Vroeger hoorde verveling bij opgroeien, tegenwoordig lijkt elke vrije minuut van pubers gevuld met filmpjes, games en social media.
Journalist Joan Makenbach vraagt zich af of haar zoon Callum (15) niet iets mist als hij zich nooit meer hoeft te vervelen.
Tijdens een recent voetbaltoernooi in het buitenland lagen de vijftien pubers uit ons team tussen de wedstrijden door op het grasveld. Allemaal met een telefoon vastgekleefd aan hun hand. Natuurlijk zouden ze ook live met elkaar kunnen praten, maar Snappend of via bepaalde games communiceren ging blijkbaar een stuk makkelijker. Zelfs als ze letterlijk naast elkaar lagen.
De trainer keek het vol ongeloof aan en informeerde bij iedere jongen hoeveel schermtijd ze nou eigenlijk per dag kwijt waren op hun telefoon. Ik hoorde het aan en schrok me een ongeluk. Niet alleen door de tijden die varieerden tussen de 5,5 en 9 uur. Wanneer eet, slaap, train en ga je dan nog naar school?( Zeker omdat je op school je telefoon tegenwoordig in een kluisje moet stoppen.) Maar ook omdat ik zelf vrij naïef was en totaal onwetend wat betreft het aantal uren dat mijn eigen zoon bij elkaar sprokkelde. Callum bleek net zo’n schermjunk. Hij zat weliswaar bij de ‘lagere’ aantallen, dankzij onze restricties thuis, maar was toch nog altijd goed voor een bizar hoog gemiddelde.
De mobiele telefoon. Er zijn al honderdduizenden artikelen over geschreven. Over de invloed op het brein, het gevaar van sociale media, het verslavende aspect en het voortdurende verlangen naar dopamine. Maar op dat moment realiseerde ik me iets anders. Dat dat ding er ook voor zorgt dat je je nooit meer hoeft te vervelen.
Ga maar na. De tijd doden in de wachtkamer van een arts doe je allang niet meer met een Privé uit 2011 of een kapotgelezen Donald Duck, maar scrollend op Instagram of TikTok. Liefst met oortjes in, veilig opgesloten in je eigen bubbel. Hetzelfde geldt voor ritjes met de bus, op de pont, in de trein of het vliegtuig. Bij de afhaalpizzeria. Onderweg naar opa en oma. Voor het pashokje bij de Zara waar je vriendin drie broeken past. Tijdens een saai familiediner. In de pauze op het schoolplein. Of dus liggend in een grasveld, wachtend op de volgende voetbalwedstrijd.
Buitenspeeltijd steeds vaker ingeruild voor schermtijd: 'Ik zie ouders hier gigantisch mee worstelen'
Mijn kind verveelt zich nooit. Waarom zou hij ook? Callum heeft continu leuk vermaak op zak, met dank aan een uitgekiend gepersonaliseerd algoritme dat hem waarschijnlijk beter kent dan ik. Dankzij zijn For You-feed – volledig afgestemd op zijn wensen en voorkeuren – wordt hij de hele dag voorzien van de allermooiste WK-doelpunten ooit, Rainbow Six-fragmenten en filmpjes van jongens die dingen doen waarvan geen enkele moeder begrijpt waarom ze miljoenen views krijgen. Die maken hem net zo blij als de Harry Styles-snippets en paardenfilmpjes in de ‘For Her’ van de vijftienjarige dochter van mijn vriendin.
Komt Callum uit school, dan wacht er nog meer entertainment. Hij moet eerst zijn Snapchat-streaks onderhouden door selfies te sturen in allerlei poses en alle foto’s van zijn contacten te bekijken. Zijn tanden poetst hij met Spotify op zijn oren. En als hij de kans van ons krijgt, ontbijt én luncht hij terwijl hij ondertussen Marvel-films binget op zijn iPad. Heel eerlijk: ouderwets bordspelletjes doen vindt hij stiekem het leukst. Maar als enig kind heb je niet altijd bordgenoten voorhanden in real life. Dus dan valt hij terug op de spelcomputer, waar in het virtuele leven altijd wel ergens een tegenstander beschikbaar is. En zelfs huiswerk maken ‘kan’ hij tegenwoordig met YouTube op gehoorsafstand.
Verveling is dus iets uit een andere eeuw. Net als betalen met guldens, telefoonboeken en gabbers. Het klinkt als ‘oma vertelt’, maar jongens, wat heb ik me vroeger toch váák verveeld. Streamingsdiensten bestonden niet. Je moest het doen met een VHS-recorder als je iets wilde kijken op een zelfgekozen moment. Vaak was televisie kijken een integraal gezinsproces en worstelde je je eerst door journaals, reclameblokken en programma’s heen die je eigenlijk niet wilde zien, voordat je eindelijk bij iets geschikts uitkwam.
Internet was er nauwelijks. Als je wilde weten waar je vrienden uithingen, moest je ze op straat gaan zoeken. Of hun ouders bellen met de huistelefoon. Die verwezen je vervolgens door naar een speeltuin, een voetbalveldje of een andere hangplek buiten.
Thekla Reuten (50) geeft haar zoons 'pas' op hun veertiende een smartphone: 'En dat vinden ze helemaal prima'
Was er niemand te vinden of was het zes weken zomervakantie, dan moest je jezelf vermaken. Mijn moeder antwoordde steevast: “Verzin maar iets”, als ik klaagde dat ik niets te doen had. En dus verzon ik iets. Vaak las ik een van de tien boeken die ik wekelijks uit de bieb haalde. Of ik hing urenlang analoog aan de telefoon met mijn beste vriendin. Ik tekende, knipte, plakte en schreef verhalen. Complete werelden bedacht ik bij elkaar. Mijn verbeeldingskracht draaide overuren, iets waar ik nog steeds profijt van heb. Daarom roep ik ook regelmatig tegen mijn zoon: “Ga je eens vervelen. Het is een goudmijn voor je brein!”
Dat verveling goed is voor de creativiteit, vind ik niet alleen. Diverse onderzoeken wijzen daarop en ook neuropsycholoog Erik Scherder benadrukt het belang ervan. Volgens hem kan een half uur tot een uur even niks doen heel gezond zijn. Wanneer je niets te doen hebt, schakelt je brein over op de zogeheten default-modus. In die ruststand gaat je onderbewustzijn aan de slag om informatie te verwerken. Je dagdroomt makkelijker, legt nieuwe verbanden en komt vaker op verrassende ideeën. Klinkt als een uitstekende deal.
Het is ook hard nodig. Want een boek leest Callum nooit. Laat staan dat hij lekker nutteloos gaat tekenen, schrijven of zomaar een beetje voor zich uit gaat staren. Overdag een half uur stil is hij alleen als hij in de auto in slaap valt. Ik kan hem dus ook niet echt betrappen op creatieve ingevingen of briljante nieuwe inzichten. Of het moet een nieuwe strategie zijn om mij over te halen zijn schermtijd te verlengen.
Misschien is dat uiteindelijk wel het grootste verschil tussen vroeger en nu. Wij verveelden ons soms dood. Onze kinderen krijgen daar simpelweg de kans niet meer voor. Zodra er ook maar één seconde leegte dreigt, ligt er een scherm klaar om die op te vullen. En ergens vraag ik me af hoeveel goede ideeën, verhalen, tekeningen en dagdromen daardoor nooit meer ontstaan.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Bellen is voor boomers: 'Mijn puberzoon stuurt liever acht spraakmemo's'
