Iris Schut (29) is nieuwslezer bij Radio 538. In de nacht van 31 maart op 1 april 2018 verandert haar leven totaal: haar broer Michiel (19) wordt neergestoken tijdens een huisfeest.
In haar nieuwe podcast Ode aan mijn broer gaat ze met mensen in gesprek die óók een broer of zus verloren: “Het kan heel fijn zijn om van een ander te horen dat je niet gek bent.”
Iris wordt wakker van gebonk op haar ramen en voordeur. Eerst denkt ze – hartstikke slaapdronken – aan inbrekers, maar direct beseft ze dat het vrij onlogisch zou zijn om middenin de nacht zo veel kabaal te maken. Het zijn haar zus en zwager: omdat Iris’ telefoon op stil staat, heeft ze alle telefoontjes gemist. Dan maar zó wakker maken, denkt haar zus. Iris moet weten wat er met Michiel is gebeurd.
Die zaterdagavond is een deel van Michiels vriendengroep uitgenodigd voor een huisfeest. Hij besluit aan te haken, maar de sfeer is niet geweldig: er ontstaan spanningen tussen verschillende vriendengroepen. Later op de avond mondt dit uit in een vechtpartij op straat. “Michiel wilde de ruzie sussen en is tussen twee vechtende jongens gesprongen”, vertelt Iris. “Een van hen had een mes, waarmee hij Michiel vrijwel meteen neerstak: hij kreeg meerdere steken in zijn borstkas.”
Omstanders schrikken en rennen weg. De dader gaat er per fiets vandoor, maar met zoveel getuigen heeft de politie hem binnen no time te pakken. Ondertussen wordt Michiel per ambulance naar het ziekenhuis gebracht, waar ze hem aan zijn longen en hart opereren. “Omdat de schade groot was, heeft hij meerdere hartstilstanden gehad en daarmee dus ook elke keer zuurstofgebrek in zijn hersenen”, legt Iris uit.
“Daarom hielden ze hem na de operatie kunstmatig in coma om zijn lichaam rust en zoveel mogelijk kans op herstel te geven. Maar na drie dagen bleek dat zijn vitale functies het gewoon niet meer deden. Verschrikkelijk nieuws, maar ergens gaf het ook duidelijkheid: we hoefden de keuze niet meer voor hem te maken. Die avond overleed hij.”
Rouwexpert Annemiek Dogan: 'Velen willen anderen niet lastigvallen met hun pijn, ik zeg: neem die ruimte in'
De maanden na de dood van haar broer schiet Iris in de welbekende overlevingsstand. Ze drukt al haar gevoelens weg: “Ik was 22 toen en begon net aan mijn volwassen leven, mijn carrière. Het is de periode waarin je kansen krijgt en je jezelf moet bewijzen. Tijd voor zwakte was er niet, in mijn ogen: ik wilde sterk zijn. Laten zien dat ik niet zielig was, dat ik heus alles wel aan kon. Het voelde alsof ik op mijn voorhoofd had staan dat mijn broertje dood was en dat iedereen medelijden met me moest hebben. Dat wilde ik gewoon écht niet.”
Iris bijt door en stort zich op haar werk, al geeft ze toe dat ze de eerste tijd elke ochtend huilend in de auto zit. Steun krijgt ze van vriendinnen, die allemaal al lang genoeg in haar leven zijn om ook Michiel goed gekend te hebben. “Dat voelde fijn en veilig”, vertelt ze. “Ik zocht vervolgens ook houvast in sporten en eten, waar ik heel erg in doorsloeg: dat ontwikkelde zich tot een eetstoornis. Tel daarbij op dat mijn relatie uitging en toen ik net op mezelf woonde, de pandemie begon. Daarna raakte ik ook mijn baan nog kwijt. Het waren echt superzware jaren.”
Een oude foto van Iris en Michiel (tekst gaat door onder de afbeelding)
Als Iris hulp zoekt voor haar eetstoornis, komen er allerlei andere zaken rondom haar rouwproces naar boven. “Ik kwam erachter dat ik eigenlijk nooit inhoudelijk met mijn broer en zus over Michiel praatte, of over hoe zij er nu in stonden. We zaten in heel andere fases van ons leven, maar het is natuurlijk wél goed om bij elkaar in te checken. Dat zijn we sindsdien meer gaan doen en dat is ontzettend fijn. Je hoeft ook niet altijd iets terug te zeggen, soms is een luisterend oor al genoeg.”
Praten over rouw is voor veel mensen flink ingewikkeld, weet Iris nu. “Ze willen meteen een oplossing bieden, of zeggen dat ‘het wel goed komt’ of ‘een plekje krijgt’. Van die dooddoeners. Nee, het krijgt geen plekje. Nee, tijd heelt geen wonden. De dood van Michiel blijft voor mij een open wond: ik leer steeds een beetje beter hoe ik die moet behandelen, maar hij blijft daar stug zitten. Zo voelt het in ieder geval voor mij.”
En áls mensen al naar haar broer vragen, gaat het daarna vrij snel over haar ouders. Voor de rouw van broers en zussen is vaak minder plek, merkt Iris. “Ik snap het wel, hoor: ik vind het zelf ook het allerergst voor mijn ouders. Het verlies van Michiel heeft echt een stukje van ze weggenomen. Hun pijn en verdriet is zo groot, ze kunnen minder verdragen in het leven. Het is hartverscheurend om te zien en ik denk ook een van de redenen waarom ik zelf minder snel om hulp vroeg. Ik wilde aan hen laten zien dat het met mij wél goed ging, dat ze zich geen zorgen hoefden te maken.”
Marrit pleit voor rouwverlof en steeds meer partijen doen dat ook: 'Absurd dat het er nog niet is'
Omdat de dader 18 jaar oud is als hij Michiel neersteekt, moet de rechter beslissen of hij onder het adolescenten- of volwassenrecht valt. Het wordt het eerste, waardoor de maximumstraf voor dit vergrijp twee jaar is. Daar komt nog anderhalf jaar jeugd-TBS bovenop, wat neerkomt op een straf van drieënhalf jaar. Iris: “Dat betekent dat hij nu ook alweer drie jaar vrij is. In mijn ogen is geen straf hoog genoeg als je iemand het leven afneemt, dus het was wel een enorme teleurstelling dat hij onder het jeugdrecht viel.”
Omdat Iris de dader niet persoonlijk kende, ziet ze hem pas voor het eerst in de rechtbank. “Voor mijn gevoel had daar echt ieder ander kunnen staan, het had geen zak uitgemaakt wie het was. Ik had niet verwacht dat ik zijn gezicht zo snel weer zou vergeten, maar daar ben ik eigenlijk wel blij mee. Als ik hem nu op straat tegen zou komen, zou ik hem niet herkennen – daar hoef ik dus ook niet bang voor te zijn. Dat is fijn. Maar het voelt wel als onrecht dat hij alweer een paar jaar vrij is en gewoon zijn leven kan leiden.”
Dit jaar ontstaat bij Iris het idee om in gesprek te gaan met andere broers en zussen die ook zoiets hebben meegemaakt, omdat ze zelf dat soort verhalen zo heeft gemist. “Als zoiets je overkomt als je nog jong bent, zit je sowieso al in een ontdekkingstocht. Wie ben ik, wat wil ik, welke kant ga ik op? Een plotselinge dood in je gezin kan dat enorm ontregelen. Dan kan het heel fijn zijn om van iemand anders te horen dat zij dat gevoel óók kennen, om te horen dat je niet gek bent.”
Ze besluit lotgenoten te benaderen voor een podcast: Ode aan mijn broer. De overeenkomst is dat ze allemaal een broer of zus zijn verloren door toedoen van een ander, maar verder verschillen de verhalen enorm. Iris: “Ik spreek een broer van een agent die tijdens zijn dienst is doodgereden door een appende automobilist, maar ook een broer van Peter R. de Vries. Iemand die haar broertje verloor bij een woningoverval en iemand wiens broer in vlucht MH17 zat. Iedereen gaat er anders mee om: de een pakt het leven vrij snel weer op, voor de ander is het dertig jaar geleden en doet het nog elke dag pijn. Een bevestiging dat rouw geen handleiding of tijdlijn heeft. Het is onvoorspelbaar, echt een eigen proces.”
Iris tijdens de opnames (tekst gaat door onder de afbeelding)
Met de podcast wil Iris een inkijkje geven in de worsteling van een leven opbouwen zonder je broer of zus. “Het is een enorm verlies dat je met je meedraagt, maar je moet ook dóór. Hoe pakken anderen dat aan? En hoe deal je met een nieuwe familiedynamiek, waarin de verhoudingen in een klap heel anders liggen? Hoe ga je om met vrienden die niet goed meer weten hoe ze met jou om moeten gaan? Het verlies van een broer of zus is een complexe vorm van rouw en dat maakt het voor mij een heel interessant onderwerp om dieper op in te gaan.”
Ook in Iris’ eigen familie zal het verlies van Michiel permanent een plek blijven houden, al kent het leven wat wonderlijke toevalligheden. “Mijn oudste neefje is bijvoorbeeld geboren op Michiels verjaardag, en mijn middelste neefje op zijn sterfdag”, vertelt ze. “Aan de ene kant vind ik het mooi om te denken dat Michiel ergens daarboven dacht: jullie hebben nu twee van die klotedata in een jaar, daar ga ik even iets moois op afsturen. Maar het maakt het ook gewoon heel moeilijk: hun verjaardagen zijn nu gelinkt aan verdriet. Het is en zal een zoektocht blijven, denk ik.”
De podcast Ode aan mijn broer is vanaf vrijdag 14 november – Michiels verjaardag – te beluisteren via de bekende podcastplatformen.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
'Rouw en afscheid nemen is voor iedereen anders, maar het gaat altijd om een stukje tastbaarheid'
Ellen Hensbergen is senior redacteur bij LINDA.nl en richt zich voornamelijk op persoonlijke verhalen en maatschappelijk relevante onderwerpen. Ze woont in hartje Amersfoort en bezoekt in haar vrije tijd het liefst een concert (of dertig).
