Als Cas Reijnders (35) voor de lol een DNA-test doet, komt hij erachter dat hij een halfzus heeft. Hij licht zijn zussen in, maar besluit zijn ouders niet op de hoogte te brengen, omdat hij denkt dat de test niet klopt.
In de NRC-podcast Koekoekskind beschrijft hij hoe een simpele DNA-test zijn leven op zijn kop zet en duikt hij, samen met collega Kim Bos, in de wereld van sjoemelende fertiliteitsartsen.
“Ik had ooit het voornemen om elke maand iets nieuws te doen”, aldus Cas. “Eén van de dingen die ik deed was een DNA-test om meer over mijn roots te weten te komen. Ik vond het gewoon leuk en grappig.”
Maar als hij de resultaten binnenkrijgt, ziet hij tot zijn schrik dat hij een halfzus blijkt te hebben. “Ik heb lang gedacht dat die test gewoon niet klopt, of dat m’n vader misschien een keer was vreemdgegaan, maar ik wilde hem er niet naar vragen. Heb het alleen met mijn zussen besproken. We geloofden de test niet, onze vader is er gewoonweg de persoon niet voor.”
Dus besluiten ze het te laten. “Tot mijn zussen en ik bedachten dat dan ook zij maar een test moesten doen. Als daar niks uitkwam, dan zou het niet kloppen en was er niks aan de hand. Ik had al bedacht dat ik een podcast zou gaan maken over DNA-testen die niet kloppen en hoe dit soort fouten families overhoop kunnen halen.”
Als de uitkomst van de twee DNA-tests binnen is, nu ruim een jaar geleden, besluiten broer en zussen de resultaten samen te lezen. Cas neemt de audio op voor zijn podcast, maar als ze de resultaten hebben gelezen wordt er niet opgelucht gelachen. “We bleken maar één ouder te delen, dat was een schok. Mijn oudste zus is in de 40 en natuurlijk geboren. Zij was dus van mijn vader en moeder. Maar mijn jongste zusje en ik zijn verwekt in een fertiliteitskliniek. Misschien was mijn vader niet meer vruchtbaar en hadden ze toch een donor gevraagd?”
Er zit niks anders op dan het gesprek aangaan met zijn ouders. “Zij geloofden niks van wat we zeiden. Ze waren destijds naar een kliniek gegaan met een potje zaad van mijn vader, dat was met kunstmatige inseminatie ingebracht bij mijn moeder. Het kon volgens hen niet zijn misgegaan, maar toen we de naam van de gynaecoloog googelden, was de eerste hit: ‘Weer gynaecoloog betrapt op gebruik eigen zaad’. Ik kon het niet bevatten. Zie mijn vader nog steeds als mijn vader, dat verandert niet, maar ik deel geen DNA met hem. Ik dacht dat ik zijn donkere haar had en zijn handen, maar dat is niet zo, ik lijk niet op hem.”
Cas is in shock. “In het begin kon ik nergens anders aan denken. Regelmatig schrok ik ’s nachts wakker.” Ook zijn ouders en zussen hebben het moeilijk. “Mijn moeder schaamde zich. Ze was bang dat ze iets verkeerd had gedaan of beter had moeten opletten.”
Oostenrijkse vrouwen komen er dankzij DNA-test na 35 jaar achter dat ze bij hun geboorte zijn verwisseld
Het is een moeilijke periode, maar het werkt ook verbindend. “Overdag probeerden we erachter te komen wat er gebeurd kon zijn, ‘s avonds belden we met elkaar. We wilden begrijpen wat er fout was gegaan, hadden een gezamenlijke vijand waar we tegen vochten.”
Ondertussen werkt Cas aan de podcast, waarin hij ineens zelf centraal staat. “Ik dacht: ik gebruik de journalistiek om de antwoorden te krijgen die ik wil hebben, maar meer dan eens dacht ik: waar ben ik aan begonnen? Ik keek niet terug, maar zat er middenin en liep aan tegen dingen waar ik niet tegenaan wilde lopen. Wilde ik dit wel delen met de rest van de wereld? Wat betekende dit voor mijn ouders en zussen? Ik kwam mezelf tegen en heb het project tijdelijk op pauze gezet. Maar ik besloot toch door te zetten, omdat ik denk dat het goed is om te laten zien wat de impact is van het handelen van gynaecologen die keuzes maken zonder na te denken over de gevolgen.”
De eerste aflevering van Koekoekskind luisterde Cas samen met zijn ouders en zussen. “We zijn inmiddels een jaar verder en hebben het allemaal een soort van plekje gegeven, maar dan zet je de laptop op tafel met het geluid aan. Ik vond het doodeng, durfde niemand aan te kijken. Gelukkig vonden ze het mooi en staan ze er helemaal achter. Dat geeft rust.”
Cas heeft nog altijd veel vragen. “Ik heb nog heel even gedacht dat die gynaecoloog mijn biologische vader was, maar dat is niet het geval, weet ik nu. Dat maakt het nog raarder. Waarom is het zaad verwisseld? Het zaad van mijn vader is een paar keer getest. Hij was vruchtbaar, er was geen reden om dit te verwisselen.”
Er zijn twee nog levende gynaecologen van wie bekend is dat ze fouten hebben gemaakt. “Zij geven de fouten toe, maar vertellen niet wat er gebeurd is. Ik heb het idee dat ze vooral bezig waren met zwangerschappen creëren en niet meer door hadden wat de gevolgen waren. In de jaren vijftig en zestig was de fertiliteitsbehandeling in opkomst, en dan vooral kunstmatige inseminatie met donorzaad. Er was veel vraag naar en artsen konden redelijk goed hun eigen gang gaan. Ongeveer een op de drie gynaecologen die werkte met donorzaad heeft fouten gemaakt, maar dat komt nu pas naar buiten.”
Cas krijgt regelmatig de vraag of hij een kind is van de beruchte gynaecoloog Jan Karbaat. “Hij verwekte meer dan 100 kinderen en is, denk ik, gewoon een narcist, iemand die voor God speelde. Maar er zijn veel meer artsen de fout in gegaan. Wij willen met deze podcast laten zien dat het niet gaat over één gek, maar dat het een wijdverspreid probleem is en er systematisch fouten zijn gemaakt.”
Of Cas liever niet had geweten dat zijn vader niet zijn biologische vader is? “Het is gevaarlijk om het niet te weten, omdat je in theorie een relatie zou kunnen krijgen met iemand die familie is, zonder dat je het weet. Ik heb veel halfbroertjes- en zusjes, iedereen is van dezelfde leeftijd en je kan elkaar overal tegenkomen. Daarom is het goed om te weten wat er is gebeurd, maar als dat niet zo was, dan had ik de tijd liever teruggedraaid.”
Je luistert ‘Koekoekskind’ in je favoriete podcastapp.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Oostenrijkse vrouwen komen er dankzij DNA-test na 35 jaar achter dat ze bij hun geboorte zijn verwisseld
Anna Neeltje de Boer is freelance redacteur bij LINDA.nl. Ze woont in Zwolle met haar vriend, hun dreumes en twee katten.
