'Hoe brei je met goed fatsoen een punt aan die vriendschap waar je al een tijdje klaar mee bent?'

Emotioneel zusterschap

Maar het allerbest zijn wij in het sluiten van diepe, díépe vriendschappen met andere vrouwen. Geklonken in een basis van loyaliteit, steun en emotioneel zuster­schap. Daaromheen zit dan ook nog, als een soort waterafstotende bescherm­laag, een onuitgesproken lijst geboden (zie verderop). Een die alleen wij vrouwen begrijpen en die we, wederom zonder woorden, ondertekenen op het moment dat beide partijen besluiten dat de vriendschap officieel van start gaat.

Dat moment voelen wij trouwens vanzelf, ook dat hoeft niet worden benoemd. Al gaat er wel vaak een Grote Crisis aan vooraf. Een mental breakdown bij de een, en dat de ander daar heel goed mee omgaat. Een overlijden. Of de juiste dingen zeggen/aanraden als je nieuwe vriendin in spe verwikkeld is in een relatie- of arbeidsconflict. In ieder geval iets waaruit blijkt dat De Ander te vertrouwen is, steun biedt en het beste met je voor heeft. Vanaf dat moment is er een verbond gesmeed dat sterker is dan menig huwelijk. Een gigantisch cadeau dat een leven lang kan meegaan.

Vriendschappen opzeggen

Mannen hebben al die tierelantijnen niet nodig, welnee. Die kunnen maten for life of voor even worden na een wederzijds leuk bevonden grap. Of omdat ze een willekeurige band allebei tof vinden, óf (en ik citeer hier even de tegelzetter die nu aan mijn tafel veertien boter­hammen met grillworst zit te eten): “Als je de portemonnee omkeert voor elkaars bier.” Nou, dan gaan ze een keer samen naar een concert. Met bier natuurlijk, en dat is het dan. Makkelijker en met minder druk erop dan bij ons en als belangrijkste verschil – wederom de tegelzetter: “Zonder al die emoties.”

Wie er beter af is? Wij natuurlijk, met zo’n robuust klankbord aan onze zijde.
Ja, ho, zolang de vriendschap góéd gaat.

Want. Als er, om wat voor reden dan ook, reden is om het uit te maken, godsamme wat gooien wij er dan met de pet naar, ­vergeleken bij mannen (grap, schouderklap, klaar). En daarbij kijk ik ook even naar mezelf, ervaringsdeskundige en niet trots op hoe ik in het verleden hechte vriendschappen heb opgezegd. Twintig jaar geleden deed ik dat voor het eerst. Ik stuurde midden in de nacht een mail van het kaliber ‘op de toetsen rammend je hart luchten en meteen op send drukken’, nou nou nou, Carolien. De tweede keer was het een lang, veel te rommelig proces dat ik helaas duidelijker opschreef in een column, dan dat ik het aan haar kon uitleggen.

Myrthe's dochter werd gepest: 'Haar nieuwe fiets werd vernield en haar rugzak volgestopt met modder'Lees ook

Niet goed afgesloten

En de laatste maal, vorig jaar, ontspoorde in wederzijds razende mails en totaal onbegrip. Drie keer een zeer goede vriendin, drie keer een misser van mijn kant. Had ik spijt van de breuken? Dat niet, het voelde niet meer goed. Had ik het heel anders moeten aanpakken? Jazeker, al was het maar omdat ik inzake casus drie nog steeds wekelijks gefrustreerd in bed lig te knarsetanden. Niet omdat ik haar terug wil, maar omdat we het, na een hechte vriendschap van veertien jaar, niet goed hebben afgesloten en ik nu dus eenrichtingsverkeergesprekken voer met de muren van mijn slaapkamer. En dan kun je lang lullen. Die muren zeggen niks terug en je gaat steeds meer in je eigen gelijk geloven, wat sowieso nooit handig is.

Ik ben niet de enige die worstelt. Want hoewel het verbreken van elke relatie ellendig is, ligt het op de een of andere manier tussen vriendinnen nóg gevoeliger. Wat gek is, want zijn wij niet de meesters der communicatie? Hebben we elkaar niet juist jarenlang diep in elkaars ziel laten kijken? Onze verkeringen en andere vriendschappen tot op de laatste draad geanalyseerd? Elkaar gesteund, begrepen, geholpen, voorwaarts gecoacht? En toch, als het dan over deze éígen relatie gaat, die tussen jou en je vriendin, kunnen we dat allemaal opeens niet meer.

'Deze generatie is erg van de 'friends with benefits'. Ze duiken continu met elkaar de koffer in'Lees ook

De Onuitgesproken Wetten

Sarah Hertens, klinisch psycholoog, relatietherapeut en expert bij Blind Getrouwd (de Vlaamse versie van Married at First Sight) weet wel waarom. “Vrouwen zijn vaker pleasend en empathischer. Als er een kink in de kabel is, willen ze de ander liever niet kwetsen en proberen ze dus een conflict te vermijden. Terwijl je het natuurlijk best mag aangeven als iemand over je grens gaat, je irriteert, kwetst of jou een onprettig gevoel geeft. Maar dat vinden we lastig, we passen ons liever aan en gaan het conflict uit de weg. Het probleem is alleen dat de spanning zich dan opbouwt. Tot het kookpunt wordt bereikt – en dan is het vaak al te laat.”

Inderdaad, net als in een liefdesrelatie kun je je gaan ergeren. Ze komt altijd te laat of eet met heel kleine hapjes, laat jou in restaurants rustig tien minuten in je eentje zitten omdat zij buiten moet roken. Ze weet het altijd beter, geeft ongevraagd advies, heeft een vervelend kind, een vies parfum, een andere kijk op inentingen dan jij, ze vergoelijkt onacceptabel gedrag van haar partner en ga zo maar door. Of, nog ingrijpender, het loopt spaak inzake een van de Onuitgesproken Wetten (daar zijn ze) die horen bij een vriendschap tussen vrouwen. Dit zijn:

1. Het is geven en nemen 

Geef twee vriendinnen een fles wijn of een emmer cappuccino en het grote hoe-gaat-het-met-jou-nee-hoe-gaat-het-met-jóú kan beginnen. We geven elkaar advies, complimenten, steun en als het leuke vrouwen zijn wordt er ook nog keihard gelachen. En dan daarna weer door en opgelucht naar huis. Hertens: “In elke relatie hoort er een balans te zijn tussen wat je erin stopt en eruit haalt. Het is de bedoeling dat je elkaar op een positieve manier ondersteunt en energie krijgt van elkaar.” In principe kunnen wij dit heel goed. Maar we kennen allemaal die ene die jou alleen maar één vraag stelt, zodat ze daar vervolgens haar eigen verhaal aan op kan hangen. Of die maar één modus heeft, de klaagstand, en jou daarin meesleept. Bekaf naar huis, da’s niet de bedoeling.

2. Gij zult niet claimen 

Het is al dik honderdvijftig jaar niet meer toegestaan om een ander mens als eigendom te zien, maar er zijn vrouwen die het toch niet kunnen laten. Hertens: “Je moet niet voor iedere scheet bij je ­vriendin te rade gaan en vragen of zij het oplost.” Dat geclaim is voor beide partijen niet gezond, dat legt veel te veel druk op de relatie. Maar deze vrouwen bestaan en als je zelf het slachtoffer bent, kan het extra bezwaarlijk voelen om je los te maken. Want dan heeft die vriendin helemaal niets meer, hè? Dan wordt ze eenzaam, door jou, dus dan voelt het toch makkelijker om die wekelijkse etentjes door te zetten, verdorie.

3. Met stip op 1: vertrouwen 

Dit is een grote. Tot op het bot. Jullie weten dingen van elkaar, waarschijnlijk zelfs alles. Diepe geheimen, gênante eigenschappen: dat smeedt een ijzersterke band en die behoort intact te blijven. Dat gaat vaak goed, soms ook niet. Bijvoorbeeld als een van de twee een heel smeuïg geheim heeft en je was met die andere vriendin en die vroeg hoe het ging met die ene vriendin en … Nou ja. Onder deze regel valt uiteraard ook dat je van de (ex-)partner van je vriendin afblijft, inclusief ‘ik flirtte alleen maar voor de grap, rustig joh’.

4. Jaloezie? Concurrentie? Nee, gek 

Oei, een lastige. Want in theorie gun je de ander natuurlijk de wereld: de leukste partner, mieterse kinderen, geweldig werk, goed hoofd, geluk, gezondheid enzovoorts. Maar zelfs vriendinnen zijn ook maar mensen en afgunst is een menselijke eigenschap. En als je veel naast en met elkaar leeft, dan zijn vergelijkingen zo getrokken. Het goede nieuws – en een reden dat vriendinnen het vaak wel overleven – is dat je dat gewoon kan zeggen (“Verdurreme, waarom doet jouw man wél leuke dingen met de kinderen?”) en dat iedereens leven in golven gaat. Lekker afwisselend jaloers zijn op elkaar dus en daar hard om lachen. Behalve als je merkt dat vrolijke jaloezie omslaat in zeurende afgunst natuurlijk, en ze jou daarvoor straft. Bah.

5. Je bent goed zoals je bent 

Nog zo’n joekel. Deze zoektocht is namelijk voor ieder de queeste des levens en vriendinnen zijn daarbij heel belangrijk. Hoezeer vrouwen zichzelf ook naar beneden kunnen halen, een goede vriendin praat je uit de put en hijst je op haar schouders. Bovendien, merkt Hertens, “is het binnen vriendschappen gemakkelijker om elkaars tekort­komingen te accepteren dan binnen een liefdesrelatie. Voor een ­partner passen we ons eerder aan en is er meer kritiek.” Aangezien we dus empathischer en pleasender zijn, slikken we kritiek ook nog eens sneller in omdat we – daar is-ie weer – een vriendin niet willen kwetsen.

De lat ligt hoog

Maar tijden veranderen, ook binnen vriendschappen. Dus het kan zo maar zijn dat je dat charmante “Oeh sorry dat ik weer te laat ben, ik was mijn sleutels kwijt” na een paar jaar wél ergerlijk gaat vinden. Of dat ze tijdens corona opeens met jou shotjes bleekmiddel wilde drinken, zonder mondkapje op. Dat ze het normaal vindt om door haar man als voetveeg behandeld te worden, maar er ook de hele tijd over klaagt en óók boos wordt als je dan kritisch bent. Of dat jij net lekker in je vel zit, en zij daar dan aan gaat zitten peuteren omdat ze eigenlijk (zie punt 4) gewoon jaloers is.

Prachtige regels, die tegelijkertijd ook grote valkuilen vormen. Joey Steur, relatie- en systeemtherapeut en oprichter van praktijk De Liefde in Amsterdam, erkent dat. “Binnen vrouwenvriendschappen zijn de verwachtingen groot en de lat ligt hoog. Dat is niet erg zolang het goed gaat. Maar als het gaat wringen en je praat er niet over met elkaar, dan bouwt de frustratie zich op. Terwijl het belangrijk is om je te realiseren dat een vriendschap een vrijwillige relatie is. En als je ervoor kiest om zo’n relatie aan te gaan, en daarin investeert, dan horen deze risico’s erbij. Hoe lastig die ook kunnen zijn.”

'Als eerst je kind en dan je man overlijdt, blijven mensen weg, alsof je de pest hebt gekregen'Lees ook

Práát erover

Nu komen we bij de crux: wat doe je als het niet meer lekker loopt met de vriendschap?

Zowel Steur als Hertens hebben een eenduidig antwoord: práát erover – en bij voorkeur op tijd, dus voordat de metaforische shit the fan hits. Steur: “Zo’n gesprek aangaan is lastig omdat je de ander dus geen pijn wil doen. Maar als je die beslissing hebt genomen, kom je er niet onderuit. Over het algemeen is het verkruimelen van een vriendschap een organisch proces, je krijgt vanzelf de signalen: dit vind ik niet fijn, dat voelt niet tof. Die hints zorgen voor een spannings­opbouw, als een soort trappetje. Het is dan belangrijk om die spanning zo veel mogelijk onder aan dat trappetje te klaren.”

Elkaar ghosten, ontvolgen op sociale media, een app-bom versturen en dan hard wegrennen: het lijkt misschien allemaal makkelijker dan het gesprek aangaan, maar goed is het dus niet. Hertens: “Het is laf en je helpt de ander er ook niet mee. Ik hoor in mijn praktijk heel vaak dat mensen na een breuk achterblijven met vraagtekens en dat vinden ze moeilijker te verwerken dan een duidelijke ‘nee’.

Dus als jij merkt dat je vriendin niet meer past bij hoe je nu in het leven staat, dan raad ik aan dat je dat, uit respect naar de ander en de vriendschap die is geweest, persoonlijk uitlegt. Duidelijk zijn doet ook pijn, en niemand vindt het fijn om een ander te kwetsen, maar eerlijkheid duurt wat dit betreft het langst. En begin dan niet meteen met ­verwijten, maar blijf respectvol en praat vanuit kwetsbaarheid. Hoe het voor jou voelt. Geef de ander vervolgens ruimte om daarop te reageren.”

Met de billen bloot

Steur beaamt dit. “Je kwetsbaar opstellen is bijvoorbeeld zeggen: ‘Ik vind dit lastig, maar ik wil het met je delen want onze vriendschap is belangrijk voor me.’ Dus ga met de billen bloot en probeer toch de verbinding op te zoeken. Hoe de reactie is, zal tekenend zijn voor hoe het verdergaat. Neem je, bijvoorbeeld omdat ze je niet begrijpt of vervelend reageert, toch de stap om het uit te maken, reflecteer dan of je de ander de kans hebt gegeven om jouw kant op te bewegen, want anders heb je haar buitenspel gezet. Niemand kan door je heen kijken.”

Hertens: “Het kan namelijk ook zijn dat dingen die zij heeft gezegd of gedaan, bij jou een oude wond of gevoelige snaar hebben geraakt zonder dat het haar intentie was. In plaats van haar dat te verwijten, kun je beter uitleggen wat het effect ervan is geweest op jou.” O ja, dat kan ook nog: we hopen vaak maar meestal tevergeefs dat onze partner gedachten kan lezen, maar misschien verwachten we dat nog wel meer van een vriendin omdat ze ook een vrouw is en ze ons bovendien door en door zou moeten kennen. Ja, maar nee dus.

Het kan je hart breken

Ergo: het gesprek aangaan, met in het achterhoofd als steun de gedachte dat dit voor beide partijen beter is. Wat als het gesprek je niet oplevert wat je wilt? “Dan is het wat het is”, zeggen Steur en Hertens. “En heb jij in ieder geval je best gedaan om de vervelende lading eraf te halen. Weet je het niet helemaal zeker? Je kunt ook de deur op een kier zetten, wie weet hoe het leven loopt en of je elkaar in de toekomst weer opnieuw tegenkomt.”

Een vriendschap uitmaken of aan de kant gezet worden: het kan je hart breken. Misschien nog wel meer dan bij een liefdespartner. Mijn hart brak, die laatste keer, meer dan ik ooit heb gevoeld bij een man, en het herstel is nog steeds gaande. Nu, ruim een jaar later, heb ik haar dus toch maar gemaild of ze openstaat voor een gesprek. Ze heeft ja gezegd.

Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 238

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

20 jaar vriendschap verbroken via een appje: ''Ik kan het niet meer opbrengen', stond er'Lees ook