Prof. Iva Bicanic is klinisch psycholoog met een expertise in seksueel misbruik en trauma. Ze schrijft voor LINDA.nl een aantal artikelen over een onderwerp waar we het eigenlijk liever niet over hebben: seksueel misbruik bij kinderen.
Hoe de impact van seksueel misbruik kan verschillen per levensfase: 'Verwerking is geen rechte lijn'
Nieuwe fase, andere impact
Niet iedereen die seksueel misbruik meemaakt, heeft daar altijd of meteen last van. Zeker als je jong bent, begrijp je vaak niet goed wat er gebeurt. Wat je voelt is verwarring of spanning, of zelfs helemaal niets. Soms neem je aan dat het normaal is. Het kan zelfs zijn dat er ook iets vertrouwds of aangenaams aan zit, juist omdat grenzen nog niet helder zijn.
Pas later ontstaat er taal. In de adolescentie, wanneer je leert wat wel en niet normaal is, kan het besef doordringen: dit klopt niet. Dan volgen vaak schaamte en schuldgevoel. Het kan een periode zijn waarin vragen zich opdringen: waarom ik? Waarom heb ik niets gedaan? Wat eerder nog geen duidelijke betekenis had, krijgt dan meer lading.
De impact van seksueel misbruik ontvouwt zich zelden in één keer, maar in verschillende levensfases. Een overgang naar de middelbare school, seksuele voorlichting, een eerste verkering; het kunnen allemaal momenten zijn waarop iets verschuift. Ook ingrijpende gebeurtenissen, zoals het overlijden van de pleger, kunnen nieuwe reacties oproepen.
Later, in de volwassenheid, kan de impact voelbaar worden in intimiteit, vertrouwen en relaties. Gedrag dat ooit hielp om te overleven – stil zijn, meebewegen, pleasen, onzichtbaar blijven – kan doorwerken in het contact met anderen. Soms helpt het om gevoelig en op anderen afgestemd te zijn; soms gaat het juist wringen in relaties.
'Elke ouder wil weten hoe je dit kunt voorkomen': Iva Bicanic over online misbruik van kinderen en jongeren
Geen rechte lijn
Ook wanneer mensen ouder worden, kan er een nieuwe laag bijkomen. Bijvoorbeeld wanneer ze zelf kinderen krijgen. Velen beschrijven dat ze dan pas werkelijk beseffen hoe jong en kwetsbaar ze zelf waren. Het verleden verandert niet, maar de blik erop wel, waardoor ervaringen in een andere levensfase een nieuwe betekenis krijgen.
Verwerken is dan ook geen fase of rechte lijn, maar een voortdurende beweging. Soms is het op de achtergrond aanwezig, soms nadrukkelijk op de voorgrond. Soms lijkt het alsof het ‘terugkomt’, terwijl het eigenlijk een volgende laag is die zich aandient. Maar die beweging kan ook de andere kant op gaan: inzichten kunnen juist verlichting geven. Bijvoorbeeld het besef dat je als kind niet verantwoordelijk was, en tekort bent gekomen in iets fundamenteels als bescherming en veiligheid.
Geloofd worden
Uit alle onderzoeken naar de verwerking van seksueel misbruik blijkt dat sociale steun en erkenning van grote betekenis zijn. Dat je weet dat iemand er voor je is. Dierbaren kunnen een positieve invloed hebben op het verwerkingsproces simpelweg door aanwezig te zijn, te luisteren en niet te vragen wanneer het ‘over’ is, maar door ruimte te laten voor hoe iemand in elke fase opnieuw betekenis geeft aan wat er is gebeurd, en daarin een eigen weg vindt.
Helaas krijgen nog veel mensen te maken met ongeloof en ontkenning vanuit hun omgeving, zeker wanneer de pleger deel uitmaakt van de familie. Zij vinden het geweld dat hen is aangedaan niet het ergste, maar dat hun omgeving het niet gelooft.
Erkenning begint bij geloofd worden. En geloofd worden maakt verbinding met belangrijke personen mogelijk. Het doorbreekt de eenzaamheid die zo vaak met deze ervaringen gepaard gaat. Wanneer iemand zich gezien en gesteund voelt, wordt het dragen en verwerken van wat is gebeurd vaak minder zwaar. In die zin is het niet overdreven om te zeggen dat erkenning en geloofd worden levensreddend kunnen zijn.
Wetenschappelijk onderzoek
Als er iemand is die veel kan vertellen over wat verwerken werkelijk betekent, dan zijn het mensen die al een groot deel van hun leven achter zich hebben. Daarom richt nieuw wetenschappelijk onderzoek zich op zestigplussers met de vraag of (en hoe) seksueel misbruik in hun jeugd doorwerkt op hun levensloop. Dit onderzoek in samenwerking met het Centrum Seksueel Geweld loopt nog tot en met 15 mei.
Via een anonieme vragenlijst wordt gevraagd welke invloed seksueel misbruik heeft gehad in verschillende fases van het leven: op relaties, werk, (seksuele) gezondheid, zelfbeeld, sociale contacten en dagelijks functioneren. Ik hoop dat zoveel mogelijk mensen hun ervaringen willen doneren aan de wetenschap, en zo kunnen bijdragen aan de groei van kennis. Deelnemen kan anoniem via onderstaande knop.
Doe (anoniem) mee aan het onderzoek
Heb jij seksueel geweld meegemaakt en wil je daarover praten? Centrum Seksueel Geweld biedt professionele hulp en is 24/7 bereikbaar via het telefoonnummer 0800 – 0188 of via chat.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Iva Bicanic over seksueel misbruik van kinderen: 'Denken dat het 'hier niet gebeurt' is echt ons grootste probleem'
