'Dat je de pijn door het pesten niet kunt overnemen van je kind, voelt hartverscheurend'

Pesten

Het zegt genoeg dat ik dat stomme raadsel nooit vergeten ben, en dertig jaar later nog steeds een ongemakkelijke schaamte voel wanneer ik terugdenk aan de gymlessen van toen. Kun je nagaan hoe het voelt als je écht gepest wordt, dag in, dag uit. En waar we veel minder vaak bij stilstaan: hoe het voelt als jouw kind gepest wordt. Misschien is dat nog wel erger. Pesten is niet strafbaar. Als je kind wordt getreiterd, uitgescholden of genegeerd, kun je daar geen aangifte van doen. Dat zal ook niet je eerste instinct zijn, áls je überhaupt al weet dat je kind gepest wordt. In veel gevallen vertellen ze het namelijk helemaal niet. Omdat ze niet hardop willen uitspreken dat ze – in hun ogen – ‘zwak’ zijn en de underdog, of omdat thuis de enige plek is waar het gezellig is, en ze dat zo willen houden.

Als bezorgde ouder zul je waarschijnlijk eerst aankloppen bij school. Maar hoewel scholen sinds 2013 verplicht zijn om pesten aan te pakken, weten ze lang niet altijd hoe, en hebben ze bij specifieke gevallen vaak niet door hoe ernstig het is. Geschat wordt dat ongeveer 10 procent van alle basisschoolkinderen wordt gepest. In het voortgezet onderwijs ligt dat percentage rond de 6.

Dat het voor kinderen grote gevolgen kan hebben als ze gepest worden, is bekend. In Engeland werd ooit een onderzoek uitgevoerd waarbij men bijna achtduizend kinderen die allemaal in dezelfde week werden geboren, meer dan vijftig jaar(!) volgde. Tussen hun zevende en elfde jaar kregen ze de vraag of ze ervaring hadden met pesten. De personen die werden getreiterd, waren er op hun vijftigste inderdaad zowel lichamelijk als geestelijk slechter aan toe dan degenen die altijd de dans ontsprongen. Kinderen die regelmatig het pispaaltje waren, hadden later een grotere kans op depressieve gevoelens, angststoornissen en suïcidale gedachten.

'Andere kinderen slaan mijn dochter met takken. Waar zijn verdomme de ouders van deze teringlijers?Lees ook

Gewoon een blij ei

Als moeder van een kind dat gepest wordt, zijn er ook momenten dat je het niet meer ziet zitten. Zo weet Margriet het inmiddels echt niet meer. “Mijn dochter Lisa van acht is anders dan de meeste kinderen, dat zie ik ook wel”, zegt ze. “Lisa kan behoorlijk in your face zijn, ze kan onevenredig enthousiast reageren op kleine dingen, en is gewoon een blij ei. Soms best irritant, inderdaad. Maar die vrolijkheid is er inmiddels behoorlijk uit geramd door de meisjes uit haar klas. Gelukkig is Lisa altijd tegen ons blijven praten, en wisten we dus vrij snel wat er aan de hand was.

Maar elke keer als ze iets vertelt, is het alsof mijn hart uit m’n borstkas wordt gerukt. ‘Zeg er maar niets over, mama’, haast ze zich meestal te zeggen. Dat ze ondanks alles wat die rotmeiden haar aandoen, nog stééds hun vriendinnetje wil zijn, doet me nog het meeste verdriet. Vorig jaar was Lisa met Kerstmis uren druk geweest met glitters en stiften om kaarten voor de hele klas te maken. Toen ze ze op school uitdeelde, trok de leidster van het groepje een vies gezicht, verfrommelde haar kaart, en gooide hem in de prullenbak.

Ze hebben in de klas ook wel eens een papier laten rondgaan waarop je kon aangeven of je Lisa haatte of leuk vond. Ik wil niet eens denken aan het gezicht van mijn prachtige dochter op het moment dat zij het papier, met een overweldigende winst voor de optie ‘haat’, onder ogen kreeg. De rest van de klas wordt opgejut. Ik kan daar nauwelijks aan denken, zo veel zeer doet het. Natuurlijk heeft de juf toen een preek afgestoken, maar het pesten is niet gestopt. Hooguit deden ze het meer stiekem. Wat supergoed bij ze paste, die achterbakse krengen.

Meidenvenijn is een groot probleem: 'Veel meisjes zitten thuis door pestgedrag'Lees ook

Gemakkelijke prooi

Het woord dekt de lading niet, maar het is ongelooflijk frustrerend als je kind gepest wordt. Met een volwassene die iets doet wat je verafschuwt, kun je proberen te praten, maar hoe leg je aan meisjes van acht uit dat ze een ander kind – het meest onschuldige meisje dat er op school rondloopt ook nog – kapotmaken? Ik zie Lisa veranderen. Ik merk dat ze meer in de pas wil gaan lopen. ‘Niet opvallen, dan vinden ze me misschien leuk.’ Ze is stiller en minder uitgesproken. Hoe leg ik mijn kind in godsnaam uit dat dat het laatste is wat ze zou moeten doen?

Ik wil haar door elkaar rammelen en uitschreeuwen dat ze nooit moet veranderen, voor helemaal niemand. Ik weet echt niet meer wat ik moet doen. De school geeft niet thuis. De ouders heb ik ook weleens aangesproken, maar die zeggen alleen maar dat het allemaal best zal meevallen. Misschien moeten we haar op een andere school doen, is dat de oplossing. Maar ik ben bang dat het daar gewoon weer opnieuw zal gebeuren. Pestkoppen zitten overal, en die hebben een neus voor de gemakkelijkste prooi. Ik bid op mijn blote knieën dat op een dag de lol er zomaar ineens vanaf is voor die pestkoppen, en ze ermee ophouden. Of een ander doelwit uitkiezen. Nee, dat laatste natuurlijk ook weer niet. Dit gun ik niemand. Maar mijn kind toch het allerminste.”

Addergebroed

Wat de kwestie pesten extra moeilijk kan maken, is dat ouders van boosdoeners er vaak niet aan willen dat hun kind anderen terroriseert. Ouders zijn er als de kippen bij om te roepen: “Zoiets doet mijn kind niet.” Je eigen kind is immers altijd een engeltje. Maar kinderen zijn keihard, en soms ronduit gemeen tegen elkaar. Mijn tienjarige zoon heeft een paar jaar geleden samen met zijn beste vriendje een korte periode last gehad van een ontzettend naar, ouder jongetje. Die pakte hun bal af, spuugde ze in het gezicht, en duwde ze in de brandnetels.

Eén keer was dat klotekind nog in de buurt toen hij mijn kind van zijn fiets had getrokken, waardoor mijn jongen een hevig bloedende schaafwond had. Ik heb dat addergebroed iets te hard bij zijn arm vastgepakt en hem als een soort Godfather toegebeten dat mijn zoon de volgende keer dat er ook maar het minste zou voorvallen, niet degene zou zijn die zou bloeden. Grootspraak? Nee hoor. Kom aan m’n kind en ik breek je doormidden als een twijg, ook al ben je zes. Met je ouders regel ik het later wel.

Als je kind gepest wordt, of dat nou fysiek of verbaal is, doet dat je als ouder pijn tot op het bot. Schrijver Henk van Straten werd onlangs gebeld door zijn ex: hun zoontje van zeven was door twee jongetjes van acht en elf geschopt en geslagen. Zomaar. Ze noemden hem een flikker. Omdat Henk op zijn vijftiende iets soortgelijks meemaakte, weet hij hoe groot de impact is. “Toen mijn ex belde, was het alsof mijn hart mijn keel afsloot. Mijn handen werden meteen klam. Ik wist dat dit het moment was waarop mijn zoon voor het eerst besefte dat er zoiets bestaat als niet uitgelokt geweld. Dat is een afbrokkeling van je wereldbeeld, en het einde van een deel van je kinderlijke onschuld.

Ik laat mijn zoon zelf bepalen wat zijn antwoord wordt op dit soort dingen, mocht iets dergelijks in de toekomst nog een keer gebeuren. Het zal reuze pedagogisch zijn, maar ik geloof niet dat het gezond is om je kinderen te leren dat ze nóóit mogen terugmeppen.”

Het pesten hield pas op, toen de buurvrouw er genoeg van had: 'Je slaat hem nu, anders sla ik jou'Lees ook

Antipestprotocol

Je zou denken dat scholen ontzettend alert zijn op pesten. Het is een hot topic, en veel scholen hebben een antipestprotocol. Hoe kan het dan dat je zo vaak hoort dat scholen wegkijken? Volgens kinderpsycholoog Tischa Neve werkt zo’n protocol alleen als het voortdurend paraat is, en serieus wordt aangepakt. “Dat het bestaat, is niet genoeg”, zegt Tischa. “Alert blijven en ingrijpen is elke keer nodig. Zodra er iets voorvalt, moet het met de hele klas breed besproken worden. Aanpakken die zich richten op zowel dader als slachtoffer blijken trouwens het meest effectief.” Ik hoef Tischa niet te vragen of mijn maffia-aanpak van de kwelgeest van mijn zoon de juiste was. Voor de vorm ben ik echter wel benieuwd naar de beste tactiek, helemaal voor moeders wier kinderen ernstig en langdurig gepest worden.

“Het is belangrijk om niet te snel te willen handelen”, vertelt Tischa. “Er zit bij ons vaak gigantisch veel emotie bij, maar met enorme boosheid bereik je niets. Blijf in ieder geval rustig, ook naar je kind toe. Als ouder neem jij het voortouw, maar neem je kind wel mee in je beslissingen. Vraag wat hij prettig vindt. Hij moet voelen dat het niet buiten hem omgaat. Ga daarnaast niet meteen naar de pester. Je moet eerst helder krijgen wat er precies aan de hand is. Als je als een wildeman hysterisch op de pester afstormt, kan dat de boel voor jouw kind nog erger maken.”

Dat haar zoon Job van destijds negen voortdurend getreiterd werd, maakte zijn moeder Babette wanhopig. Ook zij was het liefste de pestkoppen aangevlogen. “In de tijd dat Job gepest werd, heb ik geleerd hoe de hel eruit moet zien. Mijn zon, maan en sterren, de enige persoon in de wereld die ik helemaal perfect vind, was in de ogen van die klotekinderen dus niet goed genoeg. ‘Hij moet gewoon weerbaarder worden’, riep mijn man steeds.

Verdriet

‘Terugmeppen, of z’n schouders ophalen.’ Ik haatte het als hij dat soort dingen zei, want ik wist dat dat niet ging gebeuren, en dat het sowieso niet zo simpel was. Bovendien was dat groepje pestkoppen uit zijn klas zó gemeen, hoe kun je daar in godsnaam je schouders over ophalen? Het pesten was al een tijdje aan de gang toen Job het op een avond opbiechtte. Hij huilde, ik werd zo misselijk dat ik bijna moest kotsen. En werd bozer dan ik ooit was geweest. Het liefst was ik meteen in de auto gestapt om de kinderen in kwestie één voor één een bezoekje te brengen. En niet voor een goed gesprek. Voor het eerst in mijn leven was ik in staat om een ander mens – een kind, godbetert – fysiek iets aan te doen.

Maar het verdriet overheerste. Verdriet omdat ik als moeder nooit iets anders heb gewild dan mijn kind beschermen tegen alles wat hem kon bezeren. En daarin had ik gefaald. Die rotkinderen uit zijn klas hebben hem nooit geslagen, maar ze hebben hem voortdurend buitengesloten, gekleineerd, voor schut gezet.

Toen ze met gym zijn sportbroek hadden afgepakt en verstopt, moest hij in zijn onderbroek gymmen; iets wat dodelijk vernederend is als je bijna negen bent. Ik moest bijna overgeven toen ik dat hoorde. Ze vonden Job dom en lelijk – en dat hij dat gaandeweg ging geloven deed mij gewoon fysiek pijn. Ik zal het nooit hardop zeggen, maar soms denk ik dat het makkelijker was geweest als ze hem achter het fietsenhok een paar meppen hadden verkocht – verdwijnt lichamelijke pijn niet sneller dan dit soort onzichtbare littekens?

Job is nooit heel extravert geweest, maar nu zag ik hem steeds stiller worden. Ik wilde hem zo graag troosten, maar meer dan hem vasthouden wanneer hij verdrietig was, en telkens weer naar school gaan om daar te praten, kon ik niet. Piekerend over een oplossing heb ik in die periode zo vaak ’s nachts naar het plafond liggen staren. Ik heb heel wat tranen vergoten. Je kind zien lijden is het ergste wat er is. Zoals ik al zei: het is de hel. Pak mij maar. Dat je de pijn niet kunt overnemen, voelt hartverscheurend, en vreselijk tegennatuurlijk. Inmiddels zit hij in de tweede klas van de middelbare school en wordt Job niet meer gepest. Ik heb pas sinds heel kort het gevoel dat ik kan ademen.”

Dit verhaal verscheen eerder in LINDA. 164, lees hier meer exclusieve verhalen op LINDA.premium.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief. 

Isa zag haar dochter aftakelen door drugs: 'Ik haalde het huis overhoop en vond tweehonderd coke-envelopjes'Lees ook