Thuis op de bank zit al een hele leuke vent, maar tóch word je verliefd op die spannende ander. Tot hij ineens doodgaat. In Yanaika Zomers debuutroman eindigt een affaire in allesverslindend verdriet dat geheim moet blijven.
Deze zomer lezen we met onze LINDA. Lekker Lezen-boekenclub Heremietdagen. Meld je hier aan en maak kans op een boek.
Vreemdgaan: velen keuren het af, maar tegelijkertijd blijkt de mens het veelvuldig – en gulzig – te doen. Zo merkte ook Yanaika Zomer, stadsdichter van Den Helder, journalist en schrijfster van de roman Heremietdagen. Voor een rubriek in het Noordhollands Dagblad interviewde ze vier jaar lang 200 mensen over de liefde, waaronder ook de nodige vreemdgangers. “Ze hadden dat deel van hun leven nog nooit met iemand besproken, maar wilden het wel delen met een onbekende journalist die het in de krant zet. Bijzonder, vond ik. Later besefte ik: het gaat over bestaansrecht. Ze beleefden hun affaires in het diepste geheim, maar nu hun verhaal ergens geschreven stond, was het echt.”
De mensen die Yanaika interviewde, beseften allemaal heel goed dat wat ze deden niet oké was. Bovenal deelden ze een gemeenschappelijke angst. “Allemaal zeiden ze: ‘Ik heb geen plek in het leven van mijn geliefde als er iets aan de hand is. Niet bij een verjaardag, maar ook niet als diegene in het ziekenhuis terechtkomt.’ Logisch, maar natuurlijk wil je wél bij de persoon van wie je houdt aan het bed zitten als er iets mis is. Meerdere gaven daarbij zelfs aan dat ze bang waren dat hun geliefde zou overlijden. ‘Ook dan heb ik geen plek’, zeiden ze. Daar sloeg ik op aan, want ik heb absoluut iets met rouw.
Ik ben allebei mijn ouders verloren, mijn vader al op jonge leeftijd. Dus dacht ik: hoe doorsta je al dat verdriet alleen? De eerste week is cruciaal, en zit vol rituelen: je moet het afscheid regelen, je krijgt bloemen en kaarten, een ovenschaal van de buurvrouw. Als minnaar of minnares krijg je dat allemaal niet. Ik wilde daarom schrijven over een liefde die niet mag bestaan.”
In Heremietdagen heeft Meira een leuke baan als Engels docent en een mooi gezin met het soort man waar haar vriendinnen jaloers op zijn. Als haar moeder jongdementie blijkt te hebben, raakt ze echter totaal van slag. Terwijl ze de vrouw die ze kent ziet wegglippen, maakt ze zich ook zorgen over zichzelf: wat als zij het gen ook heeft? Via haar algoritme belandt ze op Instagram bij kunstenaar Monk, en al snel hebben ze dagelijks contact. Als ze een kunstwerk van hem koopt, ontmoet Meira hem voor het eerst in het echt en wordt ze knetterverliefd. Wat begint met wat sexting mondt uit in een levensechte affaire. Tot Monk ineens sterft. Heremietdagen volgt Meira in de eerste zeven dagen na zijn dood, terwijl ze terugblikt op hun affaire en haar moeders ziekte.
De roman is niet autobiografisch, wel hebben hoofdpersoon en schrijfster het nodige gemeen. Ook Yanaika’s moeder kreeg op jonge leeftijd dementie, en overleed in 2023. Net als Meira zag zij al een tijdje dat er iets mis was, maar wist niet hoe ze dat ter sprake moest brengen. “Ze was altijd bang om te worden zoals haar moeder en haar tante, die beiden ook Alzheimer hebben gehad. Voor mijn moeder was decorum belangrijk, dat haar kleding goed zat en dat ze er netjes uitzag. Het idee dat te verliezen, was voor haar een schrikbeeld.
Het kwam dus hard aan toen we zeiden: ‘Mam, we willen naar de dokter. We denken toch aan dementie.’ Ze raakte geïrriteerd en heeft toen de hele dag met haar kaken op elkaar geklemd gezeten. Tot ze het weer vergeten was, want zo bizar is die ziekte ook.”
Carin (55) zorgde voor haar man met jongdementie: 'We zagen hem vertrekken als zichzelf'
In de roman moet Meira aanzien hoe haar moeder behalve haar geheugen ook haar taal verliest. De manier waarop ze dingen verwoordt, blijkt een groot onderdeel van wie ze is en hoe ze elkaar vinden. ‘Ik wilde haar geruststellen. Doen alsof de liefde genoeg was om elkaar te kennen. Doen alsof ik haar altijd zou verstaan. Genoeg had aan haar aanwezigheid en een blik in haar ogen. Maar ik wist toen al dat ik, meer nog dan zijzelf, zou missen wat ze zei.’
“Ook ik moest een nieuwe liefdestaal uitvinden om met mijn moeder te communiceren”, zegt Yanaika. “We kletsten elkaar altijd de oren van de kop, en toen ik ging studeren stuurden we lange e-mails. Taal was alles. Toen mijn moeder ziek was, moest ik weer veel aan mijn vader denken. Daar wilde ik graag met haar over praten, maar dat was niet meer aan de orde. Ik moest dus leren om hand in hand met mijn moeder op de bank te zitten en naar The Sound of Music te luisteren, bijvoorbeeld. Of samen liedjes te zingen.”
Net als Meira vraagt Yanaika zich af of haar hetzelfde zal overkomen: meerdere vrouwen in haar familie kregen de ziekte van Alzheimer. Hoewel niet is aangetoond dat Yanaika erfelijk belast is, heeft ze ook geen volledig uitsluitsel gekregen. “Het is nog steeds onderdeel van mijn bestaan. Soms ben ik er heel relaxed in, soms krijg ik ineens haast. Dan denk ik: ik moet er nú alles uithalen, niet meer op mijn telefoon zitten en nog zeventien boeken schrijven.
Ik wil niet zo worden als mijn moeder, dat vind ik echt griezelig. Ook ik ben bang voor dat decorumverlies, en dat gaat niet alleen over de buitenkant. Als schrijver en dichter weet ik niet wat ik moet doen als ik de taal niet meer heb, als ik gekke dingen ga zeggen en mensen me raar vinden. Wanneer je het deel van jezelf verliest dat zich verhoudt tot de rest van de wereld, worden je relaties heel eenzijdig. Je kunt weinig meer teruggeven. Hoewel mijn man zegt dat hij met liefde voor me zou zorgen, vind ik dat een vreselijke gedachte.”
Dit vonden jullie van 'Omdat ik je zie' van Eva Posthuma de Boer: het eerste boek van LINDA. Lekker Lezen
Het is niet het enige dat Yanaika gemeen heeft met haar hoofdpersoon: ook zij werd jaren geleden verliefd op een ander. En dat zette haar ideeën over de liefde op z’n kop. “Mijn man heb ik op mijn zeventiende ontmoet, het paste helemaal niet in mijn beeld om iets voor een ander te voelen. Ik wist niet hoe ik daarmee om moest gaan. Ik dacht: dit kan ik nooit vertellen, want dan kwets ik mijn partner en gaat hij vast weg. Pas veel later begreep ik dat ik nieuwsgierig kan zijn naar een ander terwijl ik geen moment minder van mijn man hou.
In het boek heb ik Meira’s verliefdheid vervolgens totaal laten ontsporen, bij mij is het helemaal niet zo gegaan. Het is tenslotte veel interessanter om haar andere keuzes te laten maken dan ikzelf gemaakt heb. Wat gebeurt er als een moeder die óók nog eens voor haar eigen moeder zorgt en een hele lieve man heeft, deze afslag neemt? We vergeven vrouwen, en vooral moeders, tenslotte veel minder op het gebied van seksualiteit.”
Samuel is een bijzondere zorgzame man, een lieve vader. Een bewuste keuze. “Als ik van Samuel een ontzettende klootzak had gemaakt, hadden mensen waarschijnlijk wel begrepen dat Meira iets tekort komt. Maar vaak heeft een affaire maar weinig met de ander maken. Esther Perel zegt: ‘Mensen die vreemdgaan zijn niet op zoek naar een ander, maar naar zichzelf.’ De een gaat veel drinken als ze overbelast zijn, of hardlopen, en anderen zitten alleen nog maar op hun telefoon. Voor Meira blijkt het vervolgens makkelijker om met een outsider over haar moeder te praten dan met haar man, die óók verdrietig is. Met Monk kan ze online een andere ruimte instappen, waar alles waar ze zich zorgen over maakt er even niet is. Met Samuel is het er altijd.”
Droom weg op je strandbed (of tuinstoel) met deze 8 heerlijke romans
‘Vroeger’ vond je een minnaar in een café, op je werk of een straat verderop. Het contact vond vervolgens met name fysiek plaats. De mobiele telefoon en sociale media hebben dat spel volledig veranderd: de minnaar zit nu altijd in je broekzak, ook als je thuis naast je partner op de bank zit. Meira leert Monk kennen via Instagram, en raakt totaal verslaafd aan zijn berichten. Elk teken van leven zorgt voor een nieuwe dopaminehit. Wanneer gaat dat de grens over? Is dat al bij gewone berichten, of moeten ze eerst seksueel worden?
“Naar aanleiding van dit boek vertellen veel mensen me dat ze ook weleens berichten hebben gewist. Ze hadden dan geen affaire, maar zaten wel in een schemergebied en schaamden zich ontzettend. Het blijft een interessante vraag: welke waarde hechten we aan welke berichten? Wanneer ga je vreemd? De een zegt: ‘Als ik iets voel voor een ander, zit het al verkeerd.’ Daar ben ik zelf van teruggekomen. Maar als je emotioneel met een ander bezig bent en dat voor je partner verborgen houdt, gaat dat misschien wel die grens over.”
In appjes of DM’s kun je, anders dan in het echte leven, je eigen kwetsbaarheid kiezen: je deelt alleen wat je wil, wanneer je het wil. Moeilijke, lelijke momenten – de slechtste versie van jezelf – kun je voor de ander verborgen houden. “Die keuze tussen wat we wel en niet delen, zien we natuurlijk ook al terug op onze tijdlijn. Als ik vroeger op Twitter iets deelde over mijn moeder, kreeg ik vaak berichten van mannen. Ik noemde dat altijd dickpics met een strik erom. ‘Je bent zo’n sterke vrouw’, zeiden ze dan: ik werd overladen met complimenten. Dan dacht ik: je hebt geen idee hoe het echt zit. Je hebt niet gezien dat ik net met snotpegels aan m’n neus in de auto zat te brullen.”
Astrid (51) wil 28 jaar huwelijk 'niet zomaar weggooien', maar: 'Ik kreeg chemo en hij blééf vreemdgaan'
Die ene verliefdheid van jaren geleden heeft Yanaika’s eigen relatie achteraf goed gedaan. “In 29 jaar huwelijk hebben we de ontwikkeling doorgemaakt dat we in ieder geval met elkaar over dit onderwerp kunnen praten. Over verliefdheden, onze verwachtingen en wat we zien als ontrouw. Laatst hoorde ik een pijnlijke roddel. Mensen die ik hoog had zitten dachten dat de roman volledig autobiografisch was. Toen dacht ik wel: maar hoe moet ik dat dan verbergen voor mijn man? Hij heeft het boek tenslotte gewoon gelezen.”
Tegelijkertijd had Yanaika al wel verwacht dat dit zou gebeuren. Vooral bij de expliciete seksscènes vond ze dat spannender dan verwacht. “Ik wilde graag vrouwenlust laten zien en daar vooral niet te soft over doen. Het opschrijven ging nog wel, maar de gedachte dat anderen dat zouden lezen, vond ik heel eng. De angst dat iemand mij een hele grote slettenbak zou vinden, of een vies wijf, zit toch ook in mij. Maar waarom zouden mannen wél zulke scènes mogen schrijven en vrouwen niet? Mijn redacteur en ik waren het erover eens dat er eens een boek moest komen waarin een vrouw verkeerde porno kijkt terwijl de babyfoon naast haar staat. Het was bevrijdend om dat op te schrijven.”
Vreemdgaan, foute porno kijken en liegen: Meira doet een hoop dingen waar vrouwen hard op veroordeeld worden. Yanaika houdt wel van dat soort ‘onbehoorlijke vrouwen’, zegt ze. “Die wil ik zoveel mogelijk in ‘de echte wereld’ en in films en boeken terugzien. Vrouwen die te luidruchtig zijn, te veel drinken en misschien wel een keer vreemdgaan, zie ik liever dan vrouwen die altijd maar doen wat hoort. Authentiek zijn is niet alleen interessanter, maar een feministische daad op zich. Dat betekent niet dat we allemaal maar met een andere man in het bed moeten duiken, maar wel dat je fouten mag maken.”
‘Heremietdagen’ van Yanaika Zomer is het tweede boek dat we lezen met onze boekenclub LINDA. Lekker Lezen. Meld je aan en maak kans op een boek.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Eva Posthuma de Boer: 'Ik vind het onvoorstelbaar dat ik mijn vader nooit meer zal zien, dat ik zonder hem verder moet'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
