Wanneer de beste vriendin van schrijfster Megan van Kessel hun twintigjarige vriendschap via een appje verbreekt, blijft ze met veel vragen achter. Alles wat ze niet begreep, stopte ze in haar roman Aardige vrouwen.
“Misschien is het zelfs nooit vriendschap geweest. Ik noemde het wel zo, maar het was iets anders: de gelijkwaardigheid ontbrak.”
Megan zat in ‘een chaotische periode’ toen ze een appje kreeg van haar beste vriendin. “Er stond: ‘Ik kan het niet meer opbrengen’”, vertelt ze op een schaduwrijk terras in Amsterdam. Het is op de dag van dit interview genadeloos warm, maar de hitte lijkt voor de schrijfster inmiddels wel van het onderwerp af. Destijds lag dat anders. Ze was zeven maanden zwanger en haar vader lag op sterven. “Ik was heel boos. Vrienden zijn er voor elkaar als je het moeilijk hebt, maar zij niet. De timing was zo erg dat ik vond dat ik groen licht had. Jij laat mij los, prima: maar dan ben ik ook los. Ik schreef om te begrijpen.”
De breuk inspireerde haar roman Aardige vrouwen, waarin de gebeurtenissen rondom hun vriendschap gefictionaliseerd en natuurlijk ook net wat spannender zijn. “Als je spelletjes speelt in een vriendschap omdat het niet goed gaat, doe je dat door bijvoorbeeld expres wat langer te wachten met het beantwoorden van een appje. Ik moest wel wat betere wraakacties verzinnen.”
In de roman groeien twee tieners op in een nogal flets dorp in Wallonië. Hun context is verschillend: het huishouden van Cindy is bescheiden en allesbehalve high brow, terwijl Dolores met haar extravagante ouders in een kasteel woont. Cindy wil niets liever dan een beste vriendin, en weet Dolores al snel voor zich te winnen. Met de leeftijd lijkt hun band alleen wel steeds problematischer te worden. Ze zijn niet bepaald ‘aardig’ voor elkaar, maar laten elkaar ook niet los. Kan een vriendschap die op ongelijke voet begon rechtgetrokken worden, en wanneer ben je eigenlijk een ‘goede’ vriendin?
Schrijver Amanda Romare ging op talloze dates en werd keer op keer afgewezen: 'Ik wil eerlijk zijn over wat dat met je doet'
Voor dat ene appje hadden Megan en haar vriendin nog ruzie over een uitgeleende Maxi-Cosi: een conflict dat het boek heeft gehaald. Terwijl Megan ervan overtuigd was dat ze hem alleen had uitgeleend, had haar vriendin hem al weggedaan. “Als ik ’s nachts wakker lag, ging ik door de laatste drie weken heen. Wat zei zij, wat zei ik? Daardoor besefte ik dat het barstje tussen ons al jaren geleden was ontstaan. Misschien is het zelfs nooit vriendschap geweest. Ik noemde het wel zo, maar het was iets anders: de gelijkwaardigheid ontbrak.”
Vriendschap is kwetsbaar: het enige wat twee vrienden écht bij elkaar houdt is hun eigen, vrije wil. “Je hebt meestal geen gemeenschappelijk doel. Je maakt samen geen kind, en koopt ook geen huis”, zegt Megan. “In een romantische relatie kun je daardoor nog zeggen: we maken andere keuzes, we functioneren niet samen. Maar een vriendschap kan prima doorgaan als je beiden totaal anders in het leven staat.” Zo’n afwijzing is daardoor een stuk persoonlijker.
Onze definitie van vriendschap is volgens Megan nogal beperkt: je bent vrienden, of niet. In romantische relaties kun je daarentegen alle kanten op: situationships, scharrels, lat-relaties, friends with benefits en polyamorie. “Ik denk dat het fijn zou zijn als er ook in vriendschap meerdere vormen zouden bestaan, waar ook andere verwachtingen bij horen. Dat je bijvoorbeeld een ‘ergerschap’ kunt hebben omdat je elkaar wil uitdagen en beconcurreren. Als je daar allebei hetzelfde over denkt, waarom niet? Zolang je het maar geen vriendschap hoeft te noemen, is het niet meteen een toxische relatie die je uit je leven moet bannen. Zo’n ‘ergerschap’ kan ook leerzaam en spannend zijn.”
Zo had Megan een vriendin die tegelijkertijd moeder werd. “Al het vergelijken werd op een gegeven moment irritant. Ze heeft me toen geblokt op WhatsApp. Ik denk dat het goed is dat je in dit soort gevallen gewoon kunt zeggen: ik zet je even op pauze. Een jaar later begon ze op Signal weer tegen me te praten: allemaal heel gezellig. Op WhatsApp ben ik nog steeds geblokt, maar blijkbaar voelen we allebei toch sterk de behoefte om even te checken: waar sta jij nu? Komt er nog wat nieuws aan? Ga je nog een kind nemen? Ik vind dat leuk.”
Mila verbrak een ongezonde vriendschap: 'Op haar bruiloft wist ik al dat ik haar ging ghosten'
In twintig jaar vriendschap zijn er veel momenten geweest waarop Megan en haar voormalige beste vriendin op het randje balanceerden. Toch hakten ze beiden nooit de knoop door. “Ik ontmoette haar op mijn dertiende, pre-verantwoordelijkheid. Wanneer ik haar zag, kwam de persoon die ik vroeger was weer naar boven. Op het moment dat je uit zo’n oude vriendschap stapt, zet je ook dat oude deel van jezelf stop. Misschien bleef ik daarom wel zo lang.”
Wanneer een relatie uit elkaar barst, is het verleidelijk om alle schuld bij de ander te leggen. In Aardige vrouwen ligt deze eerder bij de dynamiek. “Tijdens het schrijven vroeg ik me af: wat is een vriend? Wat hoor je wel en niet te doen? Ik realiseerde me dat ik misschien te kritisch op haar was. Zij had dan bijvoorbeeld een etentje voorbereid, en speelde bijna een soort rol in de hoop dat ik zou zeggen: ‘Wauw. Dat heb je knap gedaan.’ Ik vond dat vooral een toneelstuk, terwijl het ergens ook lief en kwetsbaar was. Misschien had ik haar meer bevestiging kunnen geven, maar ik denk dan: is dat mijn taak?”
In het boek noemt Cindy de sluipwesp het naarste aan de zomer. Deze legt eitjes in een rups, en haar larven eten die dan van binnenuit op. “Ik denk dat dit ook in een vriendschap gebeurt als je niet dezelfde taal spreekt: dat vreet je van binnenuit op. Je blijft je maar afvragen: wat heb ik verkeerd gezegd?”
Omdat Cindy en Dolores elkaar zo jong leren kennen, moeten ze samen nog uitvogelen wat vriendschap voor hen betekent. Daardoor ontstaat er een geheel eigen morele code. “Veel van wat er gebeurt, is voor hen niet raar omdat ze zelf hebben bepaald dat dit hun relatie is. Toen ik zelf andere, échte vrienden kreeg, besefte ik pas dat vriendschap iets is waar je rust van krijgt.”
Vanaf het begin spiegelen de twee zich aan elkaar. Cindy is wanhopig op zoek naar een hartsvriendin, en Doloris heeft haar nodig om haar zelfbeeld op te pompen. In relatie tot de ander bepalen ze wie ze willen en kunnen zijn: een fragiel evenwicht dat steeds opnieuw vastgesteld moet worden. Eén van hun eerste connecties is dat ze allebei nog niet hebben gemenstrueerd. Als Cindy daarna bloed in haar onderbroek vindt, deelt ze dit bewust niet om Dolores ‘niet af te pakken wat zij misschien als onze overeenkomst beschouwde’.
“Vrouwen houden de ander en zichzelf vaak klein om frictie te voorkomen”, zegt Megan. “Bij mannen is er meer ruimte om triomfen te vieren.” Vaak werkt die concurrentie in het boek motiverend. Zoals wanneer Cindy denkt dat de kunstacademie geen realistische optie is, tot blijkt dat Dolores zich allang heeft aangemeld. “Als Cindy wordt aangenomen, wordt daar vervolgens heel weinig over gesproken. Op de een of andere manier ontstaat die concurrentie vooral tussen vrouwen: dat er maar één de beste, leukste en knapste mag zijn.”
Micky Hoogendijk: 'Ik heb 'ja' gezegd tegen wilde mannen, tegen Japan, Amerika... Een waanzinnig leven gehad'
Cindy’s eerste vriendje Frans begrijpt haar vriendschap met Dolores totaal niet. Ze houdt me scherp, is haar reactie: vrouwen kunnen dat beter dan mannen. ‘Boeien dat kritiek niet mooi verpakt is’, zegt ze. ‘Beter dan nep.’ Daar komt de titel Aardige vrouwen vandaan, zegt Megan. “Door het boek zijn er allemaal vrouwen die Cindy alert en scherp houden: die ervoor zorgen dat ze extra haar best doet, omdat dit nu eenmaal nodig is om er als vrouw te komen. Ze zoekt dat ook op: kennelijk heeft ze die spanning, dat concurreren, nodig.”
Tegenwoordig heeft Megan dat zelf minder. “Nu zijn er minstens zoveel mannen waar ik de strijd mee aanga. Toen ik jonger was, waren het vooral vrouwen. Mensen denken dat dit oppervlakkig is, van: oh, ze heeft een piercing dus moet ik dat ook. Maar het gaat veel dieper dan dat: het gaat over weten wat je gaat studeren, je carrière. Vrouwen maken dat in elkaar los en dat mag wat mij betreft gewoon gezegd worden. Ik denk dat we dit doen omdat we nog een flinke inhaalslag moeten maken. Er zijn tenslotte nog steeds meer CEO’s die Peter heten dan vrouwelijke CEO’s. We hebben geen tijd voor bullshit.”
Over vrouwen wordt vaak gezegd dat ze in vriendschappen achterbaks en gemeen zijn. Mannen zouden ‘simpeler’ in elkaar zitten, maar iedereen die ooit een mannenvriendengroep vanbinnen heeft gezien, weet dat die dynamiek net zo ingewikkeld is. Megan: “Ik denk dat het bij mannen eerder gekoppeld is aan een bepaalde levensfase. Ze gaan dan ineens iemand opzoeken om zich aan te meten als ze onzeker worden over hun werk, beginnende buik of kaalheid.”
We steggelen nog even over de vraag of ‘aardig’ een compliment is. “Als ik de titel van het boek noem, is de reactie vaak: ‘Oeh.’ Kennelijk maakt dat woord dus wat los, al is het positief bedoeld. De vrouwen in het boek zijn aardig, er is niets mis met ze. Ze passen alleen niet bij elkaar.” Wel geeft ze toe dat ‘aardig’ een wat lege term is. “Saai, misschien. En dat zijn deze vrouwen zeker niet.”
Als je het boek openslaat, vind je een citaat van Virginia Woolf: ‘Vrouwen vinden vrouwen niet aardig.’ Is ze het daarmee eens? “We leven in een maatschappij waarin er te weinig ruimte voor ons is. Daarom worden we soms gedwongen om onaardig te zijn. Verder denk ik dat vrouwen juist heel veel van vrouwen houden. Ik woon met drie mannen samen – twee zoons en een man – en soms heb ik daar geen geduld voor. Dan heb ik behoefte aan vrouwen, omdat je zulke snelle, scherpe en beeldende gesprekken met ze kan voeren.”
In vriendschappen is Megan naar eigen zeggen ‘best streng’ – ze zoekt mensen die haar boeien. Aardig zijn is dus inderdaad niet genoeg. “Als meisje uit een dorp dacht ik dat ik één hartsvriendin nodig had. Vriendschap was voor mij als zo’n kettinkje dat je in elkaar klikt, waarbij je een soort kloon van jezelf zoekt. Dat heeft iets bezitterigs en eentonigs wat ik nu niet meer interessant vind.
Er zijn weinig overeenkomsten tussen mijn vrienden, behalve dat ze allemaal iets doen wat ik bewonder. De een is boer in Frankrijk, de ander zit in een schuur met cement te klooien. Misschien ben ik hierin ook wel kritischer dan ik zou willen. Toch is het wel een eis: dat we elkaar scherp houden en het beste in elkaar naar boven halen. Ik wil niet je coach zijn: daar ligt voor mij de grens.”
Tijd voor verzet tegen schoonheidsnormen, vindt Tatjana Almuli: 'Industrieën verdienen miljarden aan onze onzekerheid'
Aardige vrouwen volgt Cindy en Dolores van kind tot volwassene, van dorp tot de grote stad. Door het schrijven besefte Megan dat haar vriendin lange tijd de belangrijkste rode draad in haar leven is geweest: de enige constante factor. “Ik heb daardoor lang gedacht dat ik haar nodig zou hebben als er iets zou gebeuren. Wanneer iets ergs zich voordeed, was ze er alleen nooit. En het grappige is: ik zou haar eigenlijk niet eens aan mijn sterfbed willen hebben.”
‘Onze vriendschap bestond uit twee losse hompen hart die met veel kracht en precisie tegen elkaar aan werden gedrukt in de hoop dat er iets ging stromen’, schrijft ze aan het einde van het boek. Hoewel Dolores en Cindy steeds weer naar elkaar terugkeren, vraag je je als lezer continu af: in hoeverre is er hier sprake van oprechte genegenheid? Want hoe stevig ze zich ook aan elkaar vastklampen, er blijft altijd een bepaalde leegte tussen hen in hangen.
Voor alle streken die deze twee met elkaar uithalen, moet je het boek lezen: meer vertellen zou zonde zijn. Al dat gedoe maakt hun vriendschap in ieder geval onveilig en veilig tegelijkertijd. Want wat ze elkaar ook aandoen: ze weten dat de ander nooit vertrekt. Bijna als zussen, bevestigt Megan. “Mijn zus stapt soms wel drie keer in één uur uit een WhatsApp-groep, dat ben ik gewoon gewend.” Tot Dolores met één appje die ondenkbare stap ineens wel zet, zoals Megans eigen vriendin ook deed. “Daarom voelde het als een groot verraad.”
Inmiddels heeft Megan weer af en toe contact met haar vriendin – ‘niet goed, maar we schelden elkaar niet uit’ – en ze weet van het boek af. “Ze zei: ‘Weet je, ga all out. Mijn zegen heb je.’ Toen het boek dichterbij kwam, begon ze ‘m wel een beetje te knijpen. Ook omdat ze er geen controle over heeft. Natuurlijk vind ik het spannend dat ze het straks gaat lezen. Ik ben toch bang dat ze het persoonlijk opvat. Het is een verhaal, maar wel gebaseerd op ons. Ik wil haar geen pijn doen of kwetsen: ik zie het als een ode aan wat we hadden.”
Aardige vrouwen van Megan van Kessel is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
20 jaar vriendschap weg door één appje: 'Ik dacht echt, je bent toch geen kleuter?'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan het lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
