er veel onzekerheid. Alles is tegenwoordig ontzettend duur. Als jongeren aan de toekomst denken, voelen ze niet dat ze op hun achttiende lekker uit huis kunnen of later een huis kunnen kopen. Ook dat haalt hun motivatie en toekomstperspectief onderuit.”
Eefje (34) was verslaafd aan wiet en speed: 'Mijn rijbewijs haalde ik onder invloed'
Precies deze factoren liggen voor de meeste jongeren in de documentaire ten grondslag aan hun gebruik. Ze doen uitspraken als: ‘De wereld is toch al verpest’ of ‘Ik kan morgen net zo goed op de fiets ook doodgaan, waarom zou ik het dan niet doen?’ Volgens Meradji zit daar een diepere gedachte achter: “Als mens verzinnen we altijd redenen waarom iets oké zou zijn, maar ik zie dit niet als goedpraten. De jongeren snappen heel goed hoe verslaving werkt en wat het met de hersenen doet. Ze hebben honderd procent door wat ze aan het doen zijn, maar blijven het doen, omdat wat ertegenover staat simpelweg niet aantrekkelijker voelt.”
De documentaire laat expliciet zien hoe jongeren gebruiken. Volgens Meradji is dit noodzakelijk om te begrijpen wat er in hun hoofd gebeurt. “Ik denk dat je bijna op de seconde moet zien en horen wat alle mechanismen zijn die spelen.”
Ze noemt een scène waarin Jordy, een van de jongeren, net heeft gesnoven. We zien eerst hoe vies hij het vindt, maar vrijwel direct daarna reageert hij toch positief. Die tegenstrijdigheid wil ze zichtbaar maken. “Je moet stap voor stap zien dat hij zenuwachtig is en dat hij eigenlijk al spijt heeft, maar in zijn beleving niet meer terug kan. Hoe hij daar zit en wat voor lijn hij legt, hoe strak die precies moet zijn; dat moet je ook zien.”
Tegelijkertijd roept het uitzenden ervan ophef op. “Ik heb nul moeite met kritiek. Het enige wat ik lastig vind, is wanneer er wordt gezegd: ‘Moeten jongeren nou zo op beeld komen?’ Het gaat niet over de handeling. Het gaat over wat het doet. Ik ben tien keer minder onder de indruk van het moment waarop zo’n snuif iemands neus ingaat, dan van een jongere die vertelt dat ze nooit meer dat soort geluk gaat voelen.”
Meradji ziet dat veel ouders onderschatten wat er allemaal speelt in het leven van hun kinderen. “Ik denk dat we als ouders onszelf vaker moeten afvragen wat we precies weten over onze kinderen. Als we terugdenken aan onze eigen jeugd, hebben we al snel de neiging om situaties te bagatelliseren. Maar als jongeren nu zeggen: ‘Ik heb een kutdag’, komt daar vaak veel meer bij kijken. Hun levens ontwikkelen zich zoveel sneller dan die van ons vroeger.”
“Ik denk niet dat de oplossing zit in alles controleren, maar ook niet in alles loslaten. Wat ouders wel kunnen doen, is veel beter meekijken naar de ontwikkeling van hun kinderen. Leer hoe dit copingmechanisme werkt. Leer hun gedachten en emotionele leefwereld kennen. Tegelijkertijd wil ik ook zeggen dat dit voor de ouders net zo’n uitdaging is als voor de kinderen, alleen dan vanaf een hele andere kant.”
Ook als maatschappij hebben we nog een lange weg te gaan, vindt Meradji. Een goed begin is volgens haar het afschaffen van sociale media voor jongeren onder de achttien jaar. “Ik begrijp niet waar het goed voor is. In Australië is het al verboden tot zestien jaar en in China mogen jongeren niet op TikTok en Snapchat. Hoe moeilijk het ook is, we moeten een stap terug.”
Maar het allerbelangrijkste blijft voor Meradji om “zonder oordeel met de jongeren in gesprek te gaan. En váker in gesprek te gaan. Ik hoor nu al over ouders die de documentaire met hun kind willen kijken. Daarbij moet je natuurlijk altijd opletten hoe oud je kind is, maar dit kan wel een makkelijk haakje zijn om het gesprek mee te openen. Als de openheid van deze jongeren dat in gang kan zetten, dan denk ik dat we daar als samenleving heel veel aan hebben.”
Je bekijkt de driedelige documentaire ‘Nachtkinderen’ vanaf 2 juni via Videoland.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
'Hij is pas 21 jaar en raakte ernstig verslaafd om het harde leven als dakloze draaglijk te maken'
