'Zelfbeschuldiging lost niets op, het voegt alleen een tweede laag pijn toe bovenop de eerste'

Zelfbeschuldiging

Het doet me bijna fysiek pijn als ik een jongere vrouw zie lijden aan zelfbeschuldiging, in dit geval onlangs mijn dochter. Ik weet namelijk hoe erg je jezelf kunt martelen omdat je denkt dat je de enige bent die slap is… iemand waar iets mis mee is.

Ik ben daar geweest. Ontelbare keren. Ik weet van een keer. Ik zat aan mijn bureau, keek uit op mijn tuin, had net een coachingsessie achter de rug. En ergens in mij huilde een deel. Alweer. Dat zachte, onvermoeibare, kwetsbare gehuil van binnen dat maar niet ophield, hoe hard ik ook werkte aan mezelf, hoeveel boeken ik ook las, hoeveel sessies ik ook deed. En ik dacht: klote pijn… als jij een persoon was. Als ik je een gezicht kon geven. Dan nam ik je mee een donker steegje in. En sneed ik je de strot door. En liet ik je daar liggen. Zo klaar was ik met dat deel van mij dat maar niet ophield met zeuren en huilen. Ik wist niet wat ik ermee aan moest.

Zelfverwijt

Ik had geen idee dat het eigenlijk alarmbellen waren. Dat deel was mij aan het waarschuwen over grenzen die werden overschreden, over liefde die voorwaardelijk was, over werkelijke pijn die ik ervoer omdat ik onzeker werd gemaakt. In plaats van naar haar te luisteren, nam ik mijzelf (dat deel) kwalijk dat het niet gewoon z’n bek kon houden en suck it up.

Ik schaamde me niet voor de toxische relatie. Ik haatte het dat ik een ‘zeikerd’ was. Want als ik maar stil genoeg was, en sterk genoeg, als ik maar niet zeurde, dan zou niemand mij verlaten. Dat is een belangrijk onderscheid. Want schaamte over wat je hebt gedaan is nog te verdragen. Dat kun je rechtzetten. Dat kun je uitleggen. Maar schaamte over wie je bent, over het feit dat je nog zoekt, nog huilt, nog bevestiging nodig hebt, dat is een ander soort pijn. Dat is pijn zonder uitweg. Want jij bent het probleem. En jij kunt jezelf niet ontlopen.

'Ik was overspannen en mijn eerste reactie was: nóg harder zijn en meer eisen aan mezelf stellen'Lees ook

De perfecte vrouw

De filosoof Kierkegaard noemde dit de diepste vorm van wanhoop. Niet dat je je leven haat. Niet dat je wilt sterven. Maar dat je weigert te zijn wie je op dit moment bent. Dat je de onafgemaakte, zoekende, huilende versie van jezelf behandelt als een obstakel. Als iets wat eerst opgelost moet worden voordat het echte leven kan beginnen. Werkelijke wanhoop is wachten. En ik wachtte. Wat heb ik gewacht… als een soldaat, tanden op elkaar.

Op het moment dat de schaamte over zou zijn. Dat ik niet meer zou zoeken. Dat ik mezelf niet meer zou betrappen op zwakte, op twijfel, op dat gehuil. Ik leefde in de toekomst. In de versie van mezelf die eindelijk klaar was. Presentabel. Heel. De vrouw die niet meer wakker lag, niet meer piekerde, niet meer nodig had. De beste vrouw. Die vrouw bestaat niet. Het is een geïnternaliseerd beeld van de ‘perfecte vrouw’ die is opgebouwd uit eisen en verwachtingen van de buitenwereld die misschien niet eens bestaat. Een versie die ik zelf in elkaar heb geknutseld met wat ik her en der heb opgevangen, heb gehoord, heb geïnterpreteerd. Een vrouw opgebouwd uit de overtuigingen van de driejarige Nazmiye, de zesjarige, de elfjarige.. enzovoort.

‘Mensen is een werkwoord’

Jaren later was ik te gast bij Zomergasten. En in dat gesprek, ergens tussen de clips en de gedachten door, kwam ik op een woord. Één zin, die mij sindsdien zoveel helderheid verschaft: ‘Mensen is een werkwoord’.

Elke dag opnieuw, onaf, onderweg, zonder aankomst. Je menst. Het is wat er gebeurt als je leeft. Echt leeft. Met alles wat daarbij hoort: ben je een pleaser, dan wil je soeverein zijn. Dus je zult door de pijn van je eigen grens moeten. Je bent angstig en wil moedig zijn? Dus angst is niet het bewijs dat je faalt, het is het vertrekpunt van moed. Je hart zit op slot en je wilt het openen? Dus je moet het slot voelen. Keer op keer. Tot de sleutel past. Dat is niet het probleem voor het werk begint. Dat ís het werk.

Zelfbeschuldiging, dat steegje waar ik mezelf mee naartoe nam, lost niets op. Het voegt alleen een tweede laag pijn toe bovenop de eerste. Het suggereert dat je anders had moeten zijn dan je was. Maar je was precies wie je was, met wat je had, in het moment. Niet meer. Niet minder. De schaamte over je eigen groei is als zout wrijven in een wond die al probeert te helen. Het vertraagt het proces. De pijn, het contrast, het zoeken, de wrijving, het gehuil, is precies datgene waardoor we worden wie we zijn. Dat weghalen is niet vrijheid. Dat is stilstand. En stilstand is geen leven.

Dus laat het maar komen. Het gehuil. Het zoeken. De bevestiging die je nodig hebt en waar je je voor schaamt. De twijfel. De onzekerheid. De versie van jezelf die nog niet klaar is.

Zelfliefde

En er is een antidote, een EpiPen tegen de schaamte: simpelweg begrip voor jezelf. Niet als zwakte. Niet als excuus. Als keuze. Als dagelijkse, bewuste, soms moeizame keuze om naar jezelf te kijken zoals je naar een goede vriendin zou kijken.

Zelfliefde is een begrip dat wordt misbruikt, leeggetrokken, geplakt op mokken en Instagramposts. Maar wat het werkelijk betekent is klein en concreet en moet elke dag opnieuw worden gedaan. Het is niet een moment van inzicht waarna alles verandert. Het is een relatie. Met jezelf. En zoals elke relatie vraagt het onderhoud, aandacht, geduld. Soms vergeving. Een milde blik naar jezelf, vol begrip: dat is de oefening. Niet één keer. Elke dag. Elk moment.

Als de stem begint die zegt ‘hou op, wees eindelijk eens klaar, wat ben je toch zwak’, stop dan. Adem. En weet dat elke prachtige, krachtige vrouw waar je vol bewondering naar opkijkt zo is geworden omdat ze heeft gekozen voor die liefdevolle blik naar zichzelf.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

'Ook ik ben anders, wie zegt dat ik niet op een dag aan de beurt ben om verstoten te worden?'Lees ook