‘En wat doe jij voor werk?’ Beatrijs (53) werkt als rechercheur kinderporno op de afdeling Bestrijding van Kinderpornografie en Kindersekstoerisme (TBKK) van Politie Eenheid Amsterdam. Ze is gewend dat het stilvalt als ze die vraag beantwoordt op verjaardagen.
Ze wil haar baan normaliseren, vertelt ze aan LINDA. “Ik vind het juist fijn dat ik een positief, klein radartje ben in een heel groot systeem dat iets tegen kinderporno probeert te doen.”
Beatrijs weet heus dat haar werk ongewoon is, maar ze kan niet zoveel met de verontwaardigde reacties die ze – na die eerste stilte – vaak krijgt. “Bij uitspraken als ‘die verdienen de doodstraf’ en ‘het zijn zwijnen die allemaal opgeknoopt moeten worden’ denk ik zelf altijd: is die heftige reactie een manier om je eigen angst te dempen? Om de dreiging gevoelsmatig buiten de deur te houden? Persoonlijk denk ik dat dit weinig zin heeft, want misbruik en kinderporno bestaan nou eenmaal.”
En hoewel dat de harde realiteit is, werkt Beatrijs al ruim achttien jaar dagelijks met overtuiging aan het opsporen van zowel slachtoffers als misbruikers. Toen ze met dit werk begon, had ze een tweeling van anderhalf jaar oud. “Echt nog baby’tjes”, vertelt ze. “Ik werkte al jaren bij de zedenpolitie toen ik hoorde dat ze een team kinderporno oprichtten en dat ik daar onderdeel van zou worden. Natuurlijk dacht ik: even kijken of dit iets voor mij is, of ik dit nu wel kan. Maar ik merkte vrij snel dat het werk goed bij me paste. Ik houd namelijk van duidelijkheid en kinderpornozaken zíjn vaak duidelijk, in tegenstelling tot veel andere zedenzaken. Daar ben je afhankelijk van verklaringen en blijft het vaak moeilijk om te bewijzen hoe iets gebeurd is. Bij kinderporno is het andersom. Je begint bij het bewijs en moet daarna de zaak context gaan geven.”
Beatrijs merkt daarnaast dat het haar lukt om op een relativerende manier om te gaan met het zware beeldmateriaal dat ze te zien krijgt. “Ik bekijk die beelden echt als rechercheur die zoekt naar aanwijzingen”, licht ze toe. “Het is ouderwets speuren, op zoek gaan naar de missende puzzelstukken. Het helpt ook dat de technologie ontzettend snel gaat. Tegenwoordig hebben we veel meer tools tot onze beschikking. Tegelijkertijd neemt het aantal zaken enorm toe door de invloed van sociale media en wordt het opsporen complexer. We hadden in 2008 nooit kunnen bedenken dat we ooit met déze hoeveelheid zaken te maken zouden krijgen.”
Elke politie-eenheid in Nederland heeft een eigen TBKK-afdeling, die landelijk wordt aangestuurd. Deze afdelingen kregen in 2024 gezamenlijk zo’n 70.000 meldingen binnen van beeldmateriaal waar seksueel misbruik van kinderen op te zien is. Dat is een verdubbeling ten opzichte van 2021 (Bron: Monitor seksueel geweld tegen kinderen 2020-2024). Veel van die meldingen komen vanuit Amerika, waar internetaanbieders en platforms als Google en Meta verplicht zijn om actief te scannen op aanwezigheid van kinderporno op hun netwerken. Een vondst moeten ze vervolgens melden bij het National Center for Missing & Exploited Children (NCMEC). Die stuurt de meldingen op basis van IP-adres naar de daarvoor verantwoordelijke teams in het land van herkomst – zoals dat van Beatrijs.
De capaciteit van deze teams is beperkt, dus men kijkt welke meldingen de hoogste prioriteit hebben. “Je kunt je voorstellen dat als we een IP-adres weten te herleiden naar, ik zeg maar wat, een zwemleraar of scoutingbegeleider, dat we daar mee beginnen”, legt Beatrijs uit. “Zij komen in het dagelijks leven in aanraking met kinderen en zijn vaak een groter risico dan iemand die op een zolderkamer zit. Al zien we ook verdachten die 24/7 op dat zolderkamertje zitten en via hun computer een soort sleepnet uitgooien. Zij zijn met niets anders bezig dan kinderen benaderen. Ook díe pikken we eruit.”
Als er voldoende aanleiding is, kan de politie iemands spullen in beslag nemen: computers, tablets, telefoons, harde schijven en USB-sticks, eigenlijk alles waar digitale gegevens op kan staan. Die apparaten worden vervolgens volledig doorgespit door het TBKK-team. Elke chat wordt gelezen, elk geïnstalleerd programma wordt doorgelicht en alle foto’s en videos worden bekeken en geanalyseerd.
“Onze eerste focus daarbij is uitsluiten dat er geen nieuw materiaal tussen staat, dat gemaakt is door de eigenaar van die spullen”, vertelt Beatrijs. “Dan zou er sprake kunnen zijn van een actuele misbruiksituatie, waarbij we een slachtoffer dus nog uit die situatie zouden kunnen halen. Identificatie is dan het eerste waar we naar streven.”
'Bij een conciërge denk ik aan iemand die veters strikt, deze kwam in beeld in een onderzoek naar kinderpornonetwerken'
Maar daarvoor zit een rechercheur dus niet acht uur per dag in een donker hok terwijl er op het scherm alleen maar kinderporno te zien is. Dat is een van de grootste misvattingen over haar werk, vertelt ze: “Waar we vooral mee bezig zijn is identificatie, het verzamelen van bewijs, en het in kaart brengen van een verdachte en waaróm diegene dit soort beelden wil zien. We bekijken iemands hele digitale leven. Zo proberen we in kaart te brengen of iemand online of in real life een gevaar is voor kinderen, of dat zou kunnen worden.”
Natuurlijk komen er in zo’n onderzoek óók met regelmaat heftige beelden voorbij. “We zien veel kinderen die zelf poseren of die bijvoorbeeld voor de webcam een keer hun shirt uitdoen”, vertelt Beatrijs. “Normaal experimenteel gedrag, waar iemand dan anoniem misbruik van maakt. Maar we krijgen ook beelden te zien die gemaakt zijn door anderen, van heel jonge kinderen. Soms zelfs baby’s. Dat kunnen ook schokkende beelden zijn met verregaande seksuele handelingen of geweld.”
Hoe zorgt Beatrijs dat ze ’s nachts niet wakker ligt van dit soort materiaal? “Goed in je vel zitten is het belangrijkst”, legt ze uit. “Dat is echt een vereiste. De afgelopen jaren heb ik een handvol momenten gehad waarop iets me bij de keel greep, dat ik moest stoppen en dacht: gatverdamme, dit trek ik niet. Dat waren eigenlijk allemaal momenten waarop ik zelf niet lekker in mijn vel zat. Dan ben je gewoon veel sneller geneigd om wat je ziet op je eigen leven te projecteren, da’s het laatste wat je moet doen.”
Ze herinnert zich een bijzonder drukke werkperiode waarbij ze in een dossier twee namen zag staan – de namen die haar kinderen ook dragen. “Ineens kwam dat zó ontzettend hard binnen, terwijl mijn eigen kinderen hier natuurlijk helemaal niets mee te maken hadden. Het was puur toeval, maar in die paar seconden werd meteen duidelijk wat dit werk met me kan doen als ik het op mijn eigen leven betrek.”
'Elke ouder wil weten hoe je dit kunt voorkomen': Iva Bicanic over online misbruik van kinderen en jongeren
Dit was een heel concrete trigger, maar zoiets kan ook gebeuren als een rechercheur materiaal ziet waar ze zich niet op voor hebben bereid. Iets wat niet ‘gebruikelijk’ is voor een bepaalde verdachte, of andere gruwelijke video’s die online veelvuldig circuleren. “Dat kan heftiger binnen komen dan normaal, maar thuis aan de keukentafel kan en mag ik dat niet bespreken. Dat doe ik altijd met collega’s. Mijn Amsterdamse team bestaat uit acht mensen. We kunnen altijd bij elkaar terecht en voelen ons vrij om dan ook echt te spuien, als dat nodig is. Maar meestal glijdt mijn werk al van me af tijdens de fietstocht naar huis. Een ‘netvlies cleanse’ is vaak helemaal niet nodig.”
Wat dit werk de investering waard maakt? Daar hoeft Beatrijs niet lang over na te denken: zaken waar het haar team lukt om een (of meerdere) slachtoffer(s) te identificeren. Zo werkte Beatrijs jaren geleden mee aan een van de grootste en spraakmakendste zedenzaken in de Nederlandse geschiedenis: “Het klinkt heel cru, maar voor ons als onderzoeksteam is dat toch wel de zaak van ons leven geweest.
En daarmee bedoel ik: hier hebben we écht het gevoel gehad dat we recht hebben kunnen doen. Want dat is het moeilijke aan dit werk – wat wij onderzoeken is al gebeurd. Je kunt het niet meer terugdraaien, maar we kunnen er wél voor zorgen dat er een bepaald soort rechtvaardigheid komt. Voor slachtoffers, voor hun ouders. Dat betekent vaak veel voor hen. En ook voor ons, als rechercheurs.”
Zedenrechercheurs willen meer aandacht voor online misbruik: 'Kinderlokkers zitten nu online'
De nummer één respons die Beatrijs krijgt als ze vertelt wat voor werk ze doet, is: ‘Dat je dat aan kunt.’ Zelf vindt ze het werk van andere politieagenten minstens even moedig. “Als je als eerste ter plaatse bent bij een zelfdoding of een geweldsincident, is dat óók hartstikke heftig. Dat is inherent aan politiewerk. Maar bij kinderpornozaken komt er dus vaak een extra onderbuikgevoel kijken, waardoor mensen veel heftiger reageren. Ik ken natuurlijk het ouderinstinct om te beschermen en weet dat kinderen kwetsbaarder zijn. Maar hier zit een soort extra laag omheen die totaal niet rationeel is. Terwijl mijn taak juist is om daar wél rationeel naar te kijken, zodat de zaak tot een zo goed mogelijk einde kan worden gebracht. Met de hele dag ‘hoe erg’ en ‘wat zielig’ roepen schiet niemand iets op. Je bewijst alleen aan jezelf dat je het heel zielig vindt. Er zijn ook wel momenten geweest die ik persoonlijk lastig vond”, geeft ze toe.
“Dat ik aan een reactie kon merken dat iemand eigenlijk dacht: jij moet wel een of andere freak zijn om dit werk te kunnen doen. Dat ís niet zo, daarom probeer ik mijn baan te normaliseren. Ik vind het juist fijn dat ik een positief, klein radartje ben in een heel groot systeem dat iets tegen kinderporno probeert te doen.”
Een slachtoffer van kinderporno weet lang niet altijd dat hij of zij slachtoffer is. Soms komen ze daar pas maanden of jaren later achter, als politie voor een lopend onderzoek contact met hen opneemt. Dat kan flink confronterend zijn, weet Beatrijs. Als ze bijvoorbeeld denken een spannende foto te hebben gestuurd naar die leuke jongen van 14 op Snapchat, die eigenlijk een gruizige man van 53 met verkeerde bedoelingen blijkt te zijn.
“Dit is eigenlijk heel normaal experimenteergedrag van kinderen”, vertelt de rechercheur. “Elke zaak is maatwerk. Er is opsporingsbelang, want je wil natuurlijk verdachten berechten, maar je moet ook rekening houden met het belang van de slachtoffers. Hoe heftig is het om twee jaar na dato te horen dat jouw online crush eigenlijk een totale vreemde was? Als we een slachtoffer op de hoogte stellen, behandelen we dat als een soort slechtnieuwsgesprek. Die mensen hebben vaak nog geen idee, de potentiële impact daarvan moet je serieus nemen.”
Helft jongeren maakt ooit online seksueel misbruik of seksuele intimidatie mee: ‘We kunnen niet meer wegkijken’
Als het gaat om kinderporno wordt er vaak een directe lijn getrokken naar mensen met een pedoseksuele geaardheid. De poule aan verdachten en daders is – helaas – veel breder dan dat. Het gaat om mensen, voornamelijk mannen, van alle leeftijden, afkomsten en uit élke laag van de samenleving. Maar niet iedereen is daadwerkelijk pedoseksueel of maakt zelf dit soort beelden, legt Beatrijs uit. “Dat pleit de mensen die deze beelden bekijken natuurlijk niet vrij, want achter elke afbeelding of video schuilt het seksueel misbruik van een kind. Maar het is ook een belangrijk onderdeel van ons werk om te leren begrijpen hoe allerlei soorten mensen hier precies mee in aanraking komen. En vooral: hoe we kunnen voorkomen dat zoiets opnieuw gebeurt.”
Hiermee doelt ze op mensen die in aanraking komen met kinderporno omdat het bijvoorbeeld wordt doorgestuurd in een Telegram-groep. Maar ook mensen die eigenlijk op zoek waren naar ándere extreme prikkels en dit onderweg tegenkwamen. “Het is een zorgwekkende ontwikkeling die we zien: steeds meer kinderen worden online, op jonge leeftijd, al met verschrikkelijk veel rotzooi om hun oren geslagen. De eindeloze stroom aan content kan ongemerkt steeds gewelddadiger worden. En als het onderling ook wordt doorgestuurd, normaliseert dat deze extreme content. En dát is het probleem. Een steeds grotere (en jongere) groep wordt meegesleurd in aanbod waar ze eigenlijk niet actief naar op zoek zijn, maar wat ze wel steeds normaler gaan vinden. We zien ook dat daders gemiddeld gezien jonger worden.”
Meer meldingen van cyberpesten: AI wordt ingezet om jongeren te vernederen
“Zo’n kijker denkt ‘één keer kijken kan geen kwaad’ of ‘het is gewoon nieuwsgierigheid, ik heb geen kwade bedoelingen’. Vervolgens stappen ze die grens over en is er daarna eigenlijk geen weg meer terug”, vervolgt ze. “Veel mensen schrikken na een tijdje van zichzelf en melden zich bijvoorbeeld bij Offlimits voor hulp, omdat ze zijn geschrokken van hun eigen gedrag.”
De meeste ouders waarschuwen tegenwoordig hun kinderen om online geen contact te leggen met vreemden, maar wanen zich na zo’n waarschuwing misschien net iets te veilig. Online is het volgens Beatrijs ‘verschrikkelijk eenvoudig’ om toegang tot kinderen te krijgen, via apps, socials en chatfuncties in spelletjes zoals Fortnite – en dat terwijl ze zélf anoniem blijven.
Ze herinnert zich een zaak die aan het rollen kwam door een aflevering van Het Klokhuis.“Daar ging het over online contact met kwaadwillende vreemden. Een meisje zag dat en ging na afloop naar haar ouders: ‘Ik denk dat dit bij mij ook gebeurd is’. Het contact met die man liep via een online spelletjesomgeving en was toen nog gaande. Omdat haar ouders meteen melding maakten bij de politie, konden zij dat contact overnemen. Dat kan dus echt een waardevol aanknopingspunt zijn voor onderzoek.”
Deze ouders handelden heel proactief, maar in de praktijk verschilt de reactie op online misbruik van een kind enorm. De ene ouder wordt boos, de ander vraagt hun kind van a tot z uit of reageert heel emotioneel. Hoewel Beatrijs begrijpt dat er veel emoties bij komen kijken, adviseert ze vooral rustig te blijven.
“Vraag bijvoorbeeld of het mogelijk is om mee te kijken op hun scherm, zodat je een idee krijgt van de situatie, en maak er eventueel foto’s van. Vraag wat er is gebeurd, maar blijf weg van details. Verwijder niets en probeer ook niet in te vullen wat er gebeurd is. Ook al ben je een ouder, in dit soort situatie hebben kinderen snel het gevoel dat ze ‘het juiste antwoord’ moeten geven. Ze willen het goed doen. Maar je wil voorkomen dat ze verwarren wat er echt gebeurd is, met wat jij dénkt dat er gebeurd is.”
Wat je vooral níet moet doen, is je kind de schuld geven. Uitspraken als ‘Ik had toch gezegd dat dat niet mocht’ of ‘Hoe kon je dat nou doen’ zijn funest. “Stel jezelf open voor waar je kind mee komt”, adviseert Beatrijs. “Een open mind is belangrijk, want je kind moet de ruimte voelen om te kunnen vertellen. Ook als iets niet goed is gegaan. Ik denk ook dat het belangrijk is om te realiseren dat online experimenteren normaal gedrag is. En dat je als ouder écht geen zicht meer hebt op wat je kinderen online uitvoeren. De ontwikkelingen gaan zo snel, je loopt gewoon achter als je er niet middenin zit. Dat gezegd hebbende: een kind van acht loslaten op Snapchat is misschien gewoon geen goed idee.”
Alles weten wordt dus lastig, the next best thing blijft praten. “Het cliché voorbeeld is om erover te beginnen aan de keukentafel. ‘Wat heb je online meegemaakt vandaag?’ Maar in dat cliché zit wél iets van waarheid, want online speelt zich tegenwoordig vaak meer af in hun levens dan offline. Het is goed om te weten wat de interesses van je kind zijn, zonder de controlfreak uit te gaan hangen. En misschien nog wel belangrijker: introduceer vroeg het idee dat mensen zich online anders kunnen voordoen. Die mogelijkheid moeten ze eigenlijk van jongs af aan al begrijpen. Het internet is helaas meer dan mooie likes en regenbogen. Het heeft echt een lelijke kant. Zorg ervoor dat je kinderen weten dat ze daar met jou altijd over kunnen praten als dat nodig is.”
Ben je ergens beelden van seksueel kindermisbruik tegengekomen? Je kunt anoniem een melding maken via Offlimits. Heb je hier persoonlijk mee te maken gehad en wil je hierover praten? Dan kun je 24/7 terecht bij de mensen van het Centrum Seksueel Geweld.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Iva Bicanic over seksueel misbruik van kinderen: 'Denken dat het 'hier niet gebeurt' is echt ons grootste probleem'
Ellen Hensbergen is senior redacteur bij LINDA.nl en richt zich voornamelijk op persoonlijke verhalen en maatschappelijk relevante onderwerpen. Ze woont in hartje Amersfoort en bezoekt in haar vrije tijd het liefst een concert (of dertig).
