Vrouwen zijn ‘van nature’ minder seksueel en hebben nu eenmaal minder orgasmes omdat ze ‘ingewikkeld’ zijn. In Clit rekent historicus, schrijfster en podcaster Kate Lister af met hardnekkige mythes over vrouwelijk genot.
“Het idee dat vrouwen delicate, emotionele wezens zijn die liever geen seks hebben, is relatief nieuw”, zegt Lister in een interview met LINDA.
Wanneer ik Kate Lister vraag naar de respons op haar boek, pakt ze haar telefoon erbij. Ze lacht. “Oh, de boze mannen. Wil je er één horen?” Ene Jeremy wijdt via Instagram DM een half essay aan haar ‘ranzige, giftige, feministische hypocrisie’ en is niet bepaald complimenteus. ‘Tsjernobyl op het hoogtepunt van de kernsmelting pompte er nog niet zoveel giftig materiaal uit als jij.’
In Clit laat Lister – een Britse historicus, schrijfster en podcaster – zien hoe er door de eeuwen heen gekeken werd naar vrouwelijk genot en seksualiteit. Spoiler: je kunt onder meer de Grieken, Victoriaanse Britten en Freud de schuld geven van veel beklemmende ideeën die we er vandaag de dag nog op nahouden. Misschien zelfs van de slechte seks die je als (heteroseksuele) vrouw hebt gehad, zegt Lister. “Zolang we maar eindelijk meer over vrouwelijk genot praten, gooi ik er met liefde meer giftig materiaal uit dan Tsjernobyl.”
Sophie: 'Een orgasme heb ik nooit gefaket, maar zelfvertrouwen?'
Via videoverbinding vertelt Lister – blonde krullen, felrode lipstick – me enthousiast over de tien jaar aan onderzoek die aan dit boek voorafgingen. “Al jaren kom ik steeds de misvatting tegen dat mensen in het verleden niet van seks hielden, vooral vrouwen niet. Alsof iedereen in de generaties voor ons vreemd genoeg seksloos was en ze alleen seks hadden om baby’s te maken.
In de tien jaar dat ik hiermee bezig ben, nam de hoeveelheid aan gewelddadige vrouwenhaat toe, vooral online. Juist daarom denk ik dat we het meer over vrouwelijk genot moeten hebben. We denken te snel: genot is leuk, dus laten we ons op belangrijkere zaken richten. Maar voor mij is genot de sleutel tot veel van onze sociale problemen; tot het bereiken van gendergelijkheid.”
Wat is onze grootste misvatting over vrouwelijke seksualiteit?
‘Dat de sexdrive van vrouwen zwakker of kwetsbaarder is dan die van mannen. Je kent het wel, ‘vrouwen moeten zich geliefd voelen’. Nee, vrouwen hebben mannen nodig die weten hoe ze seks met vrouwen moeten hebben.
Het frustreert me dat we veronderstellen dat vrouwen niet van seks houden, maar niet vragen waarom. Ik ben begonnen bij de orgasmekloof, en teruggegaan naar het begin om te begrijpen waar die ideeën vandaan komen.
Wat veel mensen niet weten: voor het grootste gedeelte van de geschiedenis dacht men dat vrouwen veel meer seksueel gericht waren dan mannen. Als je tegen iemand in de Middeleeuwen zou zeggen dat vrouwen ‘gewoon’ niet van seks houden, hadden ze je voor gek verklaard. Het idee dat vrouwen delicate, emotionele wezens zijn die liever geen seks hebben, is relatief nieuw. Dat laat zien dat onze ideeën niet vaststaan, maar door de eeuwen veranderen.”
Ze werden als seksmaniakken gezien die gecontroleerd moesten worden. “Dat vindt zijn oorsprong in een overtuiging die nog steeds bestaat, namelijk dat vrouwen emotioneler zijn dan mannen. Ze huilen, ze schreeuwen, ze hebben geen zelfbeheersing. Hun libido was daar onderdeel van. Mannen zouden die controle wel hebben. Het was dus niet zo dat die vrouwen meer seksuele vrijheid hadden, juist niet: ze moesten continu gemonitord worden.”
Tijdens het lezen dacht ik: jemig, deze mannen waren behoorlijk geobsedeerd door zichzelf. Ze denken dat ze onweerstaanbaar zijn.
“Terwijl ik door de bronnen heen ging, dacht ook ik: alright, lads. Ik denk echt dat ze zó wanhopig naar jullie verlangden. Het laat wel weer zien hoeveel van onze culturele opvattingen over seks draaien om de penis, alsof de enige seks die telt penetratie is. Ik bedoel, waarom noemen we al het andere voorspel? We zijn geobsedeerd met een seksuele handeling die bevredigend is voor de penis en alles wat daarbuiten valt, wordt gezien als minder of zelfs fout.”
Dat is ook de reden dat lesbische seks vaak niet als ‘echte seks’ werd gezien, ook niet door wetgevers in de Victoriaanse tijd.
“Volgens mij was dat inderdaad een van de redenen waarom vrouwen die seks met elkaar hadden niet op dezelfde wijze vervolgd werden als mannen. Er zat zeker een sociaal stigma op lesbianisme, maar het was niet strafbaar in het Verenigd Koninkrijk. Men kon zich gewoonweg niet voorstellen dat vrouwen ‘echte seks’ met elkaar hadden zonder penis. Overigens heeft dit weinig goeds teweeg gebracht, want ook in het heden heeft iedere lesbienne en vrouw die seks heeft met vrouwen weleens de vraag ‘maar wat doe je dan?’ gehad.”
Lang geloofde de wereld massaal in wellustige goden en godinnen met wilde sekslevens. Zo aanbaden de Akkadiërs, die tussen 2350-2150 voor Christus in Mesopotamië woonden, Ishtar: de machtige godin van seks en oorlog. In een van de verhalen wil zij alleen over Uruk – een stad in het hedendaagse Irak – waken als zij eerst seks mag hebben met iedere mannelijke inwoner. Ishtar blijft maar doorgaan, tot de mannen zich terugtrekken omdat ze kapot zijn.
Lister: “De verhalen over Ishtar zijn vaak grappig, soms eng en heel seksueel. Ze is machtig en wreed: natuurlijk kan geen man haar bijhouden. Maar niets in de literatuur wijst erop dat zij, of de toehoorder, schaamte zou moeten voelen.”
Roosje (55): 'Soms voel ik me een halve kerel vergeleken met al die vrouwen die moeite hebben met een orgasme’
Met de opkomst van Abrahamitische religies verdween de seks steeds meer uit het geloof. Denk maar aan het christendom, met haar maagdelijke heiligen en celibataire God. Hoewel deze religies de schaamte volgens Lister hebben vergroot, waren er in de oudste samenlevingen ook al strikte regels over wat seksueel wel en niet acceptabel was. “Soms denken we dat ze destijds ongeremd en vrij waren, maar dat klopt niet. Overspelige vrouwen werden in het oude Rome regelmatig geëxecuteerd of verbannen naar een eiland.”
Je geeft de schuld aan het patriarchaat, want er is ook een zeer praktische reden waarom vrouwen geen seksuele vrijheid mochten hebben.
“In patriarchale samenleving gaat erfopvolging via de mannelijke lijn. Alleen als de vader van het kind vaststaat, is de overdracht van een titel, macht en bezit dus legitiem. Wanneer vrouwen zomaar met iedereen seks mogen hebben, kunnen de kinderen van iedereen zijn. Antropologen zien dit als de belangrijkste reden dat de seksualiteit van vrouwen zo streng bewaakt werd.”
Je schrijft wel dat de scheiding tussen de heilige, seksloze maagd en de wellustige hoer een stuk scherper werd aangezet vanaf de Middeleeuwen.
“Dat komt door de christelijke maagd/hoer-dichotomie. Wanneer je als vrouw maar enige seksuele drift liet zien, werd je verketterd. Om dat te voorkomen, moest je er alles aan doen om compleet seksloos en vroom te zijn.
Die ideeën worden al honderden jaren ingezet om vrouwen te schande te maken, en daar zien we nog steeds de effecten van. Ik bedoel, Boris Johnson werd prime minister terwijl hij niet precies wist hoeveel kinderen hij had. Het is onvoorstelbaar dat een vrouw met hetzelfde verleden verkozen zou worden.
Masturberen is ook een interessant onderwerp. Mannen kunnen daarover praten en grappen, terwijl uit onderzoek blijkt dat veel vrouwen nog steeds denken dat ze iets fout doen. Vooral als ze in heteroseksuele relaties zitten. Ook omdat ze dan toch weer denken: de penis zou genoeg moeten zijn.”
Vrouwen die lieten zien dat ze enige interesse in seks hadden, liepen het risico om bestempeld te worden als nymfomaan of mentaal gestoord.
“In de Victoriaanse tijd werd de medische zorg steeds professioneler. Veel zaken werden toen naast een zonde ineens een medisch probleem. We weten niet precies hoe wijdverspreid die ideeën waren. Kregen arbeidsvrouwen massaal chloroform toegediend vanwege hun seksuele fantasieën? Nee.
Tegelijkertijd weten we wel dat je bij de diagnose nymfomanie als je geluk had een regime van koude baden, een eenvoudig dieet en vaginale spoelingen opgelegd kreeg. Wie pech had, wachtte een chirurgische ingreep, zoals het wegsnijden van de clitoris of het verwijderen van de eierstokken. Wel lijken dit soort behandelingen zeldzaam, omdat artsen inzagen dat het niet werkte.”
Schrijver Amanda Romare ging op talloze dates en werd keer op keer afgewezen: 'Ik wil eerlijk zijn over wat dat met je doet'
Dankzij de uitvinding van de pil kregen vrouwen in de jaren zestig en zeventig meer seksuele vrijheid dan ooit. Tegelijkertijd kan Lister weinig met het woord ‘seksuele revolutie’, omdat er nog steeds seksuele ongelijkheid is. Voor queer personen, zestigplussers en personen van kleur, maar ook voor vrouwen. Veel eeuwenoude ideeën uit Clit zouden op een manosphere-forum kunnen staan.
“Mannen moeten dominant zijn, vrouwen onderdanige maagden … Het zou zo uit de mond van een christelijke vrouwenhater uit de Middeleeuwen kunnen komen, of van een gekke Victoriaanse dokter die de clitorissen van vrouwen afsneed. Dezelfde onzin wordt telkens weer gerecycled en opnieuw ingezet.”
Vrouwen die orgasmes krijgen doen nog steeds iets radicaals, schrijf je.
“Voor een heteroseksuele vrouw met een cisman, zeker. Nog zo’n mythe is dat het vrouwelijk orgasme moeilijk te bereiken is. Oh, het is ingewikkeld, mannen kunnen de clitoris niet vinden. Nee, ze nemen gewoon niet de tijd om het te leren. Vaak wordt gezegd dat vrouwen nu eenmaal soms niet klaarkomen tijdens de seks, maar stel je voor dat we dit tegen mannen zouden zeggen. Van: geen idee of je een orgasme krijgt, maar zonder is het toch ook prima?
Uit onderzoek blijkt dat heteroseksuele mannen 96 procent van de tijd klaarkomen, voor heteroseksuele vrouwen is dat 65 procent. We zijn op het punt gekomen dat seks begint en eindigt met de penis: hij moet eerst een erectie krijgen om seks te kunnen hebben, en na zijn orgasme is het klaar. Vind je het gek dat vrouwen niet smeken om meer?”
In 1917 adviseerde arts en seksuoloog William Robinson vrouwen een orgasme te faken. Een ‘leugentje om bestwil’ zodat de man meer geniet.
In de jaren twintig vond men dat mannen en vrouwen tegelijkertijd moesten klaarkomen, wat bijna onmogelijk is. Freud (de grondlegger van de psychoanalyse, red.) categoriseerde clitorale orgasmes zelfs als psychologisch ‘onvolwassen’. Als een vrouw niet kon klaarkomen door penetratie, kon ze het label ‘frigide’ of ‘impotent’ opgeplakt krijgen. Hoe misplaatst ook, Robinson wilde vrouwen helpen dat te voorkomen door dan maar een orgasme te faken.
Dat faken gebeurt nog steeds, wat laat zien hoe moeilijk het blijft om je verlangens uit te spreken. Vrouwen worden opgevoed om de emotionele zorg voor anderen te dragen. Het is daarom niet gek dat ze ook in de slaapkamer hun eigen behoeften aan de kant schuiven zolang hij zich maar goed voelt.”
Op het gebied van reproductieve rechten en seksueel geweld is nog veel te doen. Jij zegt: genot is de sleutel tot seksuele vrijheid en gelijkheid.
“Als je beseft dat je recht hebt op genot, verandert dat alles. Ik heb veel vrouwen gesproken die inmiddels inzien dat hun eerste seksuele ervaringen problematisch waren. Er was sprake van dwang of geweld, maar ze zagen dat niet door het aanhoudende narratief dat vrouwen niet zo van seks houden.
Vrouwen zijn geconditioneerd om het leven van mannen makkelijker te maken, en we duwen daarbij onze eigen behoeftes en verlangens vaak weg. Ook als het gaat over de opvoeding, het huishouden en emotionele arbeid nemen vrouwen de meerderheid van het werk op zich. Dat gesprek gaat ook over genot: wie heeft het recht om ontzorgd te worden, en hebben vrouwen daadwerkelijk de beschikking over hun eigen tijd, energie en lichaam?
Van jongs af aan hebben vrouwen daarnaast minder ruimte gehad om hun verlangens te verkennen, ook uit angst voor mannelijke agressie. Zodra je een kroeg instapt, bereid je jezelf voor op enge mannen die denken dat ze het recht hebben om je agressief te benaderen. Dat gedrag duwt vrouwen in het defensief, wat minder ruimte laat om te ontdekken hoe leuk seks kan zijn.
Het is dus makkelijk om orgasmes als iets oppervlakkigs te zien. Zeker als we het hebben over seksueel geweld en de inperking van reproductieve rechten. Maar als je het recht op genot van de ander respecteert, gaat dat over consent en respect voor elkaar en elkaars lichamen. Het recht op genot is voor mij dus niet frivool maar de kern van veel problemen tussen mannen en vrouwen.”
‘Clit’ van Kate Lister is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Sociale media hebben vreemdgaan veranderd, laat Yanaika Zomer zien in nieuw boek: 'Welke waarde hechten we aan welke berichten?'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan het lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
