Een derde van de lokale politici kreeg de afgelopen vier jaar te maken met agressie, intimidatie en bedreigingen. Voor vrouwen is dat meer dan de helft. Drie van hen vertellen LINDA. over de impact op hun leven en werk.
“Het eerste wat ik naar mijn hoofd geslingerd kreeg, was: ‘Moet je haar nou kijken: wat een Barbie, met die glitterjurk. Moet dat zichzelf nu een wethouder noemen?’”
Het aantal haatberichten en bedreigingen dat lokale politici over zich heen krijgen, is de afgelopen vier jaar meer dan verdubbeld. Een deel van hen heeft er zelfs dagelijks mee te maken. Uit onderzoek van Pointer bleek begin dit jaar al dat sommige raadsleden en wethouders geen bericht op X kunnen zetten zonder dat ze agressie over zich heen krijgen. In veel gevallen zijn dit politici die een migratieachtergrond hebben of gaan over asiel of lhbtiqia+-rechten.
Ook vrouwen zijn vaker doelwit. In 2024 liet de Monitor Integriteit en Veiligheid al zien dat 55 procent van de vrouwelijke ambtsdragers met intimidatie en bedreigingen te maken krijgt, tegenover 37 procent van de mannen. Eén op de vier noemde hun laatste ervaring met agressie ‘zeer ernstig’. Ook zijn deze bij vrouwen vaker op de persoon gericht. De dreigementen werken door in hun manier van werken, geestelijke gezondheid en privégedrag. Bij ruim een kwart beïnvloedt het zelfs hun politieke ambities.
Stichting Voor Ons Nederland ging daarom vorige week van start met een landelijke campagne om lokale politici te steunen. In de bijbehorende video lezen lokale politici haatberichten voor aan hun ouders, vaak pas voor de eerste keer. LINDA. vroeg voormalig wethouder Shalandra Hitipeuw (30) en raadsleden Mahaar Fattal (28) en Juliet Broersen (30) naar hun ervaringen.
Toen Fattal nog vrijwilliger was voor de partij, liep ze al in een GroenLinks-jas op straat campagne te voeren. Toen kreeg ze al veel over zich heen. “Mensen schreeuwen bijvoorbeeld ‘kankerhoer’ of maken je uit voor leugenaar en verrader. Bij mij was het ook vaak racistisch. Ze riepen dan dat ik terug moest gaan naar waar ik vandaan kom en andere uitspraken die ik liever niet herhaal. Onlangs vertelde een vrijwilliger dat iemand een stapel flyers uit haar handen had gerukt en in de prullenbak had gepropt. Vervolgens was hij voor haar gaan staan, van: ‘Wat?’”
Het wordt zo steeds enger om politiek actief te worden, zegt Fattal. “Besef even wat dat betekent: mijn ouders komen uit een land (Syrië, red.) waar democratie lange tijd niet mocht bestaan. Daar was het gevaarlijk om politiek actief te zijn vanwege de overheid, hier komt het doordat we het elkaar zo moeilijk maken.”
In Fattals eerste jaar als raadslid had ze een dossier dat gevoelig lag: de verdeling van marktplaatsen in Utrecht. Haar privéadres werd gedeeld onder mensen die ontevreden waren over het beleid dat onder andere door haar partij werd gevoerd. “Daarin werd dingen gezegd zoals: ‘We gaan haar wel pakken.’ Ik heb nooit iemand aangetroffen bij mijn huis, maar eng was het wel.”
Destijds probeerde ze het naast zich neer te leggen, maar ze merkte wel dat ze zich met meer angst door de stad bewoog. “Opeens waren alle marktkooplui voor mij een beetje verdacht, omdat ik dacht: wat gebeurt er in die groep? Hoe zien ze mij? Ik heb toen geen melding gemaakt, al had ik dat wel moeten doen. Het blijft moeilijk voor me om dit soort dingen met anderen te delen. Ik wil er niet te veel aandacht op vestigen, en wat kan iemand nou echt voor me doen? Met mijn ouders deel ik het niet omdat ik niet wil dat ze zich zorgen maken.”
De reacties zijn soms heel persoonlijk: over haar uiterlijk, waar ze vandaan komt of haar stemniveau. “Ik kan het ’t beste vergelijken met gepest worden op de middelbare school, wat ik zelf ook heb meegemaakt. De dingen die in die kwetsbare, formatieve tijd van je leven gezegd zijn, raken je diep en ook nu blijven al die opmerkingen van vreemden hangen. Het is pijnlijk om te lezen.”
Fattal kiest er daarom voor om dat niet meer te doen. “Als ik die haatdragende reacties constant zou lezen, word ik een diep onzeker persoon die aan alles wat ze doet gaat twijfelen. Dat maakt me niet beter in mijn werk, maar ik vind het ook zonde dat ik mezelf heb afgesloten omdat ik juist ook toegankelijk wil zijn. Ik worstel er nog mee hoe ik wel het constructieve gesprek kan blijven gaan.
Soms vraagt ze zich af of ze na haar tijd als raadslid nog iets anders wil doen voor de partij. “Ik verlang weleens naar een baan waar de negatieve feedback alleen van mijn leidinggevende komt, en waarbij het werk als ik thuiskom klaar is. Naar de Tweede Kamer, of functies die nog meer in het publieke oog springen, wil ik expliciet niet. Het is zonde dat al die haat en negativiteit een factor zijn in die beslissing, maar ik hoor het vaker. Vooral vrouwen maken die afweging.”
Helft van de vrouwelijke lokale politici kampt met online haat
Hitipeuw was van tevoren al gewaarschuwd dat het wethouderschap zwaar zou worden. “Maar ik dacht: joh, ik ben jong, en al beleidsadviseur en raadslid geweest. Toch bleek dit een andere tak van sport. Het doet mentaal veel met je, waardoor je je grenzen goed moet bewaken. Dat is mij niet gelukt.”
Vanaf het begin krijgt Hitipeuw veel hatelijke reacties over zich heen: over haar leeftijd (dan 27), uiterlijk, kleding. “Het eerste wat ik naar mijn hoofd geslingerd kreeg, was: ‘Moet je haar nou kijken: wat een Barbie, met die glitterjurk. Moet dat zichzelf nu een wethouder noemen?’ En ook: ‘Ze had beter pornoster of sugarbaby kunnen worden.’ Allemaal achterlijke dingen. Ik heb altijd sterk in mijn schoenen gestaan, maar ineens voelde ik me heel klein en eenzaam. Omdat ik mijn naasten geen pijn wilde doen, hield ik het vaak voor mezelf.”
Het resulteerde in een sterke bewijsdrang, beseft ze nu. Zeker omdat ze de portefeuille asiel en integratie had. “Ik ging automatisch harder rennen, ook omdat ik absoluut geen fouten wilde maken.” Zo geeft ze na een bijeenkomst over een nieuwe asiellocatie haar telefoonnummer aan inwoners. “Ik zei: ‘Mijn telefoon staat 24/7 aan.’ Nou, mensen belden om de gekste dingen, ook midden in de nacht. Ik bleef dan wakker om het meteen op te lossen.”
Wanneer er een derde asiellocatie wordt aangekondigd, denkt men dat de keuze vanuit haar komt. “Toen volgden de eerste bedreigingen. ‘Ik kan reanimeren, maar als ik haar zie liggen, dan laat ik haar voor dood liggen’, en ze zeiden dat ik publiekelijk opgehangen moest worden. Mensen reageren daar dan onder: ‘Ja, dat ze nog bungelt.’ Daar schrik je toch van. Mijn moeder zei: ‘Ik weet dat je veel van je beroep houdt, maar dit gaat ten koste van je eigen veiligheid.’ Dat was een moment waarop ik twijfelde of ik nog verder wilde.”
Ook op straat komen mensen in die periode boos naar haar toe. “Soms wordt er dan gewoon ‘kankerasielhoer’ of ‘rot op naar je kankerland’ geroepen. Mensen weten precies hoe ze je moeten raken. De conclusie is dan: ze is deels Moluks, dus natuurlijk is ze een landverrader.” In de periode beweegt ze zich voorzichtiger door de stad. “Je voelt je toch kwetsbaar, vooral rondom het gemeentehuis in Vianen. Er is wel een tijd geweest dat ik tijdens de lunch liever geen broodje ging halen.”
Een man die haar online bedreigde, werd veroordeeld tot een taakstraf. Hitipeuw ging met hem in gesprek, hij bood zijn excuses aan. Haar twijfels om te stoppen zijn dan alweer van de baan. “Je ziet dan een inwoner zitten die dit in een opwelling heeft gezegd, maar het niet volledig meende. Ik probeer dan te beseffen dat het niet op mij als persoon gericht was, maar op mij als wethouder. Dat is lastig, maar mijn angst was door dat gesprek wel weg.”
Ondanks alles is Hitipeuw altijd gemotiveerd gebleven. Hoewel ze inmiddels wethouder af is, wil ze graag weer in de politiek aan de slag – en nog steeds als zichzelf. “Nee, ik sta er niet in een net, strak pak. Ik ben wie ik ben. Ik hou van lange nagels en neppe wimpers. Natuurlijk weet ik dat ik daardoor soms minder serieus word genomen, maar een echt mens kijkt naar de inhoud. En ook als je het niet met me eens bent, hoor je me met respect te behandelen.”
Haat op social media: waar komt al dat gal spuwen vandaan, en hoe komen we ervan af?
Op haar 25e werd Broersen lijsttrekker voor Volt in Amsterdam. “Ik was nog niet verkozen, ik had nog geen interviews gedaan, niets: ik was alleen nog maar door de partij aangekondigd. Nou, heel Twitter ging los. Ze zeiden dat ik ‘een dom jong meisje’ was, en dan met veel minder nette woorden dan ik nu gebruik. Ik weet nog dat ik schrok, en dacht: oh, dit is dus waar ik tegen moet vechten. Door de jaren heen is de aard van de bedreigingen, de scheldwoorden en het seksueel geweld dat mensen me toewensen alleen maar toegenomen.”
In het begin klapte ze daardoor ‘een beetje dicht’. “Ik sprak me voorzichtiger uit over polariserende onderwerpen zoals vluchtelingenopvang en de rechten van sekswerkers, omdat ik wist wat ik over me heen zou krijgen. Op het moment dat ik me wel steviger begon uit te spreken, nam de agressie toe.
Het ging van ‘dom, jong, blond meisje’ tot ‘linkse hoer’ naar bedreigingen zoals ‘pleeg zelfmoord’ en ‘als jij het niet doet, doe ik het’. Mensen wensten me ook seksueel geweld toe. Soms bleef dezelfde persoon me maar privéberichten sturen waarin hij me een ‘domme hoer’ noemde. Ik heb dan weleens gereageerd terwijl ik op vrijdagmiddag op het terras zat. Ik schreef: Joh, het is vrijdagmiddag, de zon schijnt. Ga iets leuks doen.
Twee keer leidde dat tot een goed gesprek, waarin Broersen merkte dat die persoon vooral gefrustreerd was met de overheid. “Ergens helpt het om te weten dat het niet om jou gaat, maar toch: kom op, je weet dat er een mens aan de andere kant van het scherm zit. Ik ben geen plaatje op het internet.”
Ze herinnert zich nog dat tijdens de campagne haar telefoon op tafel lag. Om de halve minuut volgde er een piepje met weer een haatreactie of dreigement. “Zo vaak, dat mijn team zei: je moet nú die meldingen uitzetten. In die periode was ik ook wat angstiger.”
Door de jaren heen heeft Broersen ‘een schild’ opgebouwd. Dat vindt ze ook lastig. “Je geeft daarmee een stukje kwetsbaarheid op en ik geloof erg in het bedrijven van politiek juist vanuit die kwetsbaarheid. Ik wil altijd open blijven staan voor het gesprek.”
Ze heeft er nooit over gedacht om te stoppen met de politiek. “Dan laat ik ze winnen, en dat gun ik ze niet. Aan de reacties zie je dat de misogynie in onze samenleving diepgeworteld is”, zegt ze. “Daar maak ik me zorgen over, want ik zie om me heen dat jonge vrouwen met politieke ambities de stap daardoor niet meer durven te zetten. Vooral binnen de steeds groter wordende manosfeer zie je dat voornamelijk mannen moeite hebben met vrouwen met een sterke mening in het publieke debat. Tegen hen wil ik zeggen: ‘Wen er maar aan, want we gaan niet weg.
En als je het niet met me eens bent, stuur me vooral een berichtje voor een gesprek, maar noem me geen linkse hoer.'”
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Herma (62) schrijft voor LINDA. over werk als privédetective: 'Bedreigingen horen erbij, maar ik ben niet bang'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan het lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
