'Het idee dat je gefixt moet worden, is misschien het meest toxische verhaal dat we elkaar blijven vertellen'

Woorden uitbesteden

Afgelopen zaterdag zat ik weer in Museum Arnhem met mijn kunstinstallatie ‘De Brievenschrijver van het Dorp’. Het concept is simpel: Je mag een verzoek doen voor een brief die je wilt laten schrijven: misschien aan iemand tegen wie je iets te zeggen hebt of voor iets waarvoor je nooit eerder taal vond. Ik luister en in een proces van een uur ontstaat de brief. Een brief die woorden geeft aan wat schuurde, wat nog nooit helder gezegd is of wat juist eindelijk erkenning verdient. De Brievenschrijver van het Dorp is de eenvoud van één mens die spreekt, en één mens die luister en de taal bewaart.

Ik stond opgesteld in een grote mooie zaal, de ruimte om me heen afgezet met linten voor privacy. Eèn tafel, twee stoelen. Daartussen: alles wat mensen niet hardop durven te zeggen. Buiten stroomde de Rijn onverstoorbaar door, alsof tijd geen lineair ding is maar een herhaling. Een ritme. Iets dat zichzelf telkens opnieuw baart en ontmoet. Mensen die zich hadden ingeschreven kwamen elk uur tegenover me zitten. Ik keek. Ik luisterde. En plukte de woorden tussen de stiltes die ze lieten vallen. Eigenlijk schrijf ik brieven voor mensen die niet alleen willen zijn als ze moeten voelen wat er voor nodig is om deze brieven te schrijven. Er is iets intiems aan iemand anders jouw woorden laten formuleren. En het lucht op. Waar jij de ander die je tekort heeft gedaan vaak vergoelijkt benoem ik juist omdat ik geen geschiedenis heb met diegene met gemak de olifant in de kamer. Terwijl ik bezig was en van de ene ontroering in de ander viel (mensen zijn zo loyaal zijn en intens lief naar hun ouders ook al waren het monsters) kwam èèn van de mensen die zich had opgegeven niet opdagen. Ik raakte aan de praat met iemand uit het publiek die langs de opgestelde linten nieuwsgierige vragen stelde en besloot voor haar een brief te schrijven.

'Ik zit al negen jaar, vanaf mijn 47e, in de overgang en nog ben ik soms zoekende'Lees ook

Je hoeft niet gefixt te worden

Ook weer, een hele flinke intelligente meid, en zoals altijd met liefde naar haar ouders, ook al waren die tekort geschoten. De volgende dag kreeg ik van hààr een brief. Een unicum. Ze bedankte me en schreef dat ze me bijzonder vond. Geraakt door wat ik deed. Maar vooral: dat ze het indrukwekkend vond dat ik elke dag bezig ben met zorgen voor mezelf. Het was een compliment. En toch voelde het als een vraag. Alsof ze keek naar iets wat voor haar nog niet helemaal toegankelijk was. Alsof ze dacht: dit is een fase waar je doorheen moet, en dan ben je er. Alsof zelfzorg een soort tussenstation is. Iets wat je doet tot je “gefixt” bent. Tot je eindelijk normaal functioneert zonder al dat gedoe met voelen, reflecteren, schrijven, stilstaan. Maar het idee dat je gefixt moet worden, is misschien het meest toxische verhaal dat we elkaar blijven vertellen. Alsof je een kapot apparaat bent dat gerepareerd moet worden. Alsof er een eindpunt bestaat waarop iemand ( jijzelf, een therapeut, een geliefde) kan zeggen: zo, nu ben je af. Nu ben je goed. Nu hoef je niets meer.

Het is een verleidelijk idee. Efficiënt ook. We leven tenslotte in een wereld die geobsedeerd is met optimalisatie. Sneller, beter, effectiever. Zelfs ons innerlijk leven moet tegenwoordig “werken”. Maar de waarheid, en die is minder sexy, minder verkoopbaar, minder makkelijk, is dat je geen probleem bent dat opgelost moet worden. Je bent een meerlagig wezen dat wacht op een connectie met alle delen van jezelf voor heelwording. Geen einddoel van gefixt zijn maar als einddoel de relatie/ connectie met jezelf.

‘Goed genoeg’

Van blijven. Van opnieuw beginnen, zelfs als je dacht dat je al verder was. Psychologen noemen het neuroplasticiteit: je brein verandert door wat je herhaalt. Niet door wat je één keer intens voelt, maar door wat je consequent beoefent. Spirituele tradities weten dit al eeuwen, zonder MRI-scans of wetenschappelijke termen. Daarom wordt er gebeden. Gemediteerd. Gechanted. Niet één keer. Niet tot het “werkt”. Maar elke dag. Omdat transformatie geen gebeurtenis is. Het is een ritme. Ik leef dat ritme. Niet perfect. Niet lineair. Soms met pauzes en dwalingen. Maar ik leef het wel toegewijd.

Ik maak elke dag minimaal vijf foto’s van mezelf, het is een oefening, om mijn bestaan te vieren. Ik schrijf elke dag met mijn innerlijk kind dat nog steeds wacht op erkenning. Met mijn ego dat zich soms groter voordoet dan nodig is. Mij onderuit haalt omdat het nog ergens vastzit in een lang vergeten tijdlijn en mij probeert te beschermen, vergetende dat ik allang volwassen ben. Ik chant. Een half uur. De wangdu prayer, omdat het me aanspreekt. Dezelfde woorden, opnieuw en opnieuw, tot ze hun betekenis verliezen en iets anders worden: een ervaring, een vibratie, een soort thuiskomen in mijn eigen lichaam. Ik doe dankbaarheidsoefeningen. Niet omdat ik altijd dankbaar ben, maar omdat ik mijn aandacht wil trainen om ook dat te zien wat niet schreeuwt om gezien te worden. En elke week voeg ik iets toe. Een nieuwe oefening. Een nieuwe manier van kijken. Niet omdat ik nog niet “goed genoeg” ben, maar omdat ik nieuwsgierig wil blijven naar wie ik ben.

'Laat woede deuren intrappen, dingen in beweging zetten, voor alles wat je hart voor elkaar wil krijgen'Lees ook

Net zoals je lichaam niet sterk wordt van één keer sporten, wordt je binnenwereld niet helder van één inzicht. Je moet bewegen. Rekken. Spanning toelaten. Herstellen. Voeden. Opnieuw beginnen. Elke dag weer. Niet omdat je stuk bent. Maar omdat je leeft. Wat mij raakte in haar brief, was niet alleen haar bewondering, maar ook het verlangen eronder. Het verlangen naar een punt waarop het misschien ophoudt. Waarop het werk klaar is. Waarop je eindelijk kunt rusten zonder dat er nog iets van je gevraagd wordt.

Radicale vorm van liefde

Maar, en dit is geen makkelijke gedachte, die rust is niet te vinden in het eindelijk mogen stoppen. Het zit juist in het blijven. In het accepteren dat dit gesprek met jezelf nooit eindigt. En dat dat niet betekent dat je gefaald hebt. Maar dat je een relatie hebt. Een echte. Eentje die vraagt om aandacht, om eerlijkheid, om aanwezigheid. Eentje waarin je soms teleurstelt, soms verrast, soms opnieuw moet leren luisteren. Je bouwt geen beter versie van jezelf. Je bouwt vertrouwen. Door elke dag op te komen dagen. Door te luisteren, ook als wat je hoort ongemakkelijk is. Door te kijken, ook als je liever wegkijkt. Door woorden te geven aan dat wat nog geen taal heeft. En langzaam, bijna onmerkbaar, gebeurt er iets. Je begint jezelf te geloven. Omdat je hebt bewezen dat je blijft en niet weggaat zodra het moeilijk wordt. Dat je jezelf niet verlaat voor iemand anders of een makkelijker verhaal. Dat je blijft zitten. Aan die tafel. Met jezelf.

Dat is de meest radicale vorm van liefde die er bestaat: Niet dat iemand anders je ziet, begrijpt, redt. Maar dat jij keer op keer, dag na dag, zonder applaus besluit om aanwezig te zijn in je eigen leven. Niet als project. Niet als probleem. Maar als je eigen thuis waar je kunt aankomen met alles wat je bent. Waar je besluit dat je niet gefixt hoeft te worden maar gekend. Door jezelf. Elke dag weer. Dat is wat de grote der aarde bedoelden met heel worden.

De hele maand maart lees je op LINDA.nl/PAULINE alles wat Pauline Wingelaar belangrijk vindt. 

'Ik weet nog het moment waarop mijn vader stopte met knuffelen. 'Dit kan niet meer', zei hij, 'je bent te oud''Lees ook