De kraamzorg staat onder druk: 'Terwijl de kraamtranen vloeiden bij de moeder, moest de kraamverzorgende alweer naar een ander gezin'

Dankbaar beroep

Carolien (57) werkt al sinds 1991 in de kraamzorg en hoeft geen twee seconden na te denken over het antwoord op de vraag wat haar werk nou zo leuk maakt. “Het is zo’n dankbaar beroep. Op dag één komen de kersverse ouders vaak met hun maxi-cosi het huis binnenlopen en staren ze me met grote, angstige ogen aan, want: wat nu? Als ik na een paar dagen een gelukkig, zelfverzekerd gezin achterlaat, denk ik elke keer weer: hier doe ik het voor. Als ik erover praat, word ik meteen emotioneel. Het doet echt wat met me.”

Hoe blij ze ook met haar beroep is, Carolien heeft het vak in de afgelopen jaren erg zien veranderen. “Gezinnen zijn complexer geworden, de personeelstekorten groter en de tijd per gezin korter. Toen ik begon, werkte ik tien dagen voor een gezin, acht uur per dag. Met daarna vier dagen rust. Door het personeelstekort is alles veranderd. Officieel werk ik 72 uur per maand, maar het voelt als fulltime. Terwijl de ondergrens voor een gezin maar drie uur per dag is.”

Zes uur werk in drie uur tijd

Carolien vertelt dat gezinnen daar tegenwoordig fel en boos op kunnen reageren. “Ze denken dat ze recht hebben op meer kraamzorg. “Officieel doen we in die drie uur alleen de moeder- en kindzorg, maar omdat ik mensen graag tevreden stel, verleg ik regelmatig mijn grenzen. Toch nog even een wasje. Toch nog even een schone wc. En dan ga je heel snel weer door naar het volgende gezin. Absurd eigenlijk, en ergens ook oncollegiaal. Want van andere kraamverzorgenden wordt vervolgens hetzelfde verwacht.”

Hoewel Carolien de werkdruk als zeer hoog ervaart, zijn er binnen Nederland volgens haar wel verschillen. “Ik werk zelf in Drenthe, waar de druk iets minder hoog lijkt. In de randstad hebben kraamverzorgende regelmatig drie gezinnen per dag. Hierdoor lijkt de essentie van kraamzorg – nabijheid, aandacht, signaleren – volledig te verwateren.”

Elsemieke: 'Hugo is net begonnen met chemo en bestraling en juist dan laat hij zijn eerste lachje zien'Lees ook

Liever achter de kassa

Zowel de gezinnen áls de kraamverzorgenden zijn dus de klos, bevestigt Carolien. “Als we het over de kraamverzorgenden hebben, komt vooral de jonge generatie in de problemen. Door de verplichte wachtddiensten voelt het eigenlijk alsof je altijd aan het werk bent. Want als je niet aan het werk bent, is de kans wel groot dat je wordt opgeroepen. Daardoor ben je in je hoofd bijna altijd met werk bezig. Dat is vervelend, maar voor beginners is het pas écht een probleem.”

Ze legt uit: “Als je jonge kinderen hebt, moet je ook tijdens een wachtdienst dagopvang regelen, want je kan elk moment worden opgeroepen. Als je geen extreem flexibel vangnet hebt van bijvoorbeeld opa’s en oma’s, betaal je wél voor de opvang, maar weet je niet of er geld binnenkomt – want je krijgt pas betaald op het moment dat je bij een gezin begint. Ja, dan snap ik wel dat die meiden liever achter de kassa gaan zitten.”

Onderdeel van een groter probleem

Dat de slechte vergoeding voor wachtdiensten niet alleen vervelend is, maar zelfs juridisch onjuist, is de reden dat Bureau Clara Wichmann met twee kraamverzorgenden naar de rechter stapt.

Marlies Vegter, jurist en casemanager bij de organisatie: “Als je tijdens een wachtdienst binnen een uur op je werk moet kunnen zijn, kun je die tijd niet gebruiken zoals je je vrije tijd normaal zou gebruiken. Je kunt niet zomaar ergens naartoe en je kunt die tijd ook niet besteden aan je kinderen of mantelzorg. Daarom vinden wij dat die wachttijd niet als wachttijd, maar echt als werktijd moet worden gezien.”

Vegter hoopt dat de zaak de kraamverzorgenden ten goede komt, maar dat het daarnaast de politiek wakker schudt. “Wij zien de crisis in de kraamzorg als onderdeel van een groter probleem: werk dat voornamelijk door vrouwen wordt gedaan, wordt vaak minder gewaardeerd. Ik denk dat als kraamzorg volledig door mannen werd gedaan, er anders naar zou worden gekeken. Dat weet je natuurlijk niet honderd procent zeker, maar dat vermoed ik wel.”

Moeder in kraamtranen

De politiek wakker schudden dus. Daar is Tweede Kamerlid Lisa Vliegenthart (PRO) al een tijdje mee bezig. Afgelopen april diende ze een motie in over de wachtdiensten van kraamverzorgenden, die unaniem werd aangenomen. Dat de problemen in de kraamzorg niet nieuw zijn, weet Vliegenthart uit eigen ervaring. Voordat ze Kamerlid werd, werkte ze tien jaar als verloskundige.

“Ik weet nog goed dat ik op bezoek was bij een gezin dat net hun eerste kindje had gekregen. De moeder had een keizersnede gehad, de borstvoeding kwam niet goed op gang en het kind kreeg te weinig voeding binnen. Terwijl de kraamtranen bij de moeder letterlijk vloeiden, moest de kraamverzorgende weg, omdat ze écht bij een ander gezin nodig was. Vreselijk, zowel voor de kraamverzorgende als het gezin.”

Merels zoon Wiebe (6) heeft autisme en een ontwikkelingsachterstand: 'Ik hoop op meer begrip voor anders zijn'Lees ook

De minister is aan zet

Volgens Vliegenthart worden de verschillen tussen gezinnen met een hoger en lager inkomen door de problemen in de kraamzorg bovendien steeds groter. “Door de verplichte eigen bijdrage kunnen gezinnen met een hoger inkomen relatief makkelijker kraamzorg realiseren ten opzichte van gezinnen met een lager inkomen. Het is een vicieuze cirkel: de zorg wordt slecht betaald, daardoor is er een personeelstekort en het personeel dat er is, werkt het liefst in wijken waar de zorg minder complex is. Terwijl juist in de wijken met lagere inkomens een goede start zo essentieel is.”

Die cirkel moet dus hoognodig doorbroken worden. “De minister is aan zet”, zegt Vliegenthart. “Zij heeft de middelen en de verantwoordelijkheid om de tarieven te verhogen, wachtdiensten anders in te richten en ervoor te zorgen dat kraamverzorgenden daar eerlijk voor worden betaald.”

Vakantie in eigen huis

Terug naar Carolien, die hoopt dat de rechtszaak heel snel schot in de zaak brengt. Zeker voor de generatie die na haar komt. Zelf houdt ze haar werk nog wel een tijdje vol met de energie die ze van haar gezinnen krijgt. “De hoeveelheid bloemen, kaartjes en geboortekaartjes die ik krijg, is overweldigend. En dan de complimenten, die zijn me het dierbaarst. Laatst zei een moeder na afloop: ‘Het voelde alsof ik vakantie had in mijn eigen huis.’ Ik vond dat zo’n mooi compliment, want dát is precies wat ik ieder gezin gun.”

Niets missen van LINDA.mini? Schrijf je in voor de wekelijkse nieuwsbrief. 

Slecht slapen of veel huilen als baby? Kans op mentale klachten als tiener is groterLees ook