'Ze heeft van alles geprobeerd om de seks minder pijnlijk te maken, maar niets werkt'

‘Seks doet pijn’

We kennen haar al jaren en ze begroet ons vriendelijk, een tikje amicaal. Ze is 61 jaar en draagt een wijdvallende bloemetjesjurk met daaronder gympen. Ze valt met de deur in huis. “Seks doet heel erg pijn”, is haar antwoord op onze vraag hoe het gaat. “Het voelt als een wortel in een pvc-buis”, vervolgt ze met een wrange glimlach. Alsof ze ons iets alledaags vertelt. Maar de manier waarop ze daarna even stilvalt, verraadt dat het haar hoog zit.

Haar lichen sclerosus (LS) is de laatste jaren rustig. Met de sterke corticosteroïdzalf en basiszalf die ze gebruikt, is het goed onder controle. Maar penetratie doet pijn en toch wil ze het graag. Haar vriend is twintig jaar jonger. Over hem is ze opvallend duidelijk. “Hij kan er helemaal geen jota van. Hij heeft geen skills.” Ze haalt haar schouders op en vervolgt met ‘n kleine lach op haar gezicht “mijn ex-man was anders, daar had ik hele goede seks mee, altijd gewoon fijn en ongecompliceerd.” Alleen haar ex geeft volgens haar “geen sjoege meer.”

Renée (35) heeft lichen sclerosus: 'M'n binnenste vulvalippen zijn al verdwenen'Lees ook

Lichen sclerosus

Bij vrouwen met LS kan pijn bij penetratie verschillende oorzaken hebben. De pijn kan worden veroorzaakt door een kwetsbare huid. De vulvahuid is chronisch ontstoken, waardoor deze dunner, kwetsbaarder en minder elastisch wordt. Bij wrijving of penetratie kunnen gemakkelijk kleine oppervlakkige scheurtjes ontstaan, die pijn en soms bloedverlies veroorzaken. Langdurige LS kan daarnaast leiden tot anatomische veranderingen door verklevingen en andere littekenvorming, waardoor de vaginale ingang nauwer wordt en penetratie verder pijnlijk of moeilijk kan zijn.

Ze heeft van alles geprobeerd om penetratie mogelijk te maken. Pelottes, maar die doen pijn. Een kleine dildo, die ze alleen nauwelijks naar binnen krijgt. Glijmiddel. Jojobaolie. En jojobaolie gemengd met glijmiddel. Het is een opmerkelijk lange lijst voor iets wat zo eenvoudig zou moeten zijn. Onder al die pogingen zit ‘n heel eenvoudige wens. Ze wil seks zonder pijn, zoals vroeger. Ze wil haar lichaam weer kunnen gebruiken voor iets waar ze plezier aan beleeft.

Ze gaat verder. “Maar misschien kan ik het toch nog eens met m’n ex proberen? Als ik hem vraag, staat hij er misschien wel voor open?” Er verschijnt weer een glimlach.

Lichamelijk onderzoek

Ook wanneer de LS zelf rustig is, kan pijn blijven bestaan. Herhaalde pijnlijke seksuele ervaringen kunnen leiden tot sensitisatie, waarbij het pijnsysteem sterker reageert op prikkels. Dan kan de bekkenbodemspier zich onbewust aanspannen uit angst voor pijn. Deze bekkenbodemhypertonie kan de pijn verder versterken. Minder seksuele opwinding en lubricatie kunnen vervolgens leiden tot meer wrijving en opnieuw meer pijn.

Bij het lichamelijk onderzoek zien we dat de LS rustig is. Geen actieve ontsteking. Er zijn wel duidelijke anatomische veranderingen. Aan de achterzijde van de vaginale ingang zit een littekenplooi door de LS, waardoor de ingang nauwer is geworden. En ze heeft forse bekkenbodemhypertonie.

We leggen haar uit dat haar pijn waarschijnlijk niet alleen door de LS zelf komt. Een huid met langdurige onbehandelde LS, kan littekens en vernauwing veroorzaken. En als er dan pijn bij penetratie optreedt, kan ook onbewust de bekkenbodemspier aangespannen worden. Pijn, bekkenbodemspier spanning en angst voor pijn kunnen elkaar vervolgens versterken.

Behandeling

De behandeling begint met het goed onder controle brengen van de LS. Sterke lokale corticosteroïden, zoals clobetasolzalf, aanvankelijk dagelijks, vormt de standaardbehandeling. Als de LS eenmaal rustig is geworden, meestal na een paar maanden, wordt de frequentie omgezet in een paar dagen per week, ook als er geen klachten meer zijn.

Een vette basiszalf beschermt de huid verder en helpt irritatie en kloofjes mede te voorkomen. De behandeling is in principe levenslang. Een geschikt glijmiddel kan de wrijving tijdens seks verminderen. Bij postmenopauzale vrouwen kan lokaal oestrogeen worden overwogen bij bijkomende vaginale droogheid of slijmvliesatrofie. Dit verbetert de LS zelf overigens niet.

‘Goede seks is meer dan een passende ingang’

We bespreken bekkenfysiotherapie voor de bekkenbodemhypertonie. We leggen verder uit dat bij aanhoudende pijn en angst voor penetratie seksuologische begeleiding behulpzaam kan zijn. Niet omdat het probleem psychisch zou zijn, maar omdat goede seks nu eenmaal meer is dan een anatomisch passende ingang.

Wanneer ondanks adequate behandeling pijn bij penetratie bij een duidelijke anatomische vernauwing van de vaginale ingang blijft bestaan, en ook de wens tot penetratie blijft bestaan, kan een plastische operatie van de vagina opening (introïtusplastiek) worden overwogen. Dit gebeurt wanneer de LS rustig is en eventuele sensitisatie en bekkenbodemhypertonie zijn behandeld.

Samengevat: pijn bij penetratie bij LS ontstaat vaak door een combinatie van kwetsbare huid, fissuren, littekenvorming en vernauwing, waarbij sensitisatie en bekkenbodemhypertonie de pijn kunnen versterken. De behandeling is daarom vaak multidisciplinair.

Ze staat op en trekt haar bloemetjesjurk recht. Haar gezicht staat alweer vrolijker. Bij de deur draait ze zich om en zegt met ‘n knipoog: “Ik ga toch weer eens met m’n ex praten.”

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

'Haar huisarts dacht aan schimmel, stress of de overgang, maar we zien meteen wat er speelt'Lees ook