Het vaderschap heeft zich de afgelopen decennia razendsnel ontwikkeld. De tijd van verstoppen achter de krant is voorbij, laat Esther Goedegebuure in haar boek Vaders zien. De nieuwe generatie wil er juist ook emotioneel voor hun kinderen zijn, blijkt uit haar gesprekken met bekende vaders.
‘Hoewel er nog best wat stappen gemaakt kunnen worden in het eerlijk verdelen van zorgtaken, vind ik het terecht om ze voor die vooruitgang te erkennen’, schrijft Goedegebuure in deze reflectie voor LINDA.
Muzikant en acteur Eric Corton was jarenlang verslaafd aan drank en drugs. Zeker één, soms wel twee keer per week stond hij met een helse kater op het schoolplein van zijn kinderen. Hij stopte pas met wat hij zelf ‘de hele klerezooi’ noemt, toen zijn kinderen zestien en twaalf jaar oud waren. Hij vertelt er met een meedogenloze eerlijkheid over in mijn boek Vaders. Hierin ga ik met bekende mannen in gesprek over de manier waarop identiteit wordt bepaald door het vaderschap en de relatie die ze met hun eigen vader hadden.
Van deze gesprekken, en die met een tal van deskundigen die allemaal onderzoek hebben gedaan naar het vaderschap, leerde ik een aantal dingen. Ten eerste dat er in het vaderschap de afgelopen decennia veel meer ruimte is gekomen voor het tonen van emoties. Lang was vader de man die na een dag van hard werken met een pijpje pils op de bank plofte en op mute ging.
Hij vroeg misschien hoe je proefwerk wiskunde was gegaan, maar niet hoe het met jou ging. Hij gaf een goedkeurend schouderklopje om zijn genegenheid te tonen, maar zelden een kus of knuffel, al helemaal niet in het openbaar. Deze vaders hadden van hun eigen vader ook nooit geleerd hun zachte kant te ontwikkelen. Het tonen van zelfreflectie of spijt was bij deze oudere generaties in de relatie met kinderen niet aan de orde.
Maar Eric Corton voelde de behoefte om dat gesprek in al zijn kwetsbaarheid juist wel aan te gaan. “Een paar jaar geleden, toen ik al een tijdje gestopt was met drinken, heb ik tijdens het eten gevraagd: “Schatten, hebben jullie ooit een probleem met mij gehad? Hebben jullie gedacht, wat een kutvader hebben wij eigenlijk?” Morrison keek me aan met een blik van “waar heb jij het over?” en zei: “Hou op, je was altijd een hartstikke leuke vader en er is niks aan de hand.” Indy zei: “Je bent altijd een lieve vader geweest, maar ik vind je nu wel leuker.” Ik vroeg niet door, ook omdat ik volschoot. Ik hoefde ook niet door te vragen, ik wist genoeg. We zijn nog steeds heel veel handen op één buik. Ik ben met allebei mijn kinderen zo goed, daar is nooit iets stukgegaan.”
Eric Corton is van de generatie X, die geboren is tussen 1955 en 1970 en de eerste groep ouders vormt die iets meer naast hun kinderen is gaan staan. In plaats van de baas te spelen zoeken ze verbinding, verplaatsen ze zich in het gevoelsleven van hun kind. Waren de babyboomers nog heel autoritair, deze ouders zoeken verbinding.
Thuisblijfvader Tim Gouw over gelijkheid: 'Mannen moeten zélf zorgtaken opeisen'
Bart Chabot, zelf opgevoed door een zeer gewelddadige vader van wie hij nooit liefde voelde, besloot zijn vier zonen centraal te stellen. Hij wilde niet de toeschouwer langs de zijlijn worden, maar de dagelijkse zorgtaken op zich nemen terwijl zijn vrouw als arts kostwinner was. “Het codewoord bij opvoeden is liefde. Dat is de sleutel, daar begint het. Daarna kan het wat ingewikkelder worden natuurlijk. Je moet bereid zijn je leven aan te passen en het kind centraal te stellen. Je kunt niet zeggen dat je er geen zin in hebt of dat het je niet uitkomt. Opvoeden betekent voor mij dus je kind centraal stellen. Want het kind kan geen kant op, dat is weerloos en wil gehoord worden. Ouders moeten volledige verantwoordelijkheid nemen. Een kind is geen hond tenslotte.”
Hoe je ook je best kunt doen, soms glij je als vader toch terug in dat karrenspoor. “Ik ben opgegroeid in een omgeving waar geen liefde was”, vertelde Chabot. “Mijn moeder vond het heel raar als ik haar een zoen gaf, dat stelde ze niet op prijs. Mijn zoon Splinter had voor Sinterklaas eens een gedicht voor me gemaakt, waarin hij schreef dat hij het zo fijn zou vinden als ik hem meer zou knuffelen. Je probeert het natuurlijk goed te doen, maar je maakt ook wel weer fouten. Dat zijn dingen die te herleiden zijn naar mijn jeugd.”
De autoritaire opvoeding waar onze eigen ouders aan onderworpen waren waar, zeker vaders, graag hun gezag willen laten gelden is al heel wat jaren uit. Een relatie waar vertrouwen heerst en alles bespreekbaar is werd pas de afgelopen decennia een ideaal. Acteur Rick Paul van Mulligen is een voorbeeld van zo’n vader die zich enorm bewust is van zijn rol en alles wil doen om zijn kinderen het vermogen bij te brengen hun emoties te uiten. Hij haalt zijn eigen functioneren als een auto door de apk. Niet jaarlijks maar maandelijks, in een strak georganiseerd gesprek met zijn man en moeder Nina, die samen met hem voor zijn zoon en dochter zorgen. ‘De apk-sessies’, noemen ze die heilige evaluatiemomenten.
Van Mulligen ging zelf in therapie om zijn jeugdtrauma’s niet over te dragen op zijn kinderen. “Ik ben enorm gedreven om Ko en Bowie een veilige basis te geven. Mijn eigen jeugd was niet onverdeeld gelukkig. Binnen de muren van ons gezin voelde ik me goed, alleen de omgeving in Noordoost-Groningen waar ik opgroeide was allesbehalve veilig. Ik was anders, raar, hoorde er niet bij. Het was iedere dag onzeker of ik mee mocht spelen of gepest werd. Nu ik naar mijn kinderen kijk, dringt nog meer tot me door dat je minstens tot je tiende levensjaar niet het idee hoort te hebben dat het leven hard is.
Mijn kinderen zijn zoveel zelfverzekerder. Zij durven alles te zeggen wat er in ze opkomt. Ze kunnen benoemen hoe ze zich voelen. Als ze iets vervelend vinden, vragen ze ons hoe ze daarmee om moeten gaan. Ko heeft een enorme blauwe lok in zijn haar, dat had ik op die leeftijd niet gedurfd. Hij twijfelt niet eens, snapt niet dat zoiets ook eng kan zijn. Dat vind ik zo fijn om te zien.” Die vrijheid ziet Van Mulligen ook als een verdienste van de opvoeding.
Hij is niet de enige vader die ik sprak die zich zo bewust is van de consequenties van zijn eigen jeugd en zo gedreven is dat patroon te doorbreken. Özcan Akyol probeert het alcoholische, onverschillige monster dat zijn vader was, in zichzelf te beteugelen. Waar het hem zelf als kind aan alles ontbrak moet hij oppassen als vader niet door te slaan.
“Ik heb een enorme neiging tot overcompenseren van alles wat ik zelf tekort ben gekomen. Daarin moet ik nog steeds leren doseren. Als mijn zoon met een schaar een stuk papier recht doormidden knipt hoor ik mezelf zeggen: “Ik ben trots op je.” Ik meen het op dat moment heel erg. Achteraf denk ik natuurlijk: waar slaat dit op? Iedere idioot kan dit. Waarom zeg ik dat ik trots ben? Ik moet oppassen dat ik geen jongen creëer die om applaus gaat zitten vragen, die afhankelijk wordt van waardering en schouderklopjes.”
Manuel Broekman (38) over het vaderschap: 'Ik dacht: ben ik nu een slechte vader?'
Iedere vader koos ik om zijn eigen thema. Kluun omdat hij de puberspecialist van Nederland is, Ronald Giphart omdat hij tot zijn schrik ontdekte dat zijn zoon jaren in de kast had gezeten terwijl hij altijd had benadrukt dat alles bespreekbaar was. Ik sprak Edson da Graça die opgegroeid in armoede zijn kinderen financiële zekerheid wil geven zonder ze te verwennen.
Robert Vuijsje vertelde wat de zorgen om zijn autistische zoon met hem doen, Afth van der Heijden hoe na de dood van zijn enige zoon Tonio alles werd ondergedompeld in herinneringen aan hem. Boris van der Ham bewees dat je als donorvader ook heel betrokken kunt zijn en Lykele Muus dat het co-ouderschap je soms ook gelukkigere vader maakt. “Toen mijn ex en ik uit elkaar gingen, hadden veel mensen het idee dat er iets was mislukt”, vertelt Muus. “Mijn ouders vonden het allebei heel erg. Maar ook mijn vrienden zeiden dingen als “wat erg” en “wat jammer” en “wat vervelend voor jullie dochter”.
Deels is dat ook waar. Maar er was niemand die zei: “Wat goed dat jullie het in overleg hebben gedaan. En wat fijn dat jullie nog steeds met elkaar door één deur kunnen.” De focus lag op de breuk. Het ging over verlies, ook al zat er misschien ook wel winst aan die keuze. Mede door die verhalen leek het co-ouderschap me hartstikke eng, ik had geen idee of het me zou lukken om het in een zelfstandig huishouden klaar te spelen. Maar ik bleek het eigenlijk meteen geweldig te vinden. Ik werd er veel vrolijker van, en dus ook een veel leukere vader.”
Door deze gesprekken besefte ik dat het voorbeeld uit je jeugd weliswaar dwingend, maar niet allesbepalend hoeft te zijn. Dat vaders van nu, intergenerationeel nog in een hele jonge traditie staan, waarin ze weinig voorbeelden hebben gekend van mannen die hun rol anders invulden dan de man die het als voornaamste taak zag zijn gezin financieel te onderhouden. In die zin kun je zeggen, vaders komen van ver. En hoewel er nog best wat stappen gemaakt kunnen worden in het eerlijk verdelen van zorgtaken, vind ik het terecht om ze voor die vooruitgang te erkennen. Ze doen het ook hartstikke goed!
Meer lezen? Esther Goedegebuure, Vaders: gesprekken over vaderschap | Lebowski | € 22,99 | Nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Jeroen Spitzenberger over het vaderschap: 'De ruis valt weg'
