'Ik vind feestjes doodeng, er is altijd de angst van de eenzame entree of in m'n uppie aan de bar staan'

Doodeng

Nu hij vijftien is, kan ik niet meer aankomen met bullshit over een verzuimende oppas en zelfs als hij ziek is, kan-ie best een paar uurtjes alleen blijven. Ik moet met andere smoezen komen. Begrijp me niet verkeerd: ik hou van etentjes, borrels en wandelafspraken, dus daar hoef ik me in de basis niet onderuit te kletsen. Maar ik heb een broertje dood aan feestjes. Ik vind ze vermoeiend, maar vooral doodeng. Helemaal als je alleen naar een partijtje moet – wat in mijn geval bijna altijd het geval is wegens single – is er altijd de angst van de eenzame entree en eigenlijk ook over het vervolg.

Want zijn er wel genoeg mensen die ik ken? En willen die dan met mij praten, en waaróver dan? In tijden van drukte (zeg maar altijd) beperkt mijn kennis van de actualiteit zich veelal tot de laatste streken van Harry en Meghan, iets algemeens over bosbranden in Griekenland en het drankgebruik van Tino Martin. Wat als er ongemakkelijke stiltes vallen of er iemand op me afkomt van wie ik de naam niet meer weet? Kortom: ik heb feestpaniek.

In je uppie aan de bar

Hoewel ik vind dat dat dit voor iemand die richting de vijftig kruipt wel een beetje triest is (je zou verwachten dat je dan zo onderhand wel over die flauwekul heen bent gegroeid), ben ik niet de enige. Sterker nog, ik ken vrouwen die ogenschijnlijk barsten van het zelfvertrouwen en hun hand niet omdraaien voor een zakelijke speech voor driehonderd man. Maar ze krimpen totaal ineen bij de gedachte dat ze in hun eentje moeten aantreden bij de opening van een tentoonstelling. Of een verjaardag waar ze amper iemand kennen.

Een paar maanden geleden werd onder werknemers gevierd dat LINDA. twintig jaar bestaat. Er was een groot feest met dresscode georganiseerd, het beloofde een mooie avond te worden. Ik werd door vier (!) verschillende collega–freelancers geappt met de vraag of ik ging. Ze waren als de dood om alleen naar binnen te gaan of in hun uppie aan de bar te staan. En wat moesten ze in godsnaam aan? Voor de duidelijkheid: dit zijn dus allemaal succesvolle en aantrekkelijke veertigers, die zonder uitzondering al vele jaren voor dit mooie magazine schrijven en warme contacten onderhouden met de vaste medewerkers. En toch: paniek.

20 jaar lef en liefdeLees ook

Sociale angst

Psycholoog Francisca Kramer is niet verbaasd over zo veel feestonzekerheid, het is gangbaarder dan we denken. Veel mensen hebben last van sociale angst, legt ze uit.“Ongeveer één op de vijf mensen krijgt in zijn of haar leven te maken met een angststoornis, waaronder sociale angst valt. Vrouwen hebben het vaker dan mannen, waarom is niet bekend.

Sociale angst heeft te maken met de angst voor afwijzing. Ons doel als mens is overleven, de voortzetting van onze soort. In ons DNA zit de angst voor verstoting daarom heel sterk opgesloten. Toen we nog in groepen over de aarde zwierven, in de oertijd, was het letterlijk van levensbelang om bij elkaar te blijven. In je eentje zou je het niet redden, want je kon je niet verweren tegen wilde dieren en het zou je nooit lukken om voldoende voedsel te verzamelen.

Het gevoel erbij te horen

Daarbij: we hebben anderen nodig. Een beroemde paper in de psychologie is The Need to Belong, van de Amerikaanse psychologen Roy Baumeister en Mark Leary. Hierin wordt duidelijk hoe belangrijk het gevoel is erbij te horen – het is onze allergrootste menselijke behoefte.”

Opvallend genoeg heb ik zelf, in tegenstelling tot mijn appende collega’s, met werkfeesten de minste moeite, juist omdat ik weet dat veel andere freelancers alleen komen. We kennen elkaar van journalistenfora en de socials, dus er zijn altijd mensen om bij aan te haken en aan conversatiestof is zelden een gebrek. Het zijn bij mij privéfeesten, en dan vooral de partijtjes waar het feestvarken niet uit mijn inner circle komt maar een vriend(in) is uit de tweede of derde lijn, of zelfs niet meer dan een kennis.

Kliekjes

Psycholoog Kramer kan verklaren dat voor mij werkfeestjes beter te doen zijn dan privéfeestjes (wat dus voor veel mensen juist niet geldt): “Ik denk dat dit te maken heeft met hoe je tegenover je werk staat”, zegt ze. “Als je in principe zelfverzekerd bent over je prestaties en mensen wellicht een zekere status toekennen aan wat je doet, kan dat een boost geven, wat het makkelijker maakt.

Daarnaast zijn werkevenementen vaak gestructureerd; er is een programma en er zullen waarschijnlijk meer mensen zijn die elkaar niet kennen. Hierdoor kan het ‘gewoner’ voelen om contact te leggen met een vreemde die op zijn of haar beurt misschien ook weinig mensen kent. Op (verjaardags)feestjes kan dat heel anders zijn. Vaak vormen mensen kliekjes en kan het voelen alsof je jezelf ertussen moet wringen. Dat kost gigantisch veel energie, vooral vanuit dat onderliggende gevoel: the need to belong. Het gevoel ergens niet bij te horen kan doodsangst geven.”

'Als ik terugdenk aan mezelf als 22-jarige, kan ik oprecht zeggen dat ik op mijn 43ste vele malen onzekerder ben'Lees ook

Als een pathetische outcast

Meike herkent vooral de immense angst voor de kliekjes op feesten. Het is een belangrijke reden dat ze al sinds ze zich kan herinneren lijdt aan feestjesangst. “Ik raak geïntimideerd door mensen die ik niet goed ken, helemaal op feesten waar de meeste anderen elkaar wél kennen en samenklitten”, aldus Meike. “Ik sterf liever dan dat ik inbreek in een gesprek van zo’n groepje. Ze zien me al aankomen met mijn ‘Hoi, ik ben Meike. Hoe gaat het?’

Als ik iemand in z’n eentje zie staan, durf ik er best op af te stappen. Maar het gebeurt vaak dat ik om me heen alleen maar duo’s of groepjes zie. En dát is dus exact waar ik het bangst voor ben. Dat ik als enige als een pathetische outcast op een feest sta waar iedereen het gezellig heeft. En ik blijkbaar niet leuk of interessant genoeg ben om mee te praten. Rationeel weet ik heus wel dat die gedachte nergens op slaat, maar zo voelt het wel.”

Zo ook voor de collega-freelancer die ooit opbiechtte meer dan eens een feestje grotendeels op de wc te hebben doorgebracht. Tot het tijd was om aan tafel te gaan of er iets anders op de agenda stond waarbij haar ongemak niet zou opvallen. “Ik klap dan zo totaal dicht dat ik gewoon niet anders kan dan me verstoppen. Ik ben 45! Dat is toch absurd?”

Volledig verloren

Boks, dames. Dat ik werkpartijtjes in de regel beter trek dan privéfeesten, betekent niet dat er geen professionele fuifjes zijn geweest waar ik graag had willen sterven. Ooit had ik een werklunchfeest waar ik letterlijk alleen de gastvrouw kende. En die was vanzelfsprekend veel te druk met het begroeten van honderdtwintig andere gasten om zich langer dan met het obligate “Hé, wat leuk dat je er bent!” om mij te bekommeren.

Ik stond er volledig verloren bij. Niet wetende waar ik mijn handen moest laten en hoe en waarnaar ik moest kijken. Niemand gunde me een blik waardig, laat staan dat ze zich geroepen voelden om me aan te spreken. Omdat ik eindelijk eens een keer niet overdressed wilde zijn – ik ben meer dan eens in een cocktailjurk naar een kaas-en-leverworstverjaardag getogen – was ik nu zwaar underdressed.

De mooiste creaties en hoogste hakken trokken aan me voorbij. Stond ik daar in mijn spijkerbroek en sneakers. Niet echt een poweroutfit, zeg maar. Het voelde een beetje als die droom waarin je in je nakie op het schoolplein staat. Uiteindelijk pakte ik maar mijn telefoon en deed of ik in een uiterst belangrijke appconversatie met bijvoorbeeld een minister zat.

Zo nerveus

Er ontsnapte een diepe zucht aan mijn lippen toen de gastvrouw het sein gaf dat we aan tafel konden. Hoewel ik liever onverdoofd een kies laat trekken dan dat ik anderhalf uur een gesprek op gang moet houden met mensen die ik nog nooit heb ontmoet, betekende de aankondiging in ieder geval dat ik niet meer als een halve zool in mijn eentje stond te verpieteren. Het eerste wat mijn overbuurvrouw aan tafel samenzweerderig tegen me verzuchtte, was: “Ik was zó nerveus voor dit feest. Ik zei het zelfs tegen de conducteur in de trein.” Weer een bewijs dat feeststress heel veel mensen treft. Ook al zijn ze er misschien niet zo open over als mijn disgenoot.

Ik merkte het begin dit jaar op een groot feest dat een vriend van me gaf ter ere van zijn vijftigste verjaardag. Het was een parade van oude gezichten, sommige mensen had ik al ruim 25 jaar niet gezien. Twee van de aanwezige vrouwen zeiden, onafhankelijk van elkaar, een beetje beschroomd tegen me: “Ik dacht: je zal me wel niet meer herkennen.” Er sprak een onzekerheid uit die zonder enige twijfel duidde op feestpaniek – ik ruik het op tien kilometer afstand, it takes one to know one. Het was trouwens klinkklare onzin wat ze zeiden, want natuurlijk herkende ik ze nog. Wat zeg ik: we hebben in de jaren negentig menig kroeg dichtgedaan, onvergetelijk.

‘Voor ik het weet, sta ik op volume tien te krijsen dat hij die zwijnenstal moet opruimen’Lees ook

Spotlighteffect

De angst dat mensen niet meer weten wie je bent, geen zin hebben om met je te praten of je gewoon stom vinden, zou weleens het gevolg kunnen zijn van iets dat ooit werd gebombardeerd tot ‘spotlight effect’. Oftewel: we denken dat mensen veel meer op ons letten dan ze feitelijk doen. Begin deze eeuw is er zelfs een grappig onderzoek naar gedaan. Angsthazen kregen de opdracht een gênant T-shirt (met Barry Manilow erop, dat anno nu de winkels uit zou vliegen) te dragen naar een feest en in te schatten hoeveel mensen dit was opgevallen.

Zonder uitzondering werd dit aantal véél te hoog geschat. Conclusie: andere mensen zijn veel te veel met zichzelf bezig om ons de maat te nemen. Een ander onderzoek, aan de Washington University van St. Louis, is al even geruststellend. Psychologen vroegen mensen met feestangst om de vriendschap met bepaalde vrienden een cijfer te geven. De ondervraagden kwalificeerden stuk voor stuk de relatie minder goed dan de vrienden in kwestie deden.

Flinke drempel

Daar werd voor mij wel een pijnpuntje aangestipt, want dit is een grote reden voor mijn party paniek. Ik denk al snel dat ik een achtstelijns vriendin ben en dat mensen zich verplicht voelen om me uit te nodigen. Daar schijn je overigens overheen te kunnen groeien: “Angst neemt vaak af als je ouder wordt, al is dat ook afhankelijk van je karakter. Introverte mensen hebben het lastiger dan extraverte en daarnaast spelen zelfbeeld en zelfvertrouwen natuurlijkeen belangrijke rol”, aldus Kramer.

Maar vaak moet je na een bepaalde leeftijd een flinke drempel over als je een feest hebt waar mensen komen die je wellicht al tientallen jaren niet gezien hebt, zoals een reünie van je middelbare school of dat feest van mijn jarige vriend. Tegen dat feest zag ik vreselijk op omdat oude bekenden dan zouden zien dat mijn gezicht het definitief heeft verloren van de zwaartekracht. Bovendien was ik op dat moment op mijn zwaarst, waar ik me hoogst ongemakkelijk bij voelde. En als gescheiden journalist die nog steeds die miljonairsvilla niet heeft kunnen kopen was ik stukken minder arrivée dan de meeste andere genodigden.

Je hoeft niet naar elk feestje

Uiteindelijk was het een zalige trip down memory lane, maar het mentale gevecht in de voorafgaande weken (Ik wil gaan, ik wil niet gaan, kan ik er nog onderuit, stel je niet aan) was een uitputtingsslag. Zonde van de energie, maar wat doe je eraan?

Volgens Kramer hoef je niet naar elk feest te gaan waarvoor je bent uitgenodigd. “Veel mensen leggen zichzelf druk op: ik moet erheen, ik wil geen spelbreker zijn. Maar waarom eigenlijk, als je geen zin hebt? Is het echter van een goede vriend(in) en wil je er toch graag heen, spreek dan met jezelf af dat je bijvoorbeeld maximaal twee uur gaat en bedenk van tevoren een paar vragen die je kunt stellen. Of probeer gemeenschappelijke kenmerken te ontdekken, zoals gezamenlijke kennissen of werk. Gesprekjes over kinderen – mits de ander die ook heeft – doen het ook vaak goed.

Andere gedachten

Mocht je echt heel veel last hebben van sociale angst, dan is cognitieve gedragstherapie een mooie manier om ermee aan de slag te gaan. Daarin onderzoek je je gedachten zonder jezelf te veroordelen. Negatieve gedachten bijvoorbeeld geven vaak een bepaald gevoel – boosheid, angst, verdriet of schaamte. Daardoor ga je jezelf terugtrekken, wat de angst en spanning alleen maar vergroot. Met een psycholoog kun je onderzoeken of die gedachten kloppen, of dat er ook andere gedachten kunnen zijn, zoals: als ik het niet leuk vind, kan ik weggaan.

Of: ik ga met minimaal twee personen praten en dat kan ik prima aan. Of: andere mensen zijn misschien ook nerveus. Als het lukt om op die nieuwe gedachten te focussen, voel je je vaak minder angstig, en ga je ontspannener naar een feestje, waardoor je makkelijker contact legt. En vind je er toch geen klap aan? Ga gewoon naar huis.”

Het leven is te kort voor feeststress

De grootste grap is dat je na afloop van een feest vrijwel altijd blij bent dat je bent gegaan. Meestal is het hartstikke leuk. De gedachte dat veel anderen het ook eng vinden, kan net die schop onder je kont zijn. Dus ogen open en je zal ze vast wel spotten. En over die reünies met je ouwe kop en die tien kilo extra? De tijd is voor niemand stil blijven staan. Op mijn laatste schoolreünie bleek de mooiste jongen van de klas nagenoeg kaal en het populairste meisje een grijze muis.

En zoals een van mijn meest extraverte vriendinnen – die me niet- begrijpend aankeek toen ik ooit iets zei over partypaniek – zei: “Alles wat je kunt vieren, moet je vieren.” Misschien wel de belangrijkste boodschap. Het leven is te kort voor feeststress.

Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 231, lees hier meer exclusieve verhalen op LINDA.premium.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief. 

'Met propvolle agenda's maken we onszelf gek, elk wakker uur staat in het teken perfectievervulling'Lees ook