Rabia Shaikh (38) groeit op in een gezin waarbij zich achter de voordeur veel meer afspeelt dan mensen zien. Ze blikt terug op een ingewikkelde jeugd en de gevolgen die deze gehad heeft.
“Ik voelde al heel vroeg: ik ga het zelf moeten doen, want ik wil niet het leven leiden dat mijn ouders nu hebben.”
“Mijn ouders zijn vanuit Pakistan naar Nederland geëmigreerd om twee hoofdredenen: veiligheid en financiële stabiliteit voor het gezin. Dat laatste is gelukt, al hadden we het niet breed, maar ‘veiligheid’ is niet per se een woord dat ik met mijn jeugd associeer. Ik moest al heel jong voor mijn ouders zorgen: ze spraken de Nederlandse taal niet, dus mijn zussen en ik fungeerden als tolk.
Zij kenden mijn vader nog zonder de schizofrenie, ik niet. Het kwam bij hem halverwege de dertig naar boven, ik vermoed vanwege het moeilijke contact met achtergebleven familie en de uitdagingen die emigratie met zich meebracht. Mijn vader had heel duidelijk twee kanten: hij kon lekker buiten zitten roken, en dan praatte hij tegen vogeltjes en liep hij zingend rond. Een heel vrolijke, grappige man. Maar als hij last kreeg van zijn ziekte werd hij heel wantrouwend en agressief. Hij dacht dat er dingen in de muren zaten, maar ook dat wij hem iets aan wilden doen. Ik moest heel alert zijn op hoe ik bewoog en wat ik zei.”
“Op een gegeven moment kreeg hij ook last van psychoses die gepaard gingen met huiselijk geweld, meestal richting mijn moeder. Zo’n episode kon dagenlang duren, dus ik wist nooit echt waar ik aan toe was. Ik was dan wel echt bang voor hem. Ik herinner me zelfs een dag waarop hij mijn moeder probeerde te wurgen. We moesten allemaal bovenop hem springen om het te stoppen, mijn broer lukte dat gelukkig. Heel angstaanjagend. Hij slikte wel medicatie, maar die begon hij óók te wantrouwen. Daardoor is hij een aantal keer opgenomen op de gesloten afdeling van een psychiatrische inrichting.
Ik vond het altijd verschrikkelijk om te zien dat hij werd meegenomen, en om daar op bezoek te gaan. Dat deed ik wel, want dat hoorde zo. Loyaliteit was een groot thema binnen ons gezin, we wilden hem niet het gevoel geven dat hij er alleen voor stond. Of ik die loyaliteit echt voelde? Dat weet ik niet. Ik denk dat het heel erg samenhing met verantwoordelijkheidsgevoel en plichtsbesef. Het draaide voornamelijk om hoe mijn ouders zich voelden, weinig om ons als kinderen.”
Jolinde dacht door DNA-test nóg een tante te hebben: 'Wat bleek? Ze is mijn zus'
“Je thuis hoort een veilige plek te zijn, voor mij was dat niet zo. Het was mijn ‘normaal’, maar ik wist natuurlijk wel dat het niet normaal wás. Ik zag bij vriendinnen dat zij ouders hadden die meekeken met hun huiswerk of naar ouderavonden gingen. Ouders die zorgzaam waren, veel meer betrokken. Thuis waren mijn zussen en ik op jonge leeftijd al verantwoordelijk voor de financiën en administratie. Over de aandoening van mijn vader vertelde ik eigenlijk niemand. Mijn moeder was daar terughoudend in, zij vond dat je dit soort zaken binnenshuis moest houden.
Ik voelde al heel vroeg: ik ga het zelf moeten doen, want ik wil niet het leven leiden dat mijn ouders nu hebben. Als tiener regelde ik daarom heel snel een bijbaantje voor mezelf. Thuis hadden we het niet breed, dus mijn eigen geld verdienen voelde goed. Het gaf vooral ook een nieuwe dimensie aan mijn leven, meer lucht. Die eigen ruimte had ik echt nodig, zeker toen mijn oudere zussen langzaam maar zeker trouwden en het huis uitgingen. School was ook zo’n uitweg. Daar kon ik gewoon iemand anders zijn en in mijn schoolwerk verdwijnen.
Ik experimenteerde ook wel meer in die periode, want van mijn ouders mocht ik niet zoveel. Niet roken, drinken of uitgaan – maar nooit werd goed uitgelegd waaróm niet. Thuis deed ik wat van me werd verwacht, maar buitenshuis probeerde ik stiekem van alles. Allemaal manieren om die eigen identiteit te vinden, denk ik.”
“Ik ben lang thuis blijven wonen. Daardoor kwamen de taken die ik eerst met mijn zussen deelde langzamerhand alleen op mij terecht. Pittig, omdat de situatie van mijn vader niet bepaald verbeterde. Toen ik 25 was, werd hij permanent opgenomen in een instelling. Mijn moeder bleef thuis achter en vond dat heel moeilijk: ze trok nog meer in haar schulp. Ook begon ze de eerste tekenen van dementie te vertonen.
In de jaren daarna verslechterde haar situatie. Hoewel ik inmiddels een eigen woning had, kwamen veel zorgtaken nog steeds bij mij te liggen: ik was de enige dochter zonder eigen gezin. Van wassen en koken tot het poetsen van mijn moeders tanden, ik deed alles. Samen met een van mijn zussen werd ik ook officieel bewindvoerder en mentor voor hen, omdat ze niet meer wilsbekwaam waren. Op een gegeven moment verhuisde mijn moeder naar een verpleeghuis, waar ze ook is overleden. Zeven maanden later verloor ik ook mijn vader.
Het was natuurlijk een heel verdrietige periode, maar ook heel transformatief. Er brak zo’n enorm stuk van mijn oude identiteit af, dat ik dacht: ik moet hier iets mee. Dat proces was al begonnen toen ik op mezelf ging wonen, maar toen ik mijn ouders kwijtraakte besefte ik dat ik graag had gewild dat zij me hadden gegidst door het leven. Dus toen ben ik via therapie en cursussen op zoek gegaan naar manieren om die gidsrol voor mezelf te kunnen vervullen.”
“Da’s best een proces, iets waar ik jaren later nog steeds mee bezig ben. Het grootste verschil? Dat ik keuzes heb leren maken die voor míj goed voelen, in plaats van voor een ander. Klaar met al dat wegcijferen. Via een stichting ben ik mijn verhaal gaan delen in allerlei scholen en organisaties, om mensen mee te geven dat je verleden niet je toekomst hoeft te bepalen. Je kunt er zélf een draai aan geven, die kracht zit in je. Je moet alleen leren om die moedige keuzes te durven maken. De reacties die ik tot nu toe heb gekregen zijn zo bijzonder, dat ik dit in de toekomst wil uitbouwen en hier ook echt mijn werk van wil gaan maken.
Het zorgt er ook voor dat ik zachter naar mijn jeugd kan kijken. Mijn ouders emigreerden ooit om te kunnen zorgen voor financiële stabiliteit en veiligheid. En als ik nu kijk naar mijn leven, kan ik oprecht zeggen: ik heb alles wat ik nodig heb. Ik ben goed terechtgekomen, de rest van ons gezin ook. Ik ben oprecht dankbaar voor het leven dat ze me in Nederland hebben gegeven. Ja, ik heb veel gemist, maar op een bepaalde manier ook precies gekregen wat ik nodig had om de vrouw te worden die ik vandaag ben. Zonder hen had ik hier niet gestaan.”
Worstel jij of iemand die je kent met mentale gezondheidsproblemen? Twijfel dan niet om contact op te nemen met de hulplijn van MIND via 0900-1450. Voel je je onveilig in je eigen huis of denk je dat iemand anders hiermee dealt? Je kunt Veilig Thuis 24/7 bellen op 0800 2000 voor advies of om een melding te maken. Ook kun je hen anoniem chatten. Heb je te maken met direct gevaar, bel dan altijd 112.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Het anticonceptiestaafje in Sannes arm veroorzaakte zenuwschade: 'Ik voelde meteen dat het foute boel was'
