'Ik heb zelf ook steken laten vallen als moeder en kon het niet aan dat mijn kind pijn had door mij'

Liefde van mama

Ik heb afgelopen week een workshop gegeven: ‘Helen van de moederwond’. Nu denk je misschien ‘Huh, hoezo geef jij een workshop? Je bent toch acteur?’

Kijk, hoe ik het zie, is dat als wij met z’n allen – dus ik met jullie – twintigduizend jaar geleden had geleefd, dan hadden we gewoond in een grot. En dan had ik rond het vuur alles doorgegeven wat ik heb geleerd in het leven. Ik had je verteld welke bessen er lekker uitzien maar giftig zijn, wat je moet doen om te overleven dus. Dus ook al leven we nu allemaal individualistisch, we zijn toch nog steeds een grote clan vind ik, en ik wil doorgeven wat ik heb geleerd. Dus vandaar de workshop Welkom Bij Naz.

Ik was best zenuwachtig, want ik had besloten om voor het eerst familieopstellingen te doen tijden de workshop. Nu heb ik dat geleerd bij Parre&Deden in Nijmegen (ik noem ze expres want elke bekende acteur en z’n moeder is bij hen geweest en ze zijn echt goed), maar het leren en talent hebben is één ding, het ook werkelijk doen met echte mensen is een ander ding.

Maar de dag ging geweldig. Ik zag vrouwen die opgesteld werden en veranderden in moeders die machteloos handenwringend naast een gewelddadige vader stonden.  Moeders die de schande en schuld niet aankonden van hun eigen falen. En ik zag ook af en toe ook moeders die een volleerd slachtofferschap hadden en heel goed waren in het slachtoffer zijn als hun dochter snikkend en wel eindelijk voor hen stond om haar te vertellen wat haar houding met haar als dochter had gedaan. Maar de kinderen.. hoe lief zijn de kinderen… De dochters. Dat viel me op… Zo loyaal, zo boos, zo verdrietig, maar altijd hunkerend naar de liefde van mama.

'Mijn moeder had me verlaten, ze wilde me uithuwelijken en was daar bijna in geslaagd'Lees ook

Turbulente relatie

Ikzelf heb niet alleen als dochter een turbulente relatie gehad met mijn eigen moeder, maar ook in mijn moederschap heb ik grote steken laten vallen. Ik ben daar voor zover dat gaat oké mee. Na lange tijd een gevoel van pijn en schaamte te hebben, denk je op een gegeven moment: weet je, wat moet ik doen? Van een brug springen? Ik deed echt wat ik op dat moment kon. Ik wist niet dat ik zo helemaal volzat met trauma dat ik niet aanwezig kon zijn. Dat ik er was maar niet echt was. Ik was al slim genoeg dat ik vrij vroeg in mijn moederschap besloot dat je het als moeder nooit goed kunt doen. Dat je je kinderen zult traumatiseren, misschien is dat zelfs hoe het hoort. De biologie. De manier van leren wat mens zijn is.

Na de training zat ik in de trein met een deelnemer die de hele dag flink was geweest en nu vertelde hoe graag ze aan haar moeder zou willen geven wat haar vader heeft gekregen aan het einde van zijn leven. Erkenning, liefde en dank van zijn kinderen. Dat hij het goed heeft gedaan. Dat hij een lieve vader was. Ik vroeg: ‘Is je moeder lief dan?’

‘Nee’, zei ze, ‘het eeuwige slachtoffer en we zien haar bijna nooit. We hebben haar niet gelukkig kunnen maken. En ze kan niets aanhoren van wat ze heeft gedaan. Of ze weet het niet meer, of ze gaat huilen.’

‘Ja’ zei ik, ‘mijn moeder is precies hetzelfde en het is afschuwelijk, maar ik wil even iets in perspectief zetten.’

Therapie

Ongeveer zeven jaar geleden stonden mijn beide dochters opeens voor mijn neus in de woonkamer. Ze waren 17 en 21. Mijn oudste dochter opende het gesprek en zei dat haar zusje graag met me wilde praten, maar het ook spannend vond, en dat zij daarom er bij was. Als mentale steun. Ik begreep niet wat er gebeurde, maar ik wilde natuurlijk graag luisteren.

Mijn jongste dochter vertelde me met zoveel woorden dat ze niet met me durfde te praten en dat ze daarom samen met mij in therapie wilde. Ik weet niet meer wat ik daarop zei, maar ik flipte. Van nul naar honderd in een nanoseconde. Mijn oudste dochter stapte in en zei op een hele kalme toon:  ‘Mam, dit is dus wat ze bedoelt. Als jij zo doet, durft ze niet met je te praten. Wij zijn niet boos op je, we willen gewoon dat alles opgelost wordt.’

Tegen zoveel redelijkheid en volwassenheid kon ik niet op. Ik werd stil en zei dat ik even een rondje ging lopen. En dat heb ik gedaan. Ik weet nog dat het had gesneeuwd. Ik weet ook nog dat ik verteerd werd door schaamte en pijn. Ik kon het niet aan te horen dat mijn kind pijn had door mij. Ik praatte hardop tegen mezelf dat ik over mijn eigen schaamte heen moest stappen en dat niet alles verloren was. Hopelijk. Omdat de dochters voor me stonden en het graag wilden oplossen. Ik, die de mond vol had van leren en groeien en openheid, heb toen zonder dat ik het doorhad alsnog de gang naar de therapeut een half jaar gesaboteerd door de therapeuten af te keuren of gewoon niet op zoek te gaan.

Toegeven als moeder

Tot ik ook daarin begreep dat ik eigenlijk pissig was. En me schaamde dat mijn kind alleen met mij wilde praten bij een therapeut. Hoe dan ook. Gelukkig heb ik de kans gekregen om dichter bij mijn kind te komen. Maar zo moeilijk is dat toegeven dus als moeder. Dat je het niet goed hebt gedaan. Laat staan dat we dat verwachten van de generatie vóór ons die nog nooit van therapeuten heeft gehoord.

Ze verzachtte iets en ik weet niet of ze er iets aan heeft gehad. En dat is oké. Wij allemaal hebben onze eigen les met onze moeder. Maar een ding wil ik je zeggen: mocht je zelf moeder zijn en soms verteerd worden  door schuld, twijfel of angst:  opgegroeid als ik ben met een dominante grensoverschrijdende moeder was ik er altijd trots op dat ik mij mijn kinderen niet toeëigende. Tot ik er achter kwam dat je dat juist wel moet doen.

Binding

Weet dat hoe slecht de relatie ook is met je kind, hoe je kind je ook niet wil zien, of afstand neemt: je kind kan niet aan jou ontsnappen. Net zoals wij erachter komen dat achter elk trauma onze oorsprong – de moeder – tevoorschijn komt, zo is het ook bij onze kinderen.

Ben ik er oké mee als blijkt dat de enige binding met mijn kind eentje is waarbij mijn kind boos is op mij of mij haat? Als ik moet kiezen tussen geen binding of de haat en beschuldiging van mijn kind, kies ik met liefde voor het laatste.

'Pas toen mijn ouders mijn leven een bepaalde kant gingen op sturen die ik totaal niet zag zitten, gebeurde er iets wonderlijks'Lees ook