In haar columns Levenslessen van Nazmiye deelt actrice, schrijfster en spreker Nazmiye Oral haar inzichten over zelfliefde en persoonlijke groei.
Sinds weken volg ik de rechtszaak van Lindsay Clancy, een vrouw uit de Verenigde Staten die in 2023 tijdens een vermeende acute postpartum-psychose haar drie kinderen om het leven heeft gebracht en daarna probeerde zelfmoord te plegen. Clancy was verloskundig verpleegkundige. Ze had haar hele werkzame leven andere vrouwen door bevallingen heen begeleid. Ze wist alles wat er te weten viel over het lichaam na de geboorte, over herstel, over wat ‘normaal’ heet en wat niet. En toch was dat kennisniveau geen enkele bescherming tegen wat er met haar gebeurde.
'Ik heb zelf ook steken laten vallen als moeder en kon het niet aan dat mijn kind pijn had door mij'
Postpartum-depressie, een vrouw die kampt met schuld, angsten, medicaties die niet of niet genoeg werken. Een vrouw die alles nauwgezet bijhoudt om iets van controle terug te krijgen over haar eigen emoties en gedachten. Een vrouw die hoge eisen stelt aan zichzelf als moeder en het te allen tijde goed wil doen. Een diep, diep eenzame vrouw.
Het beeld dat ik van haar kreeg door dagboeknotities is er een dat ik herken. Ik heb gelukkig nog nooit een postnatale depressie gehad, maar ik herinner me de eerste keer dat ik met mijn pasgeboren dochter ergens was en ineens figuurlijk aan de grond genageld werd doordat ik me tot in elke vezel bewust werd van de extreme kwetsbaarheid van deze baby, en de miljoenen scenario’s van wat er mis kon gaan. Daarnaast kon ik doorvoelen wat voor een effect het op me zou hebben, mocht er iets gebeuren met haar. Ik zou sterven. Ter plekke. Alles kon ik overleven, maar niet dat.
Daar bleef het niet bij: ik vertrouwde mijzelf niet. Wat als er iets zou gebeuren onderweg? Kon ik wel voor dit wezentje zorgen? Zo kwetsbaar als het was? Ik ben niet iemand die zich laat dicteren door angst, dus ondanks de paniek ging ik toch met haar naar babyzwemmen en kreeg ik midden in het zwembad een inzinking. Zo erg zelfs dat ik niet meer naar huis durfde/kon en mijn man ons moest komen ophalen. En ik wist: ik heb hulp nodig van een expert.
Op het internet doen hardnekkige theorieën de ronde dat de werkelijke schuldige haar man zou zijn. De focus op de echtgenoot is naar mijn idee niet alleen ingegeven omdat hij weinig emotie toont, al vrij snel na het gebeurde een nieuwe liefde had, en tegenstrijdige verklaringen aflegt, maar doordat vooral het vrouwelijke deel van het publiek haar eigen eenzaamheid en daarmee gepaard gaande woede op deze man projecteert. Hij herinnert deze vrouwen aan alle afwezige, tekortschietende, geen verantwoordelijkheid nemende mannen uit hun leven. En al zou je dat niet hebben meegemaakt, dat in de steek gelaten worden door de ‘man’ zit in al ons DNA.
'Pas toen mijn ouders mijn leven een bepaalde kant gingen op sturen die ik totaal niet zag zitten, gebeurde er iets wonderlijks'
Want de moeder is hoe dan ook eigenlijk de enige die werkelijk verantwoordelijk wordt gemaakt voor een pasgeboren kind.
Want we hebben van moederschap een mythe gemaakt, en van die mythe een wet: een moeder weet instinctief hoe te zorgen. Ze voelt de honger aan voordat het kind huilt, de koorts voordat de thermometer het meet, de behoefte voordat die wordt uitgesproken. Het klinkt als een eerbetoon. Het is een valstrik. Want als zorg ‘natuurlijk’ is voor de vrouw, dan is dat iets wat alleen zij kan. Hoeft niemand haar ervoor te trainen, te betalen, te ontlasten of te bedanken. Dan wordt haar uitputting geen signaal, maar bewijs van toewijding. Dan wordt haar instorting geen alarm, maar falen.
Adrienne Rich noemde dit al decennia geleden het instituut moederschap: niet de band tussen moeder en kind, die kan zuiver en krachtig zijn, maar het keurslijf eromheen. Een keurslijf gebouwd door een samenleving die vrouwen isoleert in het huis, onbetaald laat zorgen, en tegelijkertijd verwacht dat ze dankbaar zijn voor het privilege. Simone de Beauvoir schreef dat de vrouw niet geboren wordt, maar gemaakt. En niets maakt een vrouw zo definitief tot ‘moeder’ en zo weinig tot mens als de eerste maanden na de bevalling, wanneer haar lichaam publiek bezit wordt, haar pijn onzichtbaar, haar wanhoop een taboe. Wij vragen ‘hoe gaat het met de baby?’ en zelden ‘hoe gaat het met jou?’
En hier ligt de kern: verantwoordelijkheid heeft in ons systeem geen gedeeld gewicht. Ze wordt bij de vrouw neergelegd, volledig, stilzwijgend, alsof het een natuurwet is in plaats van een sociale afspraak die wij zelf hebben verzonnen. Een vrouw die moe is, wordt geacht dat te verbergen. Een vrouw die twijfelt aan haar liefde voor haar kind, is een taboe en zwijgt. Een vrouw die instort, wordt niet gezien als slachtoffer van een falend systeem, maar als een uitzondering, een monster, een afwijking van wat een ‘echte’ moeder hoort te zijn.
'Juist die geborgenheid en kracht, dat iemand mij de weg kan wijzen, had ik zo gemist in mijn leven'
En onder dat alles ligt iets nog fundamentelers: we weten schrikbarend weinig over wat vrouwelijke hormonen daadwerkelijk doen. De medische wetenschap heeft eeuwenlang het mannelijk lichaam als norm genomen en het vrouwelijke als afwijking: te ingewikkeld, te cyclisch, te ‘emotioneel’ om serieus te onderzoeken.
Oestrogeen en progesteron kelderen na de bevalling sneller en dieper dan bij enige andere natuurlijke hormonale verschuiving in het menselijk leven en toch bestaat er nauwelijks gedegen onderzoek naar wat dat precies met het brein van een vrouw doet. We hebben er wél een naam voor bedacht die de ernst wegneemt: babyblues. Een term zo luchtig dat hij klinkt als een humeur, een fase, iets wat je met thee en rust doorkomt. Terwijl het in werkelijkheid een neurologische aardverschuiving kan zijn, die bij sommige vrouwen doorschiet naar depressie, en bij een klein deel naar psychose, een medisch spoedgeval dat we als samenleving liever wegzetten als tijdelijke overgevoeligheid dan als wat het is: een crisis die net zo serieus genomen moet worden als een hartinfarct.
En in die bagatellisering schuilt een verpletterende eenzaamheid. Niet de eenzaamheid van alleen zijn (een vrouw met een pasgeboren kind is zelden fysiek alleen), maar de eenzaamheid van onzichtbaar zijn terwijl je omringd bent. Niemand vraagt naar je omdat iedereen naar het kind vraagt. Niemand ziet je verdwijnen omdat je geacht wordt te stralen. Je ligt wakker met een lichaam dat niet meer van jou is, een geest die vreemde plekken bezoekt, en een omgeving die alleen maar wil zien dat je geniet van de roze wolk.
Simone de Beauvoir schreef dus dat je niet geboren wordt als vrouw, maar tot vrouw wordt gemaakt. Ik zou daaraan willen toevoegen: en als moeder wordt een vrouw evenmin geboren, ze wordt ertoe gedwongen, door een taal, een mythe, een stilte die eeuwenoud is. Sylvia Plath doorleefde en schreef over wat er gebeurt als die kloof ongezien blijft: het beeld van de moeder aan de buitenkant, de leegte die groeit vanbinnen, tot het barst en uit elkaar valt in wat we noemen ‘gekte’.
'Mijn moeder had me verlaten, ze wilde me uithuwelijken en was daar bijna in geslaagd'
Susan Sontag schreef dat vrouwen ziekte, pijn en lijden nooit als metafoor mogen laten gebruiken om hen tot zwijgen te brengen: lijden is pijn en geen symbool, geen les, geen beproeving die je stilzwijgend hoort te doorstaan.
Dat is wat ik als vrouw en moeder wil zeggen tegen een ieder die zich hierin herkent: jouw duisternis is geen falen. Het is geen zwakte, geen gebrek aan liefde, geen tekortkoming die je stil moet dragen. Het zijn lichaam en geest die reageren op een biologische orkaan waarvan de wetenschap de contouren nauwelijks kent, en een samenleving die je die orkaan alleen laat doorstaan omdat het makkelijker is hem babyblues te noemen dan de aandacht te geven die hij verdient.
De revolutie is niet dat we harder leren glimlachen door de uitputting heen. De revolutie is dat we weigeren ons nog langer in ons eentje verantwoordelijk te laten maken voor het leven, de gezondheid en het geluk van onze kinderen, en dat we eisen dat de last van dat prille kwetsbare leven mede wordt gedragen door de man. Dat we ophouden te zwijgen en dat we onze duisternis hardop uitspreken, tot ze niet langer eenzaam is, tot ze onderzocht wordt, serieus genomen wordt, gedeeld wordt. Niet als schande. Als waarheid. De onze.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Nazmiye Oral over de plotselinge dood van haar zusje: 'Haar beschermen werd mijn tweede natuur'
