Myrthe werd op haar vijftiende verkracht en de victim blaming begon direct: 'Waarom zou ik dit in godsnaam verzinnen?'

Geïnternaliseerde victim blaming

Myrthe van Gestel ziet de vervelende reacties op haar boek over haar ervaringen met seksueel geweld en victim blaming al aankomen, schrijft ze in de introductie. Toch deelt ze haar verhaal, en doet ze dit ook regelmatig in de lezingen en trainingen die ze over dit onderwerp geeft als projectcoördinator bij Offlimits, een non-profitorganisatie die online-kindermisbruik bestrijdt.

“Juist omdat ik het nog steeds spannend vind, en omdat dat stukje geïnternaliseerde victim blaming ook nog in mij zit. Laat staan hoe het is bij mensen die vanwege die angst nog nooit hun verhaal hebben verteld.”

In eerste instantie schreef ze het boek De enge man in de bosjes voor zichzelf. “Maar ook voor iedereen die seksueel grensoverschrijdend gedrag heeft meegemaakt, en de omstanders die beseffen hoe verschrikkelijk het is, maar niet altijd goed weten hoe ze moeten reageren. Ik hoop dat ze na het lezen iets vaker zullen denken: ga ik deze opmerking echt maken? En zo ja, waarom?”

'Ik dacht dat ik het niet zou overleven': Noa (45) was 15 toen ze slachtoffer werd van de Utrechtse serieverkrachterLees ook

De enge man in de bosjes

Als Myrthe op haar vijftiende ’s nachts naar huis fietst, wordt ze door een lange man met een motorhelm op van haar fiets getrokken. Hij sleurt haar de bosjes in en verkracht haar. Vrijwel direct komen de harde oordelen van anderen, en probeert ze de gebeurtenis zo diep mogelijk weg te stoppen. Bovenal wil ze niet zwak gevonden worden. Op indringende wijze laat Myrthe in haar boek zien welke rol de harde, ondoordachte opmerkingen van anderen spelen, en waarom bepaalde overtuigingen over seksueel geweld en (on)schuld zo hardnekkig zijn.

Bij Myrthe begint dit al in de nacht van de verkrachting, op het politiebureau. “Valse aangifte is strafbaar, ben je je daarvan bewust?” zegt een agent voordat ze überhaupt haar verklaring heeft afgelegd. “‘Je moest eens weten wat voor verhalen meisjes verzinnen omdat ze te laat zijn thuisgekomen’, zeiden ze, terwijl mijn handen nog helemaal onder de blaren zaten van de brandnetels. Het was de eerste hulpverlener waar ik mee te maken kreeg, en dat zette wel de toon. Waarom zou ik zoiets in godsnaam verzinnen?”

Doorgaan gaat boven alles

Omdat de dader haar had bedreigd, wil Myrthe het eerst aan niemand vertellen. “Op de fiets had ik dat al besloten, ook omdat ik wist hoe ingrijpend deze gebeurtenis was. Ik wilde dat niet: mijn ontdekkingsfase van uitgaan en jongens was net begonnen. Zolang ik het aan niemand vertelde, bestond het niet. Natuurlijk dacht ik daar te makkelijk over, want toen ik thuiskwam, begon ik meteen te huilen. Mijn moeder wist in één oogopslag wat er was gebeurd.”

Naast haar familie weten alleen twee vriendinnen wat haar die nacht is aangedaan. “Verder dacht ik: tot aan mijn dood vertel ik het niemand. Ik wilde niet het label slachtoffer krijgen, dat ik gezien zou worden als slap en minder waard. Op mijn school heerste er een cultuur waarin je aanzien had wanneer je soms zoende, maar het mocht ook weer niet te veel zijn: dan was je een slet. Ik dacht daarom dat ik niet meer de moeite waard zou zijn als het uitkwam.”

Wanneer de verkrachting in het lokale nieuws komt, schrikt Myrthe enorm. In Voorschoten, het dorp waar ze woont, wordt het onderwerp van gesprek. “Er kwam veel kritiek”, zegt ze. “‘Dom kind, had ze maar niet ’s nachts alleen moeten fietsen’, bijvoorbeeld. Ook mijn moeder kreeg veel over zich heen. Toen mijn naam er steeds vaker aan werd gekoppeld, kreeg ik weleens de vraag of het over mij ging. Ik zei dan: ‘Je hebt me gisteren toch nog op dat feest gezien? Als dit me was overkomen, zou ik alleen nog maar binnen zitten.’ Mensen waren het dan met me eens, want ik ‘gedroeg me inderdaad niet als een slachtoffer’. En dat bevestigde dan weer het idee over slachtofferschap dat al in mij zat.”

Alles wat je moet weten over victim blaming (en zo voorkom je dat je het onbewust zelf doet)Lees ook

Veiligheid

Mensen leggen bij seksueel geweld vaak (deels) de schuld bij het slachtoffer. Daardoor lijkt het alsof je het kunt voorkomen, legt Myrthe uit. ‘Zolang je niet alleen fietst of bepaalde kleding draagt, ben je veilig.’ Onzin, natuurlijk. Maar hardnekkig – en menselijk – is die reflex wel. “Destijds besefte ik al wel dat ik er niets aan kon doen dat die man precies deze nacht en dit tijdstip had gekozen. En hoe oneerlijk het was dat ik de schuld kreeg. Ik heb zo vaak ’s nachts diezelfde route gefietst, en andere meiden ook. Tegelijkertijd zijn er ook momenten geweest dat ik twijfelde of ik tóch iets had kunnen doen.”

Myrthe studeerde psychologie en geeft nu lezingen en workshops. In haar werk komt ze veel (onbewuste) victim blaming tegen. Zo beschrijft ze een groepsgesprek met medewerkers van een hogeschool, waarin behoorlijk harde uitspraken worden gedaan. Soms komen die nog steeds hard binnen, geeft Myrthe toe. “Uitspraken die voortkomen uit bezorgdheid, daar kan ik wel mee omgaan, maar als iemand heel hard zegt: ‘Je hebt een verantwoordelijkheid als vrouw, dus moet je daar niet fietsen. En als je het wel doet, dan heb je niets te zeggen.’ Dan voel ik daar veel woede en verdriet bij.”

In datzelfde gesprek legt ze uit hoe ons lichaam bij gevaar automatisch overgaat tot verschillende overlevingstactieken. Fight en flight zijn de bekendste, maar je hebt ook nog freeze (verlammen of bevriezen) en please (meewerken). Onze lichamen maken bij seksueel geweld vaker de keuze voor een van die laatste twee, omdat die de kans op overleving meestal vergroten.

Ze merkt in haar werk dat deze realisatie veel voor slachtoffers betekent. “Net zoals het destijds veel voor mij heeft gedaan. Je beseft dan: het ligt niet aan mij, ik heb niets stoms gedaan. Ik ben niet stuk. Mijn lichaam werkt precies zoals het zou moeten werken. Die informatie is nog niet wijdverspreid genoeg.”

De juiste woorden

Negatieve reacties kunnen veel schade aanrichten, maar de juiste woorden zijn minstens zo krachtig. Als Myrthe na de verkrachting bij een psycholoog langsgaat, hoort ze voor het eerst dat niets aan die nacht haar eigen schuld is. Meteen breekt ze helemaal open.

“Onderzoek laat zien dat mensen vaker een posttraumatische stressstoornis ontwikkelen door de reacties op wat ze hebben meegemaakt, dan door de daadwerkelijke gebeurtenis. Het blijft verschrikkelijk, maar door wél de juiste woorden te zeggen, kun je veel van de impact van het trauma weghalen.”

1 op 3 vrouwen krijgt te maken met seksueel geweld: 'Gevolgen zijn levenslang'Lees ook

Over grenzen

Tijdens de pandemie leert Myrthe haar huidige vriendin kennen en komt ze wat betreft de liefde in een totaal nieuwe fase terecht. In het boek beschrijft ze hoe Dina het meteen doorheeft wanneer ze gespannen is in bed. “Er was vanaf het begin een sensitiviteit tussen ons die ik nog niet kende. Het is niet zo dat iedereen met wie ik daarvoor seks heb gehad niet op mij lette, maar dit was de eerste keer dat ik het ook echt kon toelaten. Dat maakte veel in me los.”

In die periode gaat het in het publieke debat veel over consent en dat seksueel grensoverschrijdend gedrag vaker van een bekende – en zonder dwang – dan van ‘de enge man in de bosjes’ komt. “Daar had ik nooit zo bij stilgestaan, omdat ik dat zelf wel zo heb meegemaakt. Ik begon me te realiseren dat er nog meer momenten in mijn leven waren geweest waarop ik me niet fijn voelde.”

Myrthe blikt vervolgens terug op haar relaties, onder andere tijdens het schrijven van het boek. “Ik heb zeker leuke seks gehad, maar er zijn ook veel situaties geweest waarin mijn grenzen overschreden werden en er sprake was van dissociatie. Daar schrok ik wel van, het was echt heel confronterend. Lange tijd dacht ik dat ik helemaal geen last meer had van mijn trauma en dat ik een normaal seksueel leven had. Nu werd dat ineens in twijfel getrokken.”

Ontkenning

Destijds wees ze in deze situaties altijd naar zichzelf: ze had te veel gedronken, niet duidelijk genoeg ‘nee’ gezegd en uiteindelijk toch seks met diegene gehad. Dat dit een please-reactie was, wist ze toen nog niet. “Voor mij was het zoveel makkelijker om mezelf de schuld te geven dan toe te geven dat er weer iets was gebeurd dat seksueel geweld, verkrachting of aanranding heet. Ik wilde zo graag dat dat achter me lag. Dus overtuigde ik mezelf ervan dat ik het wél naar mijn zin had gehad, want dan kon diegene niet over mijn grenzen zijn gegaan.”

Zo kon het voorkomen dat ze toch weer contact en bevestiging zocht bij een man die haar grenzen niet respecteerde, en dat gedrag is niet uitzonderlijk. Ook bij herhaaldelijk misbruik zie je het vaak. “En dat wordt later dan vaak tegen die persoon gebruikt: ‘Je wilde het toch niet? Waarom ben je dan teruggegaan?’ Terwijl dat een manier is om voor jezelf te ontkennen dat er iets vreselijks en invasiefs gebeurt.”

In de meeste gevallen van seksueel geweld komt er geen aangifte, en wordt de dader nooit opgepakt of veroordeeld. In Myrthes geval wel. Het eerste woord dat mensen dan vaak in de mond nemen, is rechtvaardigheid. Zelf denkt ze aan iets anders. “Voor mij was het vooral belangrijk dat ik geloofd werd en veilig was. Ik heb geluk gehad dat hij snel opgepakt werd en dat ik hem waarschijnlijk nooit meer hoef te zien. Veel slachtoffers van seksueel geweld komen hun dader iedere dag tegen: op werk, op school of in de stad.”

Zó help je iemand met mentale problemen: 'Je hoeft geen hulpverlener te zijn om verschil te maken'Lees ook

Je verhaal doen

Myrthe kan haar verhaal goed en evenwichtig vertellen. Al snel merkte ze dat mensen dat ‘sterk’ vonden. Prettig, want ze wilde bovenal niet zwak gevonden worden. ‘Ik ben een masker voor mezelf gaan weven’, schrijft ze in haar boek. ‘Elke keer dat iemand zei dat ik moedig was, werd dat masker sterker.’

“Uiteindelijk ben ik mezelf daardoor vooral van anderen gaan isoleren. Tot ik besefte dat er heel veel vrouwen zijn die een verhaal hebben dat aan het mijne raakt. Ik hoef hier dus helemaal niet alleen in te zijn. Inmiddels geef ik mijn verhaal dus ook geen schokkerende factor meer mee, zo van ‘kijk eens hoe stoer ik ben’. In plaats daarvan durf ik in te zoomen op wat echt kwetsbaar is: de momenten waarop ik ontzettend bang was, waar ik nog steeds last van heb.”

Dit doet ze in haar boek ook. Dat is spannend, maar ook goed, vindt ze. “Ik denk dat het tijd is, zowel voor mij persoonlijk als in het maatschappelijke debat. Ik weet inmiddels waar ik voor sta, en waarom ik het doe: ik ben strijdbaar. En als ik op mijn vijftiende een mediastorm kon overleven, dan lukt me dat nu ook.”

De enge man in de bosjes van Myrthe van Gestel is nu verkrijgbaar.

Heb jij seksueel geweld meegemaakt en wil je daarover praten? Centrum Seksueel Geweld biedt professionele hulp en is 24/7 bereikbaar via het telefoonnummer 0800 – 0188. Je kunt ook terecht bij Slachtofferhulp Nederland via 0900-0101.

Drie vrouwen uit de lokale politiek over haatberichten en dreigementen: 'Ineens voelde ik me heel klein en eenzaam'Lees ook