In deze reeks van de rubriek Monumentje praten we met ouders die hun kind tijdens een reis of vakantie in het buitenland verloren. In een bijzonder eerbetoon blikken zij terug op wat er gebeurde en op de ingrijpende periode daarna. Deze keer herdenkt Lydia haar dochter Rosa (17).
Rosa overleed tijdens een vakantie in Berlijn. “In Duitsland gaat alles heel bureaucratisch. Zoals ik het heb ervaren, speelt menselijkheid daar geen rol”, vertelt haar moeder Lydia in gesprek met LINDA.
Het is meivakantie 2024. Rosa en haar broertje zijn met hun vader en zijn gezin in Berlijn. “Ze waren er net twee dagen: op vrijdagavond kwamen ze aan en op maandagochtend werd Rosa in haar bed gevonden, ze was overleden.”
Lydia is zelf in Parijs wanneer ze die ochtend wordt gebeld met het afschuwelijke nieuws over het overlijden van haar dochter. “Het was pure paniek. Mijn man en ik vertrokken halsoverkop naar Berlijn. Onderweg dacht ik alleen maar: dit kan niet waar zijn. We besloten te vliegen, dat was het snelste, maar dan nog ben je er niet zo. We kwamen aan op een vliegveld in een vreemde stad, totaal in shock. Mijn zoon was verschrikkelijk blij me te zien, maar we konden alleen maar trillen en huilen. Ik werd om negen uur ’s ochtends gebeld en we waren daar pas om half zeven ’s avonds. Rosa’s lichaam was toen al meegenomen.
In afwachting van nieuws rest hen weinig anders dan wachten. “Ik weet nog dat we met z’n drieën, mijn man, zoon en ik, gingen eten in een sushirestaurant tegenover het hotel. Al kreeg ik geen hap door mijn keel. We bestelden een Ice Tea Green. Rosa was daar dol op, ze dronk het altijd. Ze hadden zo’n Aziatische variant met munt. Ik weet nog dat ik dacht dat ze dat raar gevonden zou hebben.”
Omdat Rosa’s lichaam al is meegenomen, heeft Lydia haar in het hotel niet meer kunnen zien. Al snel merkt ze dat er weinig ruimte is waarin dat alsnog kan. “In Duitsland gaat alles heel bureaucratisch. Zoals ik het heb ervaren, speelt menselijkheid geen rol. Het feit dat ik haar moeder ben, dat ik er niet bij was en dat het om een buitenlands minderjarig kind ging, deed er allemaal niet toe. Ze hebben haar lichaam meegenomen voor autopsie en dat was het enige wat telde. We werden beschouwd als een paar figuren die vooral in de weg zaten.”
In de dagen daarna loopt Lydia steeds opnieuw tegen gesloten deuren aan. “Het leek wel een CSI-achtig gebeuren. Met de recherche viel helemaal niet te praten. We werden niet eens apart genomen om te bespreken wat er eventueel mogelijk was. Los van of we haar lichaam wel of niet hadden kunnen zien, werden we aan alle kanten afgehouden.”
Ingeborgs dochter (21) overleed tijdens een vakantie aan meningokokken B: 'Ik voelde gelijk dat er iets niet klopte'
Waaraan Rosa precies is overleden, is nooit vastgesteld. “Een Nederlandse forensisch arts heeft haar pro deo nog een keer onderzocht. Daar ben ik dankbaar voor. Zijn doel was echt ons helpen bij het vaststellen van de oorzaak, maar ook hij kon niets vinden. Wat ik wel heb ervaren, is dat de meeste deskundigen niet echt bezig zijn met de doodsoorzaak. Als moeder mistte ik een integrale aanpak in het onderzoeken van de doodsoorzaak.”
Uiteindelijk kunnen artsen alleen vaststellen dat het waarschijnlijk iets met Rosa’s hart is geweest. Hoewel een duidelijke oorzaak Lydia aanvankelijk erg bezighoudt, laat ze dat uiteindelijk los. “In eerste instantie voelt een oorzaak heel belangrijk, maar dat is het niet. Ik wilde het weten omdat ik bang was dat het iets erfelijks was en dat ik op deze manier ook mijn zoon zou verliezen. We zijn inmiddels allebei onderzocht. Ik weet nu dat rouw en leren leven met deze leegte zo veelomvattender en belangrijker is dan wat er precies is gebeurd.”
Als Rosa’s lichaam eindelijk in Nederland aankomt is het bijna twee weken na haar overlijden. Lydia ziet haar dochter dan voor het eerst terug. “Ik denk dat er geen moeder zo blij was om haar dode kind te zien. Ik had dagenlang in onzekerheid gezeten en kreeg het gevoel dat dit het was, qua afscheid. Hier moest ik het mee doen. Toen ze eenmaal was opgebaard, gaf de begrafenisondernemer mij haar identiteitsbewijs. Is ze het echt? ging door me heen. ‘Ja, ze is het echt’, zei hij. Ik dacht alleen maar: jij weet dat helemaal niet, je hebt haar nooit bij leven gezien.
Mijn man en zusje gingen eerst naar binnen. Ze moest een sjaaltje om, omdat ze zo’n lelijke jaap in haar nek had. Ik gaf een sjaaltje mee dat ik had gekocht in Parijs. Rosa hield helemaal niet van sjaaltjes. Mijn zwager zei: ‘Dit zou ze echt vreselijk hebben gevonden, dat we zo naar haar staan te kijken’. Als iemand in haar slaapkamer zou komen, zou ze ook zeggen: ‘Ga weg, wat doen jullie in mijn kamer?’”
Een dag later, op Moederdag, ziet Lydia haar dochter voor de tweede en laatste keer. “We waren het er vrij snel over eens dat de kist dicht moest. Een paar vriendinnen en familieleden die haar wilden zien zijn nog geweest, maar dat hebben we beperkt tot een klein aantal mensen. Die donderdag is ze begraven.”
Ook na de begrafenis is het voor Lydia onmogelijk om te bevatten dat Rosa er niet meer is. “Toen ze eenmaal was begraven, dacht ik: nu komt ze wel weer terug. Na de zomervakantie zijn we min of meer in een opwelling naar Kreta gegaan. Ook toen dacht ik de hele tijd dat ze misschien wel ergens in Nederland was. Zodra ik thuis was, ging ik haar weer zoeken. Ik denk dat het mijn moedergevoel, mijn instinct was. Ik wilde de eerste weken ook de voordeur niet op slot doen, zodat ze naar binnen kon. Lange tijd heb ik met het gevoel rondgelopen dat ze weer thuis zou komen.”
Minke's zoon (24) overleed tijdens Schotse wandelvakantie: 'Toen de politie belde, stierf ik zelf ook een beetje'
“Rosa was net klaar met de middelbare school en begonnen aan een mbo-opleiding. Ze wilde graag met kleine kinderen werken en had een verzorgende kant die ik niet altijd herkende. Ze was een bescheiden meisje. Niet iemand van een grote groep, maar van een paar goede vriendinnen. Ondanks haar leeftijd was ze helemaal niet bezig met uitgaan. Rosa hield van bakken en kon mooi schilderen en tekenen. Ook zat ze op ballet en was ze gek op Taylor Swift. Ze zou nu ruim 19 jaar oud zijn. Onlangs is Taylor Swift getrouwd, dat heeft ze niet meegemaakt. Ook haar nieuwe muziek heeft ze nooit kunnen horen. Of ze het nog steeds zo fantastisch zou vinden, zal ik nooit weten. Ze blijft achter in de tijd.
Ik vind haar vriendinnen nu al veel groter en ouder als ik ze vergelijk met foto’s van Rosa. Dan denk ik: was ze dan zo klein? Nee, natuurlijk niet. Rosa oogt op die foto’s alleen jonger, omdat ze niet is meegegroeid. Zo is ze in mijn beleving gebleven, en dat is heel pijnlijk.”
“Wat ik het meest mis, is dat ik haar niet meer meemaak in het dagelijkse leven”, vertelt Lydia. “Ik mis haar knuffels, de appjes die ze me stuurde, maar ook dat ze niet meer kan zien hoe groot haar broertje bijvoorbeeld wordt. Ik kan nu nog glashelder voor me zien hoe ze op bepaalde situaties zou reageren, maar dat raakt steeds verder in de tijd. Ze blijft altijd zeventien. Het is steeds langer geleden. Ik raak gewend aan haar afwezigheid, maar dat wil ik helemaal niet. Wij moeten door, zij komt niet meer terug. Dat is de rauwe realiteit.”
Het is inmiddels twee jaar na Rosa’s overlijden. Lydia probeert haar op verschillende manieren te herdenken. “Ik wil haar verjaardag nooit ongemerkt voorbij laten gaan. Ze is geen achttien en negentien geworden en dit najaar wordt ze ook geen twintig, maar die dag komen we wel met iedereen bij elkaar. Ik probeer Rosa heel erg levend te houden. Ook door haar tekeningen en schilderijen in te lijsten en door haar graf mooi te houden. Maar het blijft een enorme leegte die je niet kunt opvullen met rituelen en symbolen. Dat zijn druppels op een gloeiende plaat.”
“Mijn frustratie zit in wat ik niet terug kan draaien: hoe de Duitse autoriteiten met het lichaam van mijn kind zijn omgegaan. De dood is een natuurlijk onderdeel van het leven, maar dat mijn kind plotseling op zeventienjarige leeftijd overleed, is allesbehalve natuurlijk.
Rouw is voor de meeste mensen geen gezellig onderwerp, dus gaan ze het liever uit de weg. Welke vorm van overlijden het ook is, de dood komt er onvermijdelijk aan voor iedereen. Rouwt iemand, zeg dan alsjeblieft niet: ‘Laat me weten als ik iets kan doen.’ Dat kan ik niet genoeg benadrukken. Het idee dat je iemand moet opbellen en diegene dan misschien nee zegt, voelt als nog een verlies. En je kunt geen flintertje verlies meer dragen.
Stap zelf op diegene af. Ik heb een vriendin die vlak na Rosa’s overlijden voorstelde om iedere week samen te wandelen. Dat doen we nog steeds, niet meer iedere week, maar dat zijn wel de dingen die helpen. Het is een logische reflex van mensen om te denken: oh, ze is weer in goeden doen vanavond, dus het zal wel voorbij zijn.
Maar dat je er een keer een avond niet over praat, wil niet zeggen dat je er nooit meer over wil praten of dat het weg is. Als het gaat om rouw en verlies, lijkt niemand vaardig. Daar valt nog een wereld te winnen.”
Ter nagedachtenis aan Rosa: 19 september 2006 – 29 april 2024.
Voor de rubriek Monumentje zijn we op zoek naar persoonlijke verhalen van ouders die hun kind zijn verloren tijdens een vakantie of reis. Wil je jouw verhaal met ons delen? Je kunt mailen naar lezer@linda.nl met je naam, leeftijd, telefoonnummer en een korte beschrijving van je verhaal. Mogelijk nemen we dan contact met je op.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Fenna (9) zat met haren vast in zwembadrooster en dat werd haar fataal: 'Willen anderen waarschuwen'
