Na twee lange, monogame relaties vraagt Karin Rus zich af: is polyamorie misschien ook iets voor mij?
Een open relatie, ethisch niet monogaam (enm), polyamoreus – misschien ligt het aan mij, maar ik kom het de laatste tijd steeds vaker tegen. In mijn vriendenkring, op datingapps en opeens ook in mijn eigen leven. Ik vind het helemaal prima wat mensen binnen hun relaties doen, mits het met wederzijds goedvinden is.
Mijn serieuze liefdes waren tot dusver monogaam en die exclusiviteit ambieer ik nog steeds. Al heb ik soms het gevoel dat ik me daarvoor moet schamen. “O, jij bent zo iemand die een man helemaal voor zichzelf wil”, beet een kennis mij toe. Alsof het kinderachtig was dat ik mijn speelgoed niet wil delen. Hypothetisch speelgoed overigens, want ik ben single. Omdat, jawel, de man met wie ik iets had een polyamoreuze levensstijl wilde proberen en ik niet. Is dat een nieuwe ontwikkeling waar ik maar beter aan kan wennen? Verschuift de seksuele moraal? Hebben we te maken met de volgende fase in de emancipatie van de vrouw en loop ik hopeloos achter?
Op die laatste vraag heeft psycholoog en psychotherapeut Susanne Donders direct een eenduidig antwoord: “Nee, je loopt niet achter.” De grote, vervullende liefde is nog steeds het ideaal, vertelt ze. “Meer dan 95 procent van de Nederlanders heeft een monogame relatie, maar andere vormen zijn absoluut meer bespreekbaar dan vroeger. Vrouwen uiten hun behoeften steeds vaker, juist ook binnen een relatie.
Bij de jongere generaties zie ik een hang naar vrijheid, ze zijn daarnaast realistischer. Flink wat twintigers en dertigers hebben gescheiden ouders en zoeken naar manieren om zelf als stel wél bij elkaar te blijven. In relatievormen die levendig en vervullend zijn, ook op de lange termijn. Maar als je kleine kinderen hebt, is het onontkoombaar dat je relatie op enig moment vooral functioneel wordt. Als de spanning soms ver te zoeken is, kun je het gevoel krijgen dat je van alles mist. Sommige koppels kiezen dan voor een open relatie.”
Wie op het gebied van spanning in elk geval niets mist, is Bas (43). Ik tref hem op een datingapp. “Mijn vrouw en ik zijn volgende maand achttien jaar bij elkaar. Toen we eind twintig waren, belandden we op een uit de hand gelopen feestje een keer met een ander stel in bed. Dat was zo leuk en spannend dat we vaker afspraken. De laatste vijf, zes jaar zien we ook andere stellen.”
“Tot dusver doen we dat altijd samen, maar dat gaat binnenkort veranderen. Voor ons jubileum geven we elkaar op initiatief van mijn vriendin een date met een ander cadeau. Ik moet altijd een beetje lachen als ik het vertel: we gaan een nachtje weg, maar niet met elkaar. Ik kan me voorstellen dat mensen dat vreemd vinden. Om het een beetje in te perken, hebben we de afspraak dat we alleen met iemand daten die zelf ook een relatie heeft.
Het is wel wennen trouwens. Dat mijn vrouw enthousiast vertelt hoe sexy ze een andere man vindt. En dat ik er dan dus straks niet bij ben als ze met hem is. Aan de andere kant is het ook bevrijdend, het verdiept onze relatie omdat we heel eerlijk over onze gevoelens en verlangens praten. En omdat we constant bezig blijven met het aftasten van grenzen en regels. We moeten wel, want we willen niet dat er iets tussen ons in komt te staan. Wij zijn de basis, de rest komt erbij.”
Met mij mag hij niet afspreken, want ik ben single. Bas: “Maar laten we contact houden, er verandert weleens wat. Misschien geven we elkaar volgend jaar wel een date met een vrijgezel cadeau.” Kortom: even geduld a.u.b. Zou ik met Bas afspreken als hij dat wel zou mogen?
'Feestjes vind ik doodeng: zijn er wel mensen die ik ken en willen die met mij praten? En waarover dan?'
Nadin van de Rest is relatietherapeut en ziet in haar praktijk steeds vaker stellen met open relaties: “Ik heb het gevoel dat het gangbaarder wordt, maar dat kan ook komen door de bubbel waarin ik zit. Ik ken een groeiende groep mensen die geloven dat liefde draait om vrijheid en openheid. Koppels komen bij mij omdat ze een polyamoreus leven lastig vinden. Monogamie is helder, poly is een volledig open speelveld. Het is een misvatting dat je alles goed moet vinden, compleet open-minded moet zijn. Iedereen heeft grenzen en wensen en verlangens.
Wat open precies inhoudt, is voor iedereen verschillend en het mooie is dat je het helemaal zelf mag invullen. Maar vul het dan ook wel in. Voor de een is het bijvoorbeeld volstrekt logisch dat je nooit met een date in je eigen huis afspreekt, terwijl de ander dat helemaal geen punt vindt. De een wil vaker met dezelfde persoon afspreken en misschien zelfs een relatie ernaast, de ander wil het zo vrijblijvend mogelijk houden. Om het te laten werken, moet je alles heel expliciet maken: wat wél, wat niet? Bij openheid hoort ook duidelijkheid en eerlijkheid. En vergeet zeker een flinke dosis zelfreflectie niet. Wat wil je zelf? Hoe open ben je daarover? En hoe ga je om met de wensen van de ander? Soms is de regel elkaar alles te vertellen, soms om geen details te delen. Wat je afspreekt maakt niet uit, het gaat erom dat je het met elkaar eens bent.”
Lisa (24): 'Aandacht voor mij was er niet. Want als hij klaar was gekomen, was de vrijpartij ten einde'
Ook psycholoog en psychotherapeut Susanne Donders voert dergelijke gesprekken met haar cliënten. “Mijn ervaring is dat mannen vaker dan vrouwen een open relatie voorstellen. Dat wil overigens niet zeggen dat vrouwen het maar lijdzaam ondergaan. Vrouwen zijn bezig aan een grote inhaalslag, vooral als het gaat om het uiten van seksuele verlangens. Een open relatie kan voor beide partners een nieuwe fase betekenen en mooie dingen opleveren.” Soms is de aanleiding om een open relatie te proberen dat één van de twee is vreemdgegaan, vertelt Donders. “Beide partners willen samen verder, maar dan wel met meer vrijheid. Zodat het niet stiekem gebeurt, maar duidelijk afgebakend.”
Dat kan werken, maar niet bij iedereen. “Het helpt als je niet zo jaloers bent. Wat je jezelf altijd goed moet afvragen, is waaróm je een open relatie wil. Polyamorie is zeker geen oplossing voor relatieproblemen. Het moet in de basis goed zitten tussen jullie, anders gaat het niet werken. Als je het doet om de ander niet kwijt te raken, wordt het lastig om je grenzen goed te bewaken. Ja, een open relatie brengt leven in de brouwerij, maar misschien niet het leven waar je naar op zoek bent.” De afspraken die je maakt en de regels die je opstelt, moeten wel realistisch zijn, gaat Donders verder. “Je kunt niet afspreken dat iemand niet verliefd mag worden. Dat gebeurt of het gebeurt niet. Je kunt wel afspreken wat je doet als je verliefd wordt.”
'We zijn druk. De lat ligt torenhoog, op elk denkbaar vlak en de hele godganse dag door'
Probeert de bekende Belgisch-Amerikaanse psychotherapeut Esther Perel een lans te breken voor polyamorie (mits het bij je past), haar Britse collega Sue Johnson is vooral voorstander van avonturen bínnen de relatie. Als je je veilig en geborgen voelt, is het veel gemakkelijker om jezelf te zijn, is haar opvatting. Daar wordt de seks beter van en dan hoef je voor spanning de deur niet uit. Volgens Johnson hebben liefdesrelaties vooral te maken met een aangeboren behoefte aan verbinding.
Haar gedachtegoed is gebaseerd op de hechtingstheorie van de Britse psychiater John Bowlby. Hij ontdekte dat veilige hechting van een kind aan de moeder essentieel is voor een gezonde emotionele ontwikkeling. Kort door de bocht: hoe veiliger je gehecht bent aan je ouders, hoe veiliger je je voelt in de relaties die je daarna aangaat. Veilig gehechte mensen voelen zich niet zo snel bedreigd. Ze vertrouwen op hun partner en op hun relatie. Ook als die open is.
Lieke (38) is zo iemand. Ze had een lange open relatie en toen die uitging, was monogamie voor haar geen optie. “Als je weet dat je bij elkaar hoort, heb je toch niet zo veel restricties nodig? Mijn vriend en ik hadden een geweldige relatie, met elkaar en daarnaast soms met iemand anders. Het was niet dat we ernaar op zoek gingen, maar als het gebeurde, dan mocht het. Dat gunden we elkaar. Soms was het alleen zoenen, soms ook seks.
Toen het uitging, wilde ik weer zo’n relatie. Dat bleek moeilijker dan gedacht. Ik dacht dat mannen het wel relaxed zouden vinden, een vrouw die ze vrijheid geeft. Maar mannen haakten juist daarom af. Ze wilden wederzijdse exclusiviteit en die garantie kon en wilde ik niet geven.” Met haar huidige partner is ze nu ruim een jaar samen, waarin zowel hij als zij soms ook een ander hadden. “We zijn allebei niet jaloers en vertellen elkaar alles. Ik vind het fijn als hij geniet, dat hoeft echt niet altijd alleen maar met mij te zijn.”
Je kunt ook nog een stapje verder gaan en twee relaties naast elkaar onderhouden, zoals Patrick (48) doet. Hij heeft een relatie met een getrouwde vrouw – haar man weet ervan – én met een alleenstaande moeder. Dat allemaal een beetje leuk plannen heeft wat voeten in de aarde. “Het is logistiek nogal een gedoe, inderdaad. Dit is trouwens niet iets wat ik zelf zo had bedacht. De relatie met mijn getrouwde partner is al een paar jaar gaande, die met mijn vriendin kwam onverwacht. Ik ontmoette haar via vrienden en was op slag verliefd, maar ik was ook nog steeds verliefd op mijn getrouwde partner.
Die vond een tweede relatie voor mij juist heel fijn. Ze voelde zich soms schuldig, omdat ze haar tijd tussen mij en haar echtgenoot moest verdelen. Voor mijn vriendin was het wel even wennen: een man die al een relatie had. Net zoals dat voor mij aan het begin van mijn relatie met mijn getrouwde partner wennen was. Door die ervaring kon ik mijn vriendin daarin begeleiden. Nu hebben we dus met vier mensen te maken: mijn partner en haar man, mijn vriendin en ik. Spontaniteit is daardoor lastig, maar ik voel me vooral rijk met zo veel liefde.”
Noah (22): 'Best ongemakkelijk, dat ik daar kalmpjes in mijn handdoekje zat en vlak naast mij onbekenden seks hadden met elkaar'
Deze duik in open relaties heeft me aan het denken gezet. Het is voor vrouwen een stuk gemakkelijker en geaccepteerder om vrijer met seks en liefde om te gaan dan vroeger. We spreken ons er ook vaker over uit. Maar je moet dus wel van goeden huize komen (lees: veilig gehecht zijn) om er echt van te kunnen genieten. Wat net zo goed voor mannen geldt. Nog even terug naar Bas, de man op de datingapp. Ik zou wel met hem willen afspreken, concludeer ik, mits dat van zijn partner zou mogen.
Ik ontdek ook dat ik nog nooit een relatie heb gehad waarin ik me veilig genoeg voelde om er een partner bij te kunnen hebben. Onveilige hechting speelt mij parten. Goed nieuws op dat gebied is dat je veiliger gehecht kunt raken in een langdurige gezonde partnerrelatie. Regel is wel dat je zelf dan ook je angsten onder ogen ziet, iets wat ik in mijn lange relaties nooit heb gedaan. Jaloerse gevoelens: ik ontkende ze hevig. Ik vond dat ik me niet moest aanstellen. Verstandelijk wist ik dat er niets aan de hand was, maar zo voelde het niet. Een partner kan je daar doorheen helpen, maar dan moet je er wel eerlijk over zijn. Hier zie ik trouwens een mooie catch 22. Om geschikt te worden voor een open relatie, heb ik eerst een lange, veilige, monogame relatie nodig.
Relatietherapeut Nadin van de Rest: “Als je je openstelt voor liefde, bestaat altijd het risico dat je gekwetst wordt. Het confronteert je met je eigen angsten en die van de ander. De seksuele moraal lijkt de laatste jaren wat opener geworden, mannen én vrouwen vullen hun liefdesleven op nieuwe manieren in. Maar welke relatievorm je ook kiest, je moet er altijd samen aan werken. Altijd blijven communiceren over je wensen en over je grenzen.” Mijn wens? Die grote, vervullende liefde. Romanticus die ik ben.
Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 234
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Naomi (40): 'Ik doe alsof ik 'm weken niet heb gezien, terwijl we net nog in een hotelkamer lagen te seksen'
