Ik was een jaar of zestien, opgroeiend in een Turks gezin in Hengelo. Het was een andere tijd. Ik had weinig vrijheid, iets wat ik als vanzelfsprekend nam. Maar deze ene keer was het anders.
Ik had mijn moeder gevraagd of ik naar mijn vriendinnen mocht, die in de flat tegenover ons woonden. Zoals altijd zei mijn moeder: ‘Ik zal het je vader vragen.’ Dus ik wachtte op de gang en wachtte en wachtte. Tot het steeds later en later werd en ik maar niet durfde te vragen of mijn vader al had besloten of ik weg mocht. Toen ik, allang de moed opgegeven en op weg naar bed aan mijn moeder vroeg waarom papa nog niks had besloten, bleek hij het gewoon te zijn vergeten. Dit raakte me diep. Ik voelde me vernederd.
57 jaar Nazmiye, dit heeft het leven haar geleerd: 'Vergeet niet, er is er maar een van jou'
De volgende ochtend op weg naar school was ik nog steeds pisnijdig. Toen ik mijn fiets pakte uit de gezamenlijke fietsenkelder van de flat zag ik de spuitbussen met verf staan die mijn vader gebruikte voor het repareren van auto’s, en spoot van muur tot muur de meest vernederendste zin die ik voor mijn vader kon verzinnen. ‘Vieze Turk’.
Ik fietste tevreden weg en vergat het hele voorval. Pas toen ik na een dag school weer voor de deur van de fietsenkelder stond herinnerde ik me wat ik die ochtend had gedaan. En toen ik zag dat mijn vader de letters over had gespoten en tevergeefs had geprobeerd de woorden onleesbaar te maken begreep ik dat ik in de problemen zat en kreeg ik buikpijn. Met lood in mijn schoenen ging ik het huis in. Waar mijn moeder net met mijn vader over het voorval aan het praten was en probeerde te achterhalen wie in de flat deze racistische leus opgeschreven zou kunnen hebben. Mijn vader gaf ontwijkende antwoorden en stelde voor om het hele voorval te laten rusten en ik wist: hij weet dat ik het was.
Ik ben de dochter van een gastarbeider. Een man die lid was van de vakbond. Vrij goed Nederlands kon. Moderner was dan zijn gemeenschap het toeliet. Of zijn vrouw. Met welke dromen hij hierheen is gekomen weet ik niet. Ik heb hem ogenschijnlijk soepel zien bewegen tussen de verschillende werelden die hij bewoonde. Af en toe kreeg ik mee, altijd luchtig verteld, hoe heftig zijn jeugd moet zijn geweest. Hoe moeizaam zijn relatie was met zijn vader puzzelde ik zelf uit naar aanleiding van zijn verhalen. Zoals het regelmatig slapen op de begraafplaats als puber, uit angst voor slaag van zijn vader. ‘Want ja, ik was weleens stout.’ Ik had er verder geen vragen bij, omdat ik gefascineerd was door de verhalen. Nu, zelf moeder, denk ik daar anders over.
'Is dit de manier om met de dood om te gaan? Gewoon zitten. Samen'
Maar die verhalen: bijvoorbeeld hoe hij op een nacht, liggend tussen twee graven, telkens wakker werd van gekibbel, maar niemand zag. Tot hij begreep dat het de doden waren die om hem vochten, hij zijn hand op het ene graf legde en zei: “Vanavond ben ik jouw gast.” En tegen het andere graf: “Morgen kom ik terug en dan ben ik jouw gast.”
“En? Heb je dat gedaan?”, vroeg ik gefascineerd. Waarop hij antwoordde: “Je moet altijd je belofte houden.” En hij had nog een tip: mocht ik geen geld hebben en in een vreemde stad om een veilige slaapplaats verlegen zitten, dan moest ik altijd gaan slapen op een begraafplaats. “Van de doden heb je niets te vrezen. Het zijn de levenden waar je bang voor moet zijn.”
Elk jaar gingen we naar Turkije met ons ‘Turkenbusje’. Drie dagen waren we onderweg. Mijn lievelingstijd omdat m’n moeder achterin met mijn broertjes en zusje bezig was en ik naast m’n vader zat. We praatten veel in die stille uren. Zonder woorden. Ik voelde diepe liefde en het gevoel dat ik hem begreep en hij mij.
Ik weet niet of hij ooit zijn plek heeft gevonden in Nederland. Wel weet ik dat hij een eigen manier had om met vernedering om te gaan. Toen ons huis door de Nederlandse buren van drie hoog in de fik was gestoken. Hoe ik weet dat zij het waren? Ze zaten op het balkon, dronken van flesjes Grolsch, te lachen toen wij een voor een in paniek uit huis vluchtten. Ik stond als veertienjarige in mijn nachtjapon op blote voeten in het gras te kijken hoe zij lachend de Turken telden op het gras. Ironie wilde dat wij allemaal ontsnapten en zij even later in paniek huilend elkaar op het balkon in de armen vielen. Bang dat redding te laat zou komen. Die kwam. In de vorm van een gigantisch hoge brandweerladder …
Afijn, toen ons huis in de fik was gestoken en mijn vader maanden later de inmiddels verhuisde buren op straat was tegengekomen en hij mijn moeder dit vertelde, vroeg mijn moeder of hij iets had gedaan. Hij zei: “Is niet de moeite. Ze keken heel bang. Ach, laat maar. ” Ik heb hier jaren over nagedacht en ben tot de conclusie gekomen dat mijn vader wilde laten zien dat hij beter was dan dat. En, dat hij door niets te doen, de beoogde vernedering met terugwerkende kracht niet aannam.
'Zelfbeschuldiging lost niets op, het voegt alleen een tweede laag pijn toe boven op de eerste'
Toen ik verloofd was, dreigde uitgehuwelijkt te worden en het me niet lukte mijn moeder te overtuigen de verloving ongedaan te maken en ik door alle stress psychische klachten kreeg, namen mijn ouders me mee. Niet naar een psycholoog, maar naar een paragnost. Omdat mijn moeder ervan overtuigd was dat jaloerse familieleden zwarte magie hadden gebruikt tegen mij. Toen de paragnost, een grote Nederlandse vrouw met kort wit haar, mijn ouders vertelde dat ze me moesten vrijlaten omdat ik toch zou scheiden, en dat het leven iets anders voor mij in petto had, geloofde mijn vader haar. Mijn moeder probeerde de aandacht van de paragnost te dirigeren naar de foto’s die ze had meegenomen van mogelijke daders van een uitgesproken vloek.
Mijn vader was het uiteindelijk die, tot grote schrik en ergernis van mijn moeder, tegen me zei: “Ga maar.” Dit nadat hij me had gevraagd wat ik wilde en ik vertelde dat ik wilde verhuizen naar Arnhem om naar de kunstacademie te gaan. Hij reed mij en mijn spulletjes, samen met m’n moeder, naar mijn nieuwe kamer. En net toen ik dacht: nu is de tijd om weer nader tot elkaar te komen, ging hij plots dood. Op z’n zevenenveertigste.
Toen ik in de ochtend een telefoontje kreeg van onze buurvrouw Gerda met de mededeling dat ik naar Hengelo moest komen omdat er ‘iets’ was met mijn vader wist ik meteen: hij is dood . En ik wist ook: mijn vader en ik zijn goed.
Daar ben ik nooit van teruggekomen
Dus het moet wel waar zijn
Een moeder geeft adem
Een vader de permissie om te ademen
Om ruimte in te nemen
Om de wereld in te gaan
En dat deed hij
En dat is een vader
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
''Wat ben jij vol van jezelf', schreef een vrouw onder een video op mijn socials'
