'Penetratie doet pijn, en ze herkent zichzelf niet meer als de vrouw die ze was'

‘Ik ben bang dat het terug is’

Ze komt dit keer alleen. Bruin gebrand en met een vleugje sigarettenrook om haar heen. Aan haar hals en polsen glinsteren gouden kettinkjes. Haar haar zit strak in een paardenstaart, een fleurige blouse met daaronder strakke jeans. Ze loopt op stoere boots. Vijfenveertig jaar en tot in de puntjes verzorgd. “Ik ben bang dat het terug is”, zegt ze, nog voor ze goed en wel zit.

We kennen haar ruim vijftien jaar. Met HSIL van de vulva (een voorstadium van huidkanker). Ooit heeft ze ook CIN van de baarmoederhals gehad (een voorstadium van baarmoederhalskanker). Beiden veroorzaakt door HPV. Als behandelingen heeft ze alles in al die jaren gehad. Kleine operaties, ze heeft meegedaan aan een proef met een therapeutisch vaccin, laser, imiquimod, een lokaal middel dat een lokale afweerreactie tegen HPV opwekt. Daarna, toen alles een keer helemaal weg was, nog de preventieve HPV-vaccinatie. Vijf jaar bleef het daarna weg. Vijf jaar waarin ze durfde te geloven dat het voorbij was.

HSIL

HSIL staat voor een afwijking van de huid van de vulvalippen, de omgeving daarvan en soms ook rondom de anus. Sommige vrouwen hebben jeuk of een branderig gevoel, anderen merken er niets van. De afwijkingen zijn rood, wit of donker van kleur, scherp begrensd en vaak verheven boven de normale huid. Soms zijn ze echter nauwelijks zichtbaar. Het is geen kanker, maar een voorstadium: de huidcellen zien er onder de microscoop abnormaal uit, maar ze groeien nog niet in de onderhuid. Vroeger werd dit ook wel VIN genoemd.

HSIL kan, als het niet behandeld wordt, in een kleine groep vrouwen uitgroeien tot vulvakanker. HSIL wordt vrijwel altijd veroorzaakt door een virus: het humaan papillomavirus, kortweg HPV. Dit virus wordt overgedragen via seksueel contact. Bijna iedereen krijgt ooit een HPV-infectie, maar het lichaam ruimt dit virus meestal vanzelf op. Als dat niet lukt en het virus blijft aanwezig kan de huid veranderen en kan HSIL ontstaan. Het HPV-vaccin beschermt heel goed tegen de virustypen die HSIL veroorzaken. Bij meisjes die gevaccineerd zijn vóór hun eerste seksuele contact, is de bescherming bijna honderd procent. Stoppen met roken helpt het lichaam ook om het virus beter op te ruimen.

‘Intimiteit is een hindernis geworden’

“Ik durf niet goed meer te vrijen met mijn man”, zegt ze met een zucht. Haar ogen worden nat. Ze heeft een partner die er voor haar is, maar de behandelingen hebben hun sporen achtergelaten. Penetratie doet pijn, en ze herkent zichzelf niet meer als de vrouw die ze was. Intimiteit, ooit vanzelfsprekend, is een hindernis geworden. Soms ontwijkt ze het liever, en dan voelt ze zich schuldig tegenover hem.

'Ze heeft al twee jaar last van intense jeuk aan haar vulva, die haar overdag afleidt en ’s nachts wakker houdt'Lees ook

Bij het onderzoek zien we het: verspreid over de vulva meerdere kleine afwijkingen, verschillend van kleur en grootte, allemaal scherp begrensd. Ook rond de anus. De vagina en baarmoederhals zien er rustig uit. We nemen een uitstrijkje en laten ook het HPV bepalen. HPV kan ook afwijkingen veroorzaken op andere plekken, zoals de baarmoederhals, de vagina en de anus. Vrouwen met HSIL worden daarom ook nagekeken op afwijkingen op die plekken.

Ze rookt nog, en dat speelt mee bij het terugkomen van de ziekte. Zij weet het, wij weten het. We leggen het nogmaals uit zonder vingerwijzing. Soms is een sigaret het enige houvast in een leven vol onzekerheid. Mensen die roken, die een zwakker immuunsysteem hebben (bijvoorbeeld door hiv of medicijnen na een orgaantransplantatie) lopen een groter risico op een blijvende HPV-infectie en het krijgen van (voorstadia van) genitale kanker. We bespreken de behandelopties opnieuw. En we stellen voor om ook in de anus te laten kijken, om te zien of de afwijkingen zich daar verder hebben verspreid, en ze dan te behandelen. Ze knikt. Ze heeft dit pad vaker bewandeld dan haar lief is.

‘Deze ziekte blijft niet in de huid’

De meest gebruikte behandeling is een crème (imiquimod) die het eigen afweersysteem activeert om de afwijking op te ruimen. Bij de helft van de vrouwen verdwijnen de afwijkingen hiermee volledig. Andere mogelijkheden zijn het weglaseren met een CO₂-laser of chirurgisch verwijderen. De keuze hangt af van hoe groot en waar de afwijkingen zitten en wat de vrouw ook zelf wil.

Vooral luisteren we, want deze ziekte blijft niet in de huid. Ze nestelt zich in het zelfbeeld, in de slaapkamer, in het vertrouwen in je eigen lichaam. En wat dat doet met een relatie blijft vaak onzichtbaar, zelfs voor de partner. Juist daarom is het zo belangrijk dat vrouwen hierover durven te praten, want zwijgen maakt het alleen maar zwaarder.

Genitale wratten

Bij behandelde vrouwen groeit de afwijking in tien procent toch uit tot kanker. Terugkeer van de afwijking na behandeling is helaas niet zeldzaam. Daarom is regelmatige controle voor de rest van het leven nodig. HSIL is iets anders dan genitale wratten. Dit zijn kleine wratjes op of rond de geslachtsdelen en de anus. Ze worden ook veroorzaakt door HPV en ook overgedragen via seksueel contact. Een condoom biedt slechts gedeeltelijke bescherming. De wratjes zien er vaak bloemkoolachtig uit en kunnen huidkleurig, roze of bruin zijn.

Hierdoor kunnen ze lijken op HSIL. Soms is een biopt met microscopisch onderzoek nodig om echt te weten wat het is. Ze komen vooral voor bij jongeren tussen de 15 en 30 jaar en veroorzaken soms jeuk, maar geven vaak weinig klachten. Het HPV-vaccin beschermt ook zeer goed tegen genitale wratten. Ook stoppen met roken kan helpen, omdat roken het afweersysteem verzwakt. De behandeling bestaat uit een crème of vloeistof, zoals podofyllotoxine of imiquimod. Als deze onvoldoende werken, kunnen de wratjes worden bevroren, weggebrand of chirurgisch verwijderd. Genitale wratten verdwijnen bij de meeste mensen uiteindelijk vanzelf, maar dit kan tot twee jaar duren. Na behandeling keren de wratjes bij ongeveer één op de drie mensen terug.

Bij het weggaan recht ze haar rug. Haar boots tikken over de vloer, vastberaden. Stevige schoenen, maar wel een kwetsbaar mens.

Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.

'Ze heeft van alles geprobeerd om de seks minder pijnlijk te maken, maar niets werkt'Lees ook