Van eindeloze skincare-routines tot baby botox: we blijven massaal bezig met het optimaliseren van ons uiterlijk. In haar essay Tot lijf gemaakt onderzoekt Tatjana Almuli hoe schoonheidsnormen ons al eeuwen in hun (kostbare) greep houden.
“Industrieën verdienen miljarden aan onze onzekerheid en onrust.”
Eigenlijk had Tatjana Almuli (35) weinig zin om wéér te schrijven over de relatie tot ons uiterlijk en dat van anderen. In haar debuut Knap voor een dik meisje (2019) liet ze al zien wat al het ongevraagde commentaar op haar lijf met haar deed en hoe ze de regie over haar verhaal terugpakte. Vervolgens kwam er een roman over uitgestelde rouw, podcasts over boeken en dertigersdilemma’s en werk als fotograaf. Terwijl de bodypositivity-beweging in de late 2010s steeds meer mainstream werd, bleef ze wel een veelgevraagde spreker over dat onderwerp. Tot ze er een beetje klaar mee was: tijd voor andere zaken.
Of dat dacht ze in ieder geval. In 2022 kopte The New York Post al dat ‘heroin chic‘ terug was, en daarmee het (hele) dunne lijf als norm. De bodypositivity-trend leek ‘ineens’ alweer voorbij en de eenzijdige richtlijnen van de jaren negentig terug. Met de opkomst van #SkinnyTok, Ozempic en wel heel veel bijna identieke Hollywood-gezichten door veneers en facelifts, lijken de schoonheidsnormen anno 2026 zelfs beklemmender en strikter dan ooit.
Voor One World schreef Almuli vorige zomer al een essay over het lichaam als trend, waarbij vooral vrouwen door verstikkende normen in het gareel worden geperst. Haar nieuwe, gebonden essay Tot lijf gemaakt is daarop het vervolg. Hierin onderzoekt ze waar onze obsessie met perfecte lichamen vandaan komt – spoiler: het is eeuwenoud – en hoe dit een vorm van sociale controle is.
“Al vond ik dat ik eigenlijk al genoeg gedaan had, het blijft een urgent thema: niet alleen voor mij, voor iedereen”, zegt Almuli in gesprek met LINDA. “We leven nu eenmaal in een wereld waarin veel draait om hoe je eruitziet.”
En dat internaliseren we, merkt Almuli weer als ze tijdens het schrijven ineens ‘wel heel veel’ grijze haren tegenkomt. Elke dag zoekt ze in de spiegel naar nieuwe grijze lokken en controleert ze op foto’s of ze zichtbaar zijn. “Ik dacht: ‘o nee, nu is het verval is begonnen.’ Ik vond dat heel irritant van mezelf, maar die grijze haren hingen samen met de angst om ouder te worden. Ook omdat ik een kinderwens heb. Hiervoor had ik ‘alleen maar’ een obsessie met mijn gewicht gehad. Dat heeft me op verschillende momenten veel energie gekost, maar andere complexen die ik bij vriendinnen wel zag, had ik dan weer niet.
Over die grijze haren had ik geen controle: die horen nu eenmaal bij het ouder worden, of bij meer stress. Ik wilde de controle teruggrijpen, maar ook niet meteen al beginnen met verven. Toen ging ik me automatisch weer richten op afvallen. Ik downloadde een app om calorieën te tellen en viel binnen een paar weken best veel af. Eerst voelde dat lekker, maar al snel realiseerde ik me: dit is niet goed. Ik deed het weer op een totaal ongezonde, obsessieve manier.”
Zeker nu de schoonheidsnormen op social media en in Hollywood weer behoorlijk uniform en strikt zijn, ziet ze bij vrienden dezelfde mechanismen. Of het nu over je huid, gewicht of tanden gaat: een obsessie met bepaalde uiterlijke kenmerken is bijna niemand vreemd. “Hoewel ik veel kennis heb over dit onderwerp, bleek ik er alsnog gevoelig voor. Ook door alle perfecte beelden die online op je afkomen en de continue feedback die je daar krijgt over hoe je eruitziet. En dan is er óók nog eens het geloof dat ons uiterlijk maakbaar is, wat betekent dat je er nog extra op afgestraft wordt als je er niet alles aan doet om zo knap mogelijk te zijn.”
Zangeres Merol openhartig over schoonheidsidealen: 'Ik wil niet meer voldoen aan die norm'
De obsessie met het perfecte lichaam – dunner, strakker, meer op elkaar lijkend – werd door de geschiedenis heen vaak heviger in tijden van toenemende maatschappelijke onrust, schrijft Almuli. Zo begon na de economische crisis van 2008 het Instagram-tijdperk waarin ‘de fit boy en fit girl‘ opkwamen. En na 9/11 zetten bekende ‘metromannen’ zoals David Beckham en Jude Law een nieuwe standaard voor de modieuze, moderne heteroman.
Onrust is er altijd, maar sinds de pandemie volgen de (internationale) crisissen elkaar op. Ook in Nederland voelen we dat niet alleen meer in de portemonnee. “We ervaren hier voor het eerst echt die dreiging van de Derde Wereldoorlog”, zegt Almuli. “Maar voor mij was vooral covid een belangrijk keerpunt. Direct daarvoor zag je nog dat er veel ruimte was voor diversiteit en verschillende soorten mensen en lichamen. Inmiddels is het juist erger dan voorheen.”
Dankzij de bodypositivity-beweging waren in de 2010s op de catwalk en in tijdschriften eindelijk meer verschillende lijven te zien. Die verandering kon volgens Almuli alleen alweer snel teniet worden gedaan omdat het behandeld werd als een trend. “Men zag dat het online goed werkte en dat bepaalde voorvechters miljoenen volgers hadden. De mode- en mediawereld denken dan toch: hier moeten we iets mee, dit slaat aan. Dat is iets anders dan dat je écht kijkt naar waar die beweging voor staat en hoe je dat kunt vertalen naar je redactie.
Soms zag je wel een divers model op de cover, terwijl de redactie gewoon hetzelfde bleef. Dan is het toch lastig om een duurzame verandering te maken in het representeren van verschillende soorten mensen en perspectieven.”
Zelf maakte Almuli meermaals mee dat ze geboekt werd voor een campagne of een tijdschrift. Vervolgens moest ze alleen wel haar eigen kleding meenemen. “Ze hadden dan niet gekeken naar hoe je een dik persoon kleedt. Dat is natuurlijk scheef. Ik mag wel een uithangbord zijn waarmee ze laten zien dat ze zo lekker body positive zijn, maar doen vervolgens hun huiswerk niet.”
Vooroordelen, schoonheidsidealen en SkinnyTok: beluister hier aflevering 1 van 'Over Gewicht'
Zo werd ook bodypositivity volgens Almuli al snel een marketingtool. In die periode verschenen overal ‘selflove‘-truien en campagnes over je goed voelen in je eigen lijf. “Tegelijkertijd lag de focus nog steeds op het uiterlijk en de meest glamoureuze versie van jezelf zijn. Populaire plussizemodellen zoals Ashley Graham hadden misschien maat 46 of 48, maar voldeden verder wel aan alle schoonheidsnormen. Bodypositivity heeft daarom denk ik niet veel veranderd aan de hyperfocus op ons uiterlijk en het obsessieve schoonheidsdenken.”
Inmiddels lijkt ons geloof in maakbaarheid zelfs sterker dan ooit. Voor de ‘optimalisatie’ van ons uiterlijk zijn steeds meer middelen beschikbaar, zoals allerhande cosmetische behandelingen en afvalmedicatie à la Ozempic. “We leven in een neoliberale wereld waarin alles altijd beter moet. In het marktdenken dat daarbij hoort, proberen bedrijven altijd meer geld aan ons te verdienen. Plastische chirurgie is de ultieme manier om uiterlijk maakbaar te maken. Je schuift er iets in of je snijdt er iets af totdat je bij het perfecte eindproduct komt. Ook afvalmedicatie is een manier om dichter bij de schoonheidsidealen te komen die al heel lang bestaan.
Industrieën verdienen zo miljarden aan onze onzekerheid en onrust. Mensen die niet lekker in hun vel zitten geven tenslotte meer geld uit – daar is genoeg onderzoek naar gedaan. Hoe gelukkiger en tevredener je bent, hoe minder je bezig bent met alles wat nog verbeterd of geoptimaliseerd moet worden.”
In haar essay verbaast Almuli zich dat we niet bozer zijn op het systeem dat ons op deze manier stevig in de greep houdt. Tegelijkertijd begrijpt ze die ‘vrijwillige onderwerping’ ook. “Natuurlijk zijn we als individuen allemaal tot op een zekere hoogte vrij om onze eigen keuzes te maken. Tegelijkertijd leven we ook in een maatschappij waarin we continu de boodschap op ons afkrijgen dat we moeten voldoen aan de norm. Je scheert je benen, je moet er altijd leuk en verzorgd uitzien: dat hoort nu eenmaal bij mens en vrouw zijn. Omdat we daar ook een hoop erkenning en bevestiging uithalen, zetten we daar niet altijd vraagtekens bij. Ook ik weet tenslotte hoe fijn het is om aandacht te krijgen als je er goed uitziet.”
Daarnaast blijkt uit meerdere onderzoeken dat ‘pretty privilege‘ geen mythe is. Mensen die aantrekkelijk worden gevonden, verdienen gemiddeld meer, zijn hoger opgeleid en hebben een positiever zelfbeeld. En dan hebben we het nog niet eens over hun slagingskansen op datingapps of sociale status.
“Ik denk dat mensen soms bang zijn voor hun eigen positie: wat geef ik op als ik me minder focus op mijn uiterlijk? Hoewel ik de hoeveelheid tijd en geld die ik zelf aan mijn uiterlijk heb besteed oprecht zonde vind, besef ik hoe moeilijk het is om de eerste stap te zetten. Het is tenslotte heel kwetsbaar om een van de voorvechters te zijn. Tegelijkertijd geloof ik dat het uiteindelijk wel meer genormaliseerd zal raken als je meer mensen op social media en de echte wereld tegenkomt die bijvoorbeeld hun benen niet scheren of geen make-up dragen.”
'Vraag eens aan je beste vrienden: 'Hé, hoe vaak kijken jullie eigenlijk porno?''
Door alle producten en diensten die onze kant op geslingerd worden, kun je het gevoel krijgen dat je ze nodig hebt om goed voor jezelf te zorgen. “Van, ‘als je dit smeert, ga je van jezelf houden en vindt iedereen je fantastisch’”, zegt Almuli. “Met verzet bedoel ik niet meteen dat je de barricades op moet gaan, maar dat je je eens afvraagt: waar heb ik nu écht behoefte aan? Wat heb ik nodig? Natuurlijk vind ik het soms nog leuk om full glam te gaan of die lekkere bodylotion te kopen, prima. Maar ik probeer wel op een andere manier te kijken naar zelfzorg, want wat is dat eigenlijk voor mij?”
Social media is de plek waar je continu geconfronteerd wordt met allerlei schoonheidsnormen en de producten die je zouden ‘helpen’ ze te bereiken. “Dat zorgt voor een intrinsieke onrust waar je je vaak maar moeilijk los van kunt maken. Wat helpt, is dus een inkopper: minder op social media zitten.
Pas zat ik een kwartier artikelen te lezen op de website van The Cut. Ik kreeg toen ontzettend veel reclames voor Ozempic, laseren en hoe je van je onderkin af moet komen. Dat blijft toch ergens hangen en voedt weer die onrust dat je er iets mee moet als je daar gevoelig voor bent. En dat is dan nog een website, op social media is het heftiger. Daarom denk ik dat het al een goed begin is als je ervoor zorgt dat je er minder mee geconfronteerd wordt.”
Bewustwording is zo een belangrijke eerste stap, zegt Almuli. Ze raadt iedereen aan om jezelf wat meer vragen te stellen. “Wat doe ik allemaal aan mijn uiterlijk? Wat kost het me en wat levert het me op? Welk gevoel hou ik eraan over? Wat betekent schoonheid eigenlijk voor mij en wanneer voel ik me het ’t mooist? Voor mij zijn dat kleine vormen van verzet die er uiteindelijk voor kunnen zorgen dat je houding richting schoonheid en je uiterlijk kunnen veranderen.”
Sommigen zullen al snel zeggen dat ze hun lijf vooral willen optimaliseren omdat ze zo fit en gezond mogelijk willen leven. “Ik weet hoe fijn het is om je fit te voelen en wat regelmatig sporten en voedzaam eten voor je kan doen. Tegelijkertijd is het idee van gezondheid als ‘superieure kracht’ niet nieuw, en de farmaceutische industrie verdient ook geld door mensen onzeker te maken over hun gezondheid. Dat gesprek is niet zwart-wit en ik ben ook geen gezondheidswetenschapper die daar harde uitspraken over gaat doen.
Wel denk ik dat je voor jezelf wel weet in hoeverre je écht bezig bent met je gezondheid en fit zijn, of dat het toch meer te maken heeft met het optimaliseren van je uiterlijk. Is dat zo en voel je je fysiek en mentaal beter: good for you. Maar ik denk wel dat het goed kan zijn om jezelf de vraag te stellen: waarom doe ik het, en voor wie? Toen ik zelf extreem bezig was met zo gezond en fit mogelijk zijn, had ik bijna geen sociaal leven. Ik vond het moeilijk om bij anderen te eten, omdat ik dan niet wist hoeveel olie ze gebruikten. Fysiek en mentaal was ik uitgeput omdat ik zo obsessief bezig was met mezelf van alles ontzeggen. Fit zijn is heerlijk, maar doe je het op een gezonde manier?”
Dat gesprek hoef je niet alleen met jezelf te voeren. Doe het juist ook met anderen, zegt Almuli. “Trek elkaar wat vaker uit die normen en houdt elkaar een spiegel voor. Stel een vraag als je je zorgen maakt over iemands eet- of sportgedrag, negatieve zelfbeeld of uitspraken over dikke mensen of anderen die niet aan de schoonheidsnormen voldoen. Door deze thematiek met elkaar open te breken, kun je elkaar wijzen op eventuele gekke gedachten over jezelf of anderen. Het kan heel fijn zijn als iemand anders dat proces voor je begint.”
‘Tot lijf gemaakt’ van Tatjana Almuli is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
'Dikke mensen moeten van zichzelf houden, maar wel alleen met het doel dunner te worden'
