Het aantal vapende jongeren is de afgelopen vijf jaar vertienvoudigd, blijkt uit nieuw onderzoek van het Trimbos-instituut. LINDA. spreekt kinderlongarts Sophie Cohen (40) over de gevolgen van vapen, die steeds zichtbaarder worden.
Cohen is als kinderlongarts werkzaam in het Wilhelmina Kinderziekenhuis. Ook maakt zij deel uit van artsencollectief #ArtsenSlaanAlarm.
In Nederland gebruikt ongeveer 1 op de 5 jongeren (12 tot en met 25 jaar) weleens een e-sigaret (vape). Van de 12-jarigen heeft één op de tien al weleens een vape gebruikt en een op de drie jongeren die vapet, doet dat dagelijks. “Dat is ernstig”, vindt Cohen. “Kinderen die een vape kopen hebben geen idee hoeveel nicotine er in een vape zit en hoe verslavend het is. Grote vapes – bekend onder de noemer 55K- of 30K-vapes – bevatten een hoeveelheid nicotine van wel twintig tot dertig pakjes sigaretten bij elkaar. Er zijn kinderen en jongeren die dit er in een avond doorheen vapen.”
Dat is niet alleen schadelijk voor de longen; grote hoeveelheden nicotine kunnen ook leiden tot een nicotinevergiftiging, legt Cohen uit. “Dat kan leiden tot neurologische afwijkingen, maar ook tot braken of het ontwikkelen van een verslaving. Nicotine is een van de drie meest verslavende stoffen ter wereld – naast cocaïne en heroïne. Het is belangrijk om je dat te beseffen. Bijna alle organen ondervinden schade van vapen, maar ook het neurologische stelsel, dat weer invloed heeft op je mentale welzijn.”
Cohen ziet tijdens haar werk als kinderlongarts hoe schadelijk vapen kan zijn voor het lichaam. “Om de gevolgen van vapen goed te begrijpen, is het belangrijk om te weten hoe een vape werkt. In een vape wordt een vloeistof verhit via een gloeidraad. De vloeistof bestaat uit nicotine, die wordt opgelost in een vettige vloeistof. Daarnaast zitten in veel illegale vapes ook kleur-, geur- en smaakstoffen; chemicaliën die absoluut niet bedoeld zijn voor de longen.
De damp waarin de vloeistof verandert, dringt tot diep in de longen door en gaat via de bloedbaan door het lichaam. Binnen tien seconden komt de nicotine al aan in het brein. Hoewel de long de eerste plek is waar deze stoffen het lichaam binnenkomen, kan vapen schade toedoen in het hele lijf.”
Isamae (15) vapet al sinds groep 8: 'Ik nam 's nachts 2000 hijsjes'
Hoewel er momenteel veel onderzoek wordt gedaan naar de gevolgen van vapen op lange termijn, ziet en spreekt Cohen als kinderlongarts kinderen en tieners die door hun vapeverslaving nu al (long)klachten ervaren. “De klachten zijn uiteenlopend. Van het ontwikkelen van een chronische hoest of ademhalingsproblemen tot het ontwikkelen van astma of acute benauwdheid. In extremere gevallen gaat het om longbloedingen of longfalen waarvoor iemand beademd moet worden op een intensive care. Mocht het zover komen, dan vergeef je dat jezelf op latere leeftijd nooit meer.”
Dat er nog maar weinig bekend is over de gevolgen van vapen, ligt volgens Cohen naast het ontbreken van exacte cijfers ook aan de onduidelijkheid rondom de exacte samenstelling van een vape. “Fabrikanten vermelden de samenstelling van de vape soms op de bijsluiter, maar de stoffen die daadwerkelijk ingeademd worden, komen daar niet altijd mee overeen, blijkt uit laboratoriumonderzoek. Zo zit er bijvoorbeeld in veel vapes lood, benzeen of diacetyl. Dit zijn stoffen die bekendstaan als zeer schadelijk en/of kankerverwekkend.”
“Vapes hebben een toegankelijker gebruiksgemak dan sigaretten. Waar je bij het roken van een sigaret deze eerst moet aansteken en je weg moet lopen, kunnen vapes de hele dag door gebruikt worden. Je kunt ze zelfs stiekem binnen roken. Er zijn vapes die speciaal zijn ontwikkeld, zodat er zo min mogelijk rook verschijnt bij het uitblazen. Daarnaast kun je een vape makkelijker verbergen dan een sigaret. Het is bekend dat er jongeren zijn die de vape verstoppen onder hun kussen om zo ook ’s nachts te vapen.”
Onder andere doordat kinderen makkelijker verslaafd kunnen raken aan nicotine, moeten juist zij beschermd worden, vindt Cohen. “Doordat de hersenen nog niet helemaal ontwikkeld zijn, missen zij een ‘rem’ en vertonen ze meer impulsief gedrag. Hier speelt de tabaksindustrie op in. Door het gebruiksgemak, het ontbreken van die ‘rem’ in de hersenen en de grote hoeveelheden nicotine ben je als kind of tiener binnen no time verslaafd aan een vape.
Voor de tabaksindustrie zijn het de klanten van de toekomst. De gemiddelde leeftijd van een jongere die begint met vapen is 12,8 jaar. Wanneer zij achttien zijn, zijn ze meestal of overgestapt op sigaretten of duale gebruikers. Omdat grote tieners vapen op een gegeven moment vaak een beetje kinderachtig gaan vinden, ruilen zij door de verslaving aan nicotine op latere leeftijd de vape in voor een sigaret.”
Tiara's dochter Vanity (14) is verslaafd aan vapen: 'Het maakt haar doodziek'
Omdat vapen vooral onder jongeren razendpopulair is, geldt er sinds 1 januari 2024 een verbod op de verkoop van vapes met smaakstoffen. Het verbod zou vapen onder jongeren moeten ontmoedigen. Toch gebruikt nog altijd 85 procent van de vapende jongeren (onder de achttien jaar) een vape met een smaakje.
Uit recent onderzoek van RTL Nieuws blijkt echter dat veel verkooppunten zich niet houden aan de regels rondom de verkoop van vapes. Maar liefst bijna 250 verschillende verkooppunten werden de afgelopen vier jaar meermaals beboet voor de verkoop van vapes aan minderjarigen of voor de verkoop van vapes met geur- en smaakstoffen. 244 bedrijven gingen na de betaling van de boetes gewoon weer verder met de overtredingen. In Nederland handhaaft de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) het verbod op de verkoop van vapes met een smaakje.
Om de gezondheidsrisico’s van vapen in kaart te brengen, is er sinds 1 januari 2026 een landelijk meldpunt voor artsen. Hier kunnen artsen klachten van hun patiënten – die mogelijk gelinkt kunnen worden aan vapen – melden. “Het zijn vaak de extreme klachten, zoals een longbloeding, die worden gemeld. Maar het is juist belangrijk om ook de ‘subtiele’ klachten te gaan koppelen aan vapen.
Denk hierbij aan hoesten, chronische misselijkheid of concentratieproblemen. Het is belangrijk dat huisartsen en anderen – zorgverleners, maar ook zeker ouders – die ‘subtiele’ klachten gaan herkennen. Hierdoor wordt er sneller doorgevraagd bij jonge patiënten naar mogelijk gebruik van een vape.”
Om de vapecrisis aan te pakken, overhandigt artsencollectief #ArtsenSlaanAlarm op 21 april een brandbrief aan de overheid, waarin zij oproepen het aantal verkooppunten van vapes te beperken door de invoer van een vergunningsstelsel. “Hierdoor wordt het voor kinderen lastiger om aan een vape te komen.”
Cohen hoopt dat het gevaar van vapes meer en meer zal doordringen tot jongeren en beleidsmakers. “Het is belangrijk om overheden te overtuigen om gepast beleid te maken en onze kinderen te beschermen. Daarom blijven we het verhaal vertellen en proberen we met onderzoek en registraties harde feiten boven tafel te krijgen. Hoe meer getallen, hoe moeilijker het bewijs te negeren is.”
Steeds meer kinderen zijn verslaafd aan vapen, maar hoe ga je als ouder het gesprek met je kind aan?
Julot is nieuwsverhalenredacteur bij LINDA.nl. Ze houdt zich bezig met verhalen over het laatste nieuws – van wetsvoorstellen en het duiden van (mis)informatie met experts tot de persoonlijke verhalen. Geen werkdag is voor haar hetzelfde en dat is precies wat zij zo leuk vindt.
