Beste Kluun,
Mijn puberzoon van 13 geeft iedereen overal de schuld van. Variërend van dat hij gaat hoesten door het luchtje van zijn zus, dat hij veel te hard heeft moeten trainen bij hockey en daardoor niets meer kan, dat iemand zijn schoolboeken had kwijtgemaakt, (bleken later onder een stapel Donald Duck te liggen…) tot de bel van zijn fiets die er ‘opeens’ af was gevallen en dat dat natuurlijk door die stomme fietsenmaker kwam.
Vanochtend moest ik het ontgelden: zijn etui was kwijt en dat had ik natuurlijk gedaan. Woedend was hij. Hoe ga ik om met deze onredelijkheid?
M.
Dag M,
Ja hoor, dit is er weer eentje uit de categorie ‘join the club’. Die stuitende onredelijkheid, dat ongekend gebrek aan zelfreflectie en inderdaad: de hele wereld de schuld geven van alles wat er fout gaat in het leven: het hoort er helaas allemaal bij.
Je hebt je vraag juist gesteld: hoe ga IK (jij dus) om met die onredelijkheid. Want ik voorspel je – en dat zal je niet verbazen – dat dit gedrag van je zoon voorlopig niet zal veranderen. Ik ga je eerst proberen uit te leggen wat de oorzaak is ervan.
Allereerst: dat vermaledijde puberbrein. Het voorste deel van dat brein, de prefrontale cortex, is nog niet ontwikkeld. Ik noem dat deel altijd het regiebrein. Dat deel functioneert bij volwassen als een soort verkeerscentrale, waarin alle info is opgeslagen die het ooit heeft gekregen en met die info ook daadwerkelijk wat doet. Met dat voorste deel van onze hersenen kunnen we daarom – deels op basis van ervaring – plannen, risico’s afwegen, prioriteiten stellen en in dat regiebrein zit onze cognitieve empathie. Onze hersenen hebben daardoor het vermogen ons in te leven in anderen, ons te spiegelen in andere mensen en dus ook om verantwoordelijkheid te nemen.
Wel, laat die verkeerscentrale in het brein bij pubers nou nog onderontwikkeld zijn. Ze zien zichzelf als het epicentrum van het universum en hebben weinig levenservaring gedownload. Empatisch vermogen, het inleven in anderen en het doorvoelen van hun eigen gedrag op anderen, is nog niet optimaal, en dan druk ik me nog diplomatiek uit. Empathie groeit door tot ongeveer ons 25e levensjaar. Het strafrecht houdt zelfs met de strafmaat rekening met het feit dat jong-volwassenen nog niet hetzelfde empathisch vermogen hebben als volwassenen.
Bij jongens in hun groeispurt (meestal zo rond hun 14e) is het nog erger: als het lichaam alle energie nodig heeft voor de groei en voor de hormoonontwikkeling, schakelt de natuur dat kleine beetje empathie dat ze hebben (en dus ook de zelfreflectie) zelfs tijdelijk een paar tandjes terug. Zoals ik in mijn theatervoorstelling met enige overdrijving zeg: ‘Hebt u thuis ook zo’n egocentrische non communicatieve asociale botte lomperik? Ja? Kan-ie niks aan doen, dat is de natuur!’
Tweede reden: pubers zijn druk bezig hun identiteit te ontdekken. Ook dat is een reden waarom ze zichzelf als het middelpunt van het leven op aarde zien. Fouten zijn dan al gauw geen persoonlijke tekortkomingen, maar de schuld van anderen. Ze projecteren alles wat er mis gaat, van fietsbellen tot etui’s, op anderen. Bij voorkeur de mensen die het dichtst om hen heen staan: broers, zussen en natuurlijk ouders.
Tel daarbij op dat alle hormonale veranderingen hun emoties als een dolle in het rond slingeren en dat ze ten koste van alles niet af willen gaan bij leeftijdsgenoten, dus is het heel verleidelijk om anderen de schuld te geven van alles en nog wat wat er mis gaat in het dagelijks leven.
Blijft de vraag: hoe ga je daarmee om als ouder.
Wel, als je het niet kunt veranderen, dan zul je het moeten accepteren, ben ik bang. Nee, je hoeft niet alles zomaar goed te vinden waar je de schuld van krijgt, maar wat mij in ieder geval altijd (nou ja, meestal) heeft geholpen, is het gegeven dat het echt bij de puberteit hoort.
Mijn advies: probeer er om te lachen. Pubers zijn meesterlijke acteurs, en jij mag op de eerste rij zitten in het theater. En dan mag je af en toe onbegrip, woede en ontzetting voelen, maar het hoort allemaal bij het toneelstuk van de puberteit.
En hou in gedachten: de puberteit duurt maar zo lang als de pubertijd. Tot die tijd kun je maar het beste meeveren en hopen en bidden dat de tijd aanbreekt wanneer die zelfreflectie echt post gaat vatten bij je zoon.
Want ook dit gaat over. Echt.
Sterkte tot die tijd….
Kluun: ‘Een jaar geleden zei ze bloedserieus: ‘Ik heb niks met volwassenen, het zijn niet mijn type mensen’’
