Zó help je iemand met mentale problemen: 'Je hoeft geen hulpverlener te zijn om verschil te maken'

Struggling

Uit het nieuwste World Happiness Report blijkt dat jongeren in Europa en andere westerse landen de afgelopen jaren steeds minder gelukkig zijn. Volgens onderzoekers spelen social media hier een belangrijke rol in, waarbij intensief gebruik ervoor kan zorgen dat gevoelens van somberheid en ontevredenheid toenemen. Juist daarom is het belangrijk dat we het gesprek met elkaar durven aan te gaan.

Bekke: “Wij horen vaak jongeren die bang zijn iets verkeerd te doen of te zeggen, maar die angst is eigenlijk niet terecht. Ze denken dat ze de situatie erger maken of iemand op ideeën brengen, vooral als het over suïcidale gedachten gaat. Maar dat is niet wat we in de praktijk zien. Als je iemand vraagt hoe het écht gaat en ruimte geeft om daar eerlijk over te praten, dan praat je iemand geen probleem aan. Je bent juist degene die opmerkt dat het niet goed gaat en kan zorgen dat iemand zich gezien en minder alleen voelt.”

Stap één

Hoe merk je dat iemand misschien niet lekker in zijn vel zit? Bekke: “Dat verschilt natuurlijk per persoon, maar let vooral op veranderingen in gedrag of stemming. Iemand reageert bijvoorbeeld veel heftiger op een kleine opmerking dan je gewend bent, trekt zich ineens terug of is veel moeilijker bereikbaar.”

Dat je het veranderende gedrag opmerkt, is één ding. Maar het is volgens Bekke belangrijk om daar niet te snel conclusies uit te trekken. “Iedereen heeft weleens een slechte dag of een stressvolle week. Het gaat erom dat je die veranderingen langere tijd ziet, denk aan minimaal twee weken. En dat je merkt dat het invloed heeft op iemands dagelijks leven. Als naaste hoef je geen diagnose te stellen. Het enige wat je hoeft te doen, is opmerken dat er iets anders lijkt te zijn dan normaal.”

In gesprek

Als je dit opmerkt, is de volgende stap het gesprek aangaan. Dat is spannend, erkent Bekke. “Je bent misschien bang dat iemand dichtklapt of dat je het erger maakt. Maar het belangrijkste is dat je laat weten: ik ben er voor je. Denk goed na over het moment om dit gesprek aan te gaan. Je voert dit gesprek liever tijdens een wandeling of rustig thuis dan in de drukte. Dat maakt het vaak veiliger om iets te vertellen.”

Een goede opening hoeft volgens Bekke niet ingewikkeld te zijn. “Benoem wat je ziet. Zeg bijvoorbeeld dat iemand de laatste tijd minder reageert dan normaal en vraag hoe het gaat. Laat ook weten dat je er bent als diegene wil praten. Daarmee geef je iemand de ruimte om te delen, maar ook de ruimte om daar nog niet klaar voor te zijn.”

Zó steun je als partner, familie of vriend een slachtoffer van seksueel geweldLees meer

Actief luisteren

Ook goed om te weten: luisteren is geen passieve bezigheid. “Het betekent dat je oprecht nieuwsgierig bent. Stel vragen als: ‘Hoe is dat voor jou?’ of ‘Kun je vertellen wat er dan gebeurt?’ Je hoeft niet alle details te weten. Je wil vooral laten merken dat je geïnteresseerd bent in hoe het voor de ander is.”

Hoewel het logisch is om iemand te willen geruststellen, zijn er ook reacties die je beter kunt vermijden volgens de expert. “Uitspraken als ‘Het komt wel goed’ of ‘Neem gewoon wat meer tijd voor jezelf’ zijn vaak goedbedoeld, maar daardoor kan iemand juist denken: misschien stel ik me aan. Ook verhalen over hoe jij ooit ergens snel overheen kwam, helpen meestal niet. Probeer niet meteen naar de oplossing of het positieve te springen. Geef eerst ruimte aan wat iemand voelt.”

Hulpverlener

Een valkuil van veel mensen is dat ze automatisch in de hulpverlenersrol schieten, maar dat hoeft helemaal niet. Het is volgens Bekke belangrijk dat hij/zij/die zelf de regie houdt. “Vraag waar de ander behoefte aan heeft in plaats van alles over te nemen. Een van de beste dingen die je kunt doen, is gewoon een vriend zijn. Samen lachen of iets leuks doen laat zien dat iemand meer is dan waar diegene nu mee worstelt.”

Vertelt iemand dat het niet goed gaat? Dan hoef je niet met een perfect antwoord te komen, zegt Bekke. “Vaak willen mensen gewoon hun verhaal delen. Ze vragen niet direct om een reactie. Het is dus ook oké om eerlijk te bekennen dat je niet weet hoe je hierop moet reageren, maar blij bent dat diegene het met je deelt.”

Eén tip: vergeet jezelf niet. Bekke: “Het is niet niks als iemand je vertelt mentale problemen te ervaren. Praat ook met iemand over wat het met jou doet, zonder persoonlijke details van de ander te delen. En bij de persoon die jou in vertrouwen heeft genomen, is het belangrijk om grenzen te stellen. Je bent een vriend, een luisterend oor, maar geen hulpverlener of iemand die te pas en te onpas klaarstaat om de ander bij te staan.”

Zó ga je met iemand het gesprek aan over zelfdoding: 'Wees direct'Lees meer

Doorpakken

Na zo’n eerste gesprek hoeft het onderwerp niet afgesloten te zijn. Als naaste kun je er later nog eens op terugkomen. “Vraag hoe het gaat, net zoals je zou vragen hoe een nieuwe baan, woning of relatie bevalt. Als je na het initiële gesprek het onderwerp volledig negeert, kan iemand het gevoel krijgen dat het onderwerp er niet meer mag zijn.”

Hoe belangrijk de rol als naaste ook is, uiteindelijk ben je geen professional. En soms heeft iemand wel professionele hulp nodig. Ook dan is het belangrijk om de ander zoveel mogelijk zelf die keuze te laten maken. “Je kunt wél samen kijken welke hulp passend is of ondersteunen door mee te gaan naar gesprekken en tijd vrij te maken om behandelmethodes te onderzoeken.”

Je maakt verschil

Heb je het gevoel dat je geen verschil kunt maken omdat je geen professional bent? Fout. “Jij bent vaak degene die als eerste merkt dat het niet goed gaat. Je kent iemand al, bent een vertrouwd gezicht en hoeft niets op te lossen. Soms zit het verschil maken in heel kleine dingen: er zijn, luisteren en laten merken dat iemand zichzelf mag zijn. Dat is ontzettend veel waard.”

Maak je je zorgen om je eigen mentale gezondheid of die van iemand anders? Praat erover. Neem contact op met je huisarts of zoek advies bij In Je Bol. Je kunt hier dagelijks gratis én anoniem chatten en bellen met een getrainde vrijwilliger.

Voel je je down, overprikkeld of gewoon even niet jezelf? Op deze 5 plekken kun je terechtLees meer