Wat als je geliefde er na twintig jaar zonder verklaring ineens een punt achter zet, terwijl jij dacht dat jullie gelukkig waren? Een herkenbaar verhaal, blijkt uit het succes van Belle Burdens memoires Strangers.
“Ik werd gek genoemd, terwijl híj degene was die zich als een gek had gedragen door op zo’n manier te vertrekken”, zegt ze in gesprek met LINDA.
Belle Burden (nu 57) is de keuken aan het opruimen als haar telefoon gaat. Het is 21 maart 2020, haar gezin is net klaar met het avondeten. Vanwege de coronapandemie verblijven ze momenteel niet in New York, maar op Martha’s Vineyard, een eiland voor de rijken aan de kust van Massachusetts. Burden neemt haar telefoon niet op – het is een onbekend nummer – maar beluistert wel de voicemail. ‘Ik ben op zoek naar Belle’, zegt een jonge man. ‘Het spijt me dat ik je dit moet vertellen, maar jouw man heeft een affaire met mijn vrouw.’
Wanneer Burden haar man confronteert, zegt hij dat het niets betekent. Ze belt de man terug, die vertelt dat zijn vrouw net een poging tot zelfdoding heeft gedaan. Ze zoekt haar man om het hem te vertellen, maar hij heeft zijn minnares al aan de lijn. De vrouw blijkt in orde, maar terwijl Burden hun telefoongesprek observeert, ziet ze al dat de affaire allesbehalve ‘niets’ is. “Ik zag dat zijn loyaliteit was verschoven.”
De volgende ochtend staat haar man om zes uur aangekleed naast hun bed. Zijn blik is zo onherkenbaar dat Burden direct weet dat er iets is veranderd. ‘Ik heb besloten dat ik wil scheiden. Ik ga weg’, zegt hij en vertrekt naar de stad. Telefonisch voegt hij daar later aan toe dat ze hun huis, appartement en de voogdij over de kinderen mag hebben. ‘Ik wil het niet. Ik hoef het allemaal niet.’
Caroline Beerkens: 'Bij een scheiding neem je niet één keer afscheid. Je doet het steeds opnieuw'
Burden wijst die ochtend aan als het moment waarop haar ex-man ‘de vreemde’ werd aan wie haar bestseller Strangers zijn titel te danken heeft. Voordat hij ineens zijn vertrek aankondigde, was zij er nog van overtuigd dat ze gelukkig waren. Natuurlijk herkennen ex-geliefden elkaar wel vaker niet tijdens een scheiding, zegt ze. Het is haast traditie dat liefde en intimiteit dan worden ingeruild voor boosheid, pijn en onverschilligheid. Maar wat als die aardverschuiving uit de lucht komt vallen en je geen uitleg krijgt?
Zo’n plotselinge omslag in de liefde bleken veel vrouwen te herkennen, net als het financiële conflict waar Burden en haar ex tijdens de scheiding in terechtkwamen. Begin dit jaar kwam Strangers direct bovenaan de bestsellerlijst van The New York Times terecht, en zwengelde vervolgens in de Verenigde Staten een gesprek over het belang van financiële onafhankelijkheid aan.
Toch blijft het best verrassend dat juist Burdens verhaal zo herkenbaar bleek. Ze maakt er in haar boek geen geheim van dat ze tot de elite van New York behoort. Beide kanten van haar familie staan symbool voor ‘Amerikaanse rijkdom en privileges’, schrijft ze. Haar vader stamt af van de Vanderbilts, haar moeder van de oprichter van Standard Oil en ook Burden zelf zit er goed bij. Toch lijkt het lezers weinig uit te maken dat haar wereld ontoegankelijk is. De existentiële vraag die haar verhaal oproept herkennen ze immers wel: in hoeverre kun je zelfs de mensen die het dichtst bij je staan echt kennen?
Zodra Burdens ex hun huis in Martha’s Vineyard heeft verlaten, weet ze dat zijn keuze definitief is. Nooit vraagt ze hem van gedachten te veranderen. Wel wil ze uitleg. “Ik smeekte hem om een verklaring, om te begrijpen waarom hij ongelukkig was en wat ik verkeerd had gedaan. Ik heb hem veel gebeld, maar door de manier waarop hij sprak, wist ik dat ik geen antwoorden ging krijgen.”
Terwijl haar ex kalm blijft, is Burden verward en verdrietig. Ze deelt dat met de mensen om haar heen, maar is ook bang om als ‘hysterische vrouw’ afgeschilderd te worden. “Mijn emoties waren heel normaal, maar hij was rustig omdat hij tien stappen op me vooruitliep. Ik hoorde steeds vaker dat ik te overstuur en te hysterisch was. Ik werd gek genoemd, terwijl híj degene was die zich als een gek had gedragen door op zo’n manier te vertrekken.”
De vrouwen in Burdens familie hebben de nodige ervaring met mannelijk wangedrag. De modus operandi was altijd zwijgen: tegen je kinderen, tegen de buitenwereld. En dat allemaal om de man te beschermen. Burden vertikte het.
“Ik heb er veel over nagedacht: waarom blijft dit zich maar herhalen? Zijn dit het soort mannen waar we ons toe aangetrokken voelen? Hoort dit bij onze sociale wereld? Mijn conclusie is, al ben ik geen psycholoog, dat deze patronen zich blijven herhalen zolang we stil blijven. Ik hoop dat mijn openheid het in mijn familie kan stoppen. Als vrouwen leren we dat we hier niet over kunnen praten zonder moeilijk en wraakzuchtig te zijn, maar ik denk dat er een ruimte tussen stilte en boosaardigheid is waarin we onze verhalen kunnen vertellen.”
3x 'Verlaten vrouw' : ‘Hij bleek verliefd op het jongste meisje uit onze vriendengroep – 21 was ze'
In de meest besproken scène uit het boek vertellen Burden en haar ex het nieuws aan hun dochters. Wanneer hij het huis binnenstapt, komt ‘blij’ op haar over. “Ik keek naar hem en dacht: ik weet niet wie deze persoon is.” De nieuwe gezinsverhoudingen worden uiteraard met verdriet ontvangen. Eén dochter zit beduusd voor zich uit te staren, de ander rent huilend weg. ‘Ik heb honger, wil je even een broodje voor me maken?’, vraagt Burdens ex haar vervolgens.
Dat moment wordt vaak verkeerd begrepen, vindt ze. “‘Een feminist zou de sandwich niet maken’, zeggen ze dan. ‘Alleen een voetveeg doet dat.’ Dat impliceert dat ik het voor hem deed, maar ik wilde het vooral niet erger maken voor mijn dochters door te weigeren. Hij was ook maar negentig minuten bij ons, en ik wilde dat hij zoveel mogelijk tijd met hen zou doorbrengen. Dat deed hij niet, want hij ging naar de kelder om de huwelijkse voorwaarden te zoeken.”
In Burdens familie was het gebruikelijk om huwelijkse voorwaarden te ondertekenen om het familievermogen te beschermen. Haar ex vroeg daarbij om één wijziging. In plaats van dat alles wat tijdens het huwelijk was verdiend verdeeld zou worden, zouden alleen de bezittingen worden verdeeld die op hun beider naam stonden. Wel zo eerlijk, zei hij. Burden stemde ermee in.
Door die ene wijziging kon ze tijdens de scheiding geen aanspraak maken op de miljoenen die hij tijdens hun huwelijk had verdiend. Omdat ze de twee huizen die zij bekostigd had vanuit haar trust ook op zijn naam had gezet, kon hij daar wél aanspraak op maken. En dat deed hij ook. Burden was daardoor bang om beide huizen en haar algehele financiële zekerheid te verliezen.
Pas op het laatste moment veranderde haar ex van mening en kwam het tot een schikking, waardoor ze beide huizen kon behouden. Ook kreeg ze onder andere drie miljoen dollar en 50.000 euro per maand aan alimentatie mee.
Ex-non Fieke Opdam (38) werd als kind en in het klooster misbruikt, nu is ze cabaretier: 'Liefde was een soort balanceeract'
Ondanks de goede afloop zagen veel (jonge) vrouwen Burdens verhaal als een waarschuwing. Toen ze haar ex leerde kennen was ze bedrijfsjurist, maar tijdens hun huwelijk deed ze alleen pro deo-werk en runde ze het huishouden. Naar eigen zeggen had ze geen inzicht in hun vermogensopbouw. Eerst was dat vooral een kwestie van taakverdeling, later werd het ook gemakzucht. “Soms lieten hij en onze adviseurs het zo complex klinken, dat ik dacht: dit begrijp ik niet, terwijl ik bedrijfsjurist ben geweest. Natuurlijk ben ik in staat het te begrijpen, net als iedereen trouwens. Die houding is me duur komen te staan.”
Voor de wijziging in de huwelijkse voorwaarden, noemt ze nog een andere reden. “Als ik eerlijk ben, was ik na het overlijden van mijn vader ook op zoek naar iemand die zou zeggen: ik ga voor je zorgen. En dat is wat hij zei. Dat had iets heel romantisch, en ik vind het belangrijk om dat te erkennen. Daarnaast is in onze cultuur de controle over het geld verbonden aan de eigenwaarde van de man. Juist omdat mijn toenmalige verloofde door met mij te trouwen onderdeel werd van een familie met geërfd vermogen, wilde ik hem dat geven. Nu denk ik dat we ons als vrouwen tegen dat instinct moeten verzetten.”
The New Yorker publiceerde in mei een artikel waarin gesteld werd dat Burden nauwelijks risico liep om haar huizen en financiële zekerheid te verliezen, onder andere omdat haar eigen vermogen tien miljoen dollar was en ze belangen had in meerdere trusts. In een reactie aan het tijdschrift liet ze weten dat ze nog steeds staat achter alles wat ze over haar scheiding heeft geschreven.
“Ik probeer er zo eerlijk mogelijk over te zijn dat de omstandigheden van andere vrouwen meestal veel erger zijn”, zegt ze nu over haar bevoorrechte positie. “Tegelijkertijd denk ik dat de angst die ik voelde legitiem was.” Haar ex heeft tijdens de scheiding niets illegaals geëist of gedaan, benadrukt ze. “Het pijnlijkst vond ik dat hij mijn bijdrage aan zijn carrière niet erkende. Dat is ook één van de discussies die het boek heeft losgemaakt: wat is het waard als jouw steun thuis zijn professionele succes heeft mogelijk gemaakt? Los van het geld, was het kwetsend dat hij daar de waarde niet van inzag.”
Schrijver Amanda Romare ging op talloze dates en werd keer op keer afgewezen: 'Ik wil eerlijk zijn over wat dat met je doet'
Lang bleef Burden zoeken naar verklaringen voor het gedrag van haar ex. Tot ze besefte dat het zinloos is. “Ik merk dat lezers zich daarmee identificeren. Vaak krijgen we immers geen antwoorden na een scheiding, of aan het einde van een vriendschap of baan. Dat moet je dan gewoon accepteren als een gat in je verleden, in je hart, en doorgaan. Ik heb wel gefantaseerd dat hij na het lezen van het boek, met een antwoord zou komen. Maar dat is nooit gebeurd.”
Heeft ze haar ex ooit echt gekend? “Met die vraag worstel ik nog steeds. Voor nu is het antwoord dat we oprecht verliefd waren en elkaar kenden. Op een gegeven moment is dat veranderd, en ik weet niet precies wanneer. Is het die nacht gebeurd, of tijdens zijn affaire? Ik kan het moment niet aanwijzen. Tegelijkertijd besef ik dat we beiden mensen zijn die altijd wat afstand bewaren: we vinden intimiteit lastig, we praten niet overal over. Dus misschien kende ik hem niet helemaal, maar wellicht geldt dat ook wel voor iedereen.”
Burdens ex bleef bij zijn eerste ingeving over de voogdij: hij wilde geen omgangsregeling met zijn kinderen van toen dertien, zestien en achttien. De zorgtaken kwamen dus volledig bij Burden te liggen. “Hij zei: ‘Ik ben klaar met deze fase van het ouderschap, het zijn nu volwassen mensen'”, zegt ze.
Tijdens hun huwelijk werkte haar man lange uren en regelde Burden (bijna) alles thuis. Dacht hij op deze manier niet gewoon vast te houden aan die status quo? “Dat is een legitieme manier om ernaar te kijken – hij werkte inderdaad heel veel – maar het blijft een grote verandering wanneer je nooit meer in hetzelfde huis slaapt als je kinderen. En dat heeft hij sinds maart 2020 niet meer gedaan. Hij is niet meer betrokken geweest bij toelatingsprocedures, gefaalde tentamens of liefdesverdriet, wat vroeger wel zo was geweest.”
Burden noemt de weerslag op haar kinderen het pijnlijkste van alles. “Mijn scheiding is tijdelijk, maar hij is voor altijd hun vader. Hij heeft zoveel gemist.”
Annemarie en Arnoud lagen in scheiding, maar vonden elkaar terug: 'Het kan dus wél'
Burdens ex heeft nooit een inhoudelijke reactie op het boek gegeven. Voor de publicatie van Strangers schreef Burden in 2023 al een essay voor de beroemde ‘Modern Love’-rubriek van The New York Times. Dat stuk keurde hij tot haar verbazing goed. ‘Je artikel is goed, verdrietig, moeilijk om te lezen, ik sta erachter’, schreef hij in een appbericht. Bij het boek was dat anders.
“Hij heeft zijn gevoelens over het boek nooit met me gedeeld, al weet ik dat hij niet wilde dat het uitkwam. Ik probeer daar begrip voor te hebben, want het is nogal wat. Ook ik had niet verwacht dat het boek het zo goed zou doen. Tegenwoordig zien we elkaar alleen op diploma-uitreikingen, en naar wat ik weet, is hij oké.
Mensen zeggen vaak: het is fantastisch dat je jouw waarheid hebt gedeeld. Ik zeg dan: ik heb dé waarheid geschreven. Ik ben een advocaat en ik ben heel voorzichtig geweest: ik heb alleen gebruikt wat ik kan onderbouwen. Wel is het vanuit mijn perspectief: het zijn mijn emoties, mijn observaties. Soms hoor ik dan: het is niet eerlijk, we zouden zijn perspectief moeten horen. Mijn antwoord daarop is: heel graag. Als hij een boek wil schrijven, of een enkele paragraaf: fantastisch. Maar ik heb het nooit gekregen, en ik denk ook niet dat het komt.”
‘Strangers’ van Belle Burden is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Theatermaker Nanna Tieman: 'Het moederschap is fucking fantastisch maar ook onvoorstelbaar afzien'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan het lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
