Iedereen heeft weleens een baaldag. Of soms zelfs een baalweek, als we eerlijk zijn. Je huilt om een reclame, snauwt tegen je partner of krijgt jezelf met geen mogelijkheid van de bank af. Meestal trekt het vanzelf weer bij. Maar soms ook niet. Hoe weet je wanneer het meer is dan een tijdelijk dipje?
We vroegen psycholoog Naomi Elders (28) hoe je het verschil herkent en waar je op kunt letten.
Soms heb je van die dagen waarop het universum lijkt te denken: kom, we gooien er nóg een schepje bovenop. Een irritant gesprek op werk, je fiets die opeens spoorloos verdwenen is of een boete waardoor je de rest van de maand leeft op noodles. Klinkt niet bepaald als een topdag als je het ons vraagt. Het is ook niet zo gek dat je daar even van baalt.
“Het is belangrijk om te beseffen dat je niet meteen iets mankeert als je je een tijdje minder voelt”, vertelt Naomi. “Iedereen heeft daar weleens last van. Soms is het juist goed om verdrietig te zijn of ergens van te balen. Dat betekent ook dat iets belangrijk voor je is.”
Fijn om te horen dat een dipje hebben niet meteen betekent dat er iets mis is. Maar er zit wel een verschil tussen ‘niet lekker in je vel zitten’ en mentale klachten die wat meer aandacht nodig hebben.
“Je een paar dagen wat minder voelen is iets heel anders dan bijvoorbeeld een depressie of angststoornis. Ongeveer 40 procent van de mensen krijgt ooit in hun leven te maken met een psychische stoornis. Dat kan verschillende oorzaken hebben, waaronder erfelijke factoren.” Maar volgens Naomi speelt ook de tijd waarin we leven mee. “Er is zoveel vergelijkingsmateriaal online. Daardoor kunnen mensen sneller denken: waarom lukt het mij niet? Of juist schrikken van het feit dat ze zich soms gewoon even minder voelen.”
Er is dus duidelijk een verschil. Maar wanneer weet je nou of je alleen een slechte week hebt en wanneer moet je jezelf toch even serieus nemen? Volgens Naomi zijn er een aantal vragen die je jezelf kunt stellen.
1. Heb ik lichamelijke klachten?
Je lichaam kan soms eerder doorhebben dat er iets speelt dan jijzelf. Ben je de hele dag uitgeput terwijl je eigenlijk niks geks hebt gedaan? Dan kan dat een teken zijn om even bij jezelf in te checken. “Je emoties reguleren, omgaan met stress of je somber voelen kost je lichaam heel veel energie”, legt Naomi uit. “Natuurlijk heeft iedereen weleens een dag waarop je moe bent. Maar als je dit weken achter elkaar merkt en zelfs de simpelste dingen veel moeite kosten, kan dat betekenen dat er meer speelt.”
Andere lichamelijke signalen om op te letten:
2. Ben ik extra prikkelbaar?
Je kent het misschien wel: iemand stelt een simpele vraag en je voelt de irritatie al omhoog komen. We zijn allemaal weleens prikkelbaar. Maar als ineens alles je te veel wordt, kan dat wel dieper liggen. “Het gaat vaak om dingen waar je nu ineens van overprikkeld raakt, waar je normaal gesproken nooit last van hebt. Dat zelfs de kleinste dingen je te veel worden. Als jij al benauwd wordt bij de gedachte om bijvoorbeeld naar een verjaardag te gaan, zegt dat vaak iets over hoe je erbij zit.”
3. Isoleer ik mezelf?
Een avond je plannen afzeggen omdat je liever op de bank ligt? Helemaal prima. Maar merk je dat je steeds vaker geen zin hebt in dingen waar je normaal juist blij van wordt? Dan is het goed om even stil te staan bij hoe het met je gaat. “Je merkt bijvoorbeeld dat je minder behoefte hebt om met vrienden of familie af te spreken, omdat dat je ineens veel meer energie kost. Ook het niet meer genieten van dingen die je normaal gesproken heel leuk vind.”
4. Ben ik continu aan het piekeren?
“Vaak zien we ook dat het minder goed gaat als iemand veel aan het piekeren is”, vertelt Naomi. En geen paniek, we piekeren allemaal weleens. Maar er is een verschil tussen ergens even over nadenken en eindeloos blijven malen. “Sommige mensen zitten de hele dag in hun hoofd. Daardoor kunnen angstige gedachten juist groter worden. Je blijft scenario’s afspelen, terwijl je er ondertussen niks aan kunt veranderen. Over je examenuitslag, of je ooit nog een leuke relatie krijgt, of mensen op dat ene feestje jou eigenlijk wel aardig vonden. En precies dát kan veel energie kosten.”
5. Heb ik een negatieve bril op?
Soms verandert niet de wereld om je heen, maar vooral de manier waarop je ernaar kijkt. Alsof je ineens een negatieve bril op hebt. “Bijvoorbeeld als iemand kort reageert of later antwoordt en je meteen denkt: diegene vindt me niet meer aardig of is boos op mij.”
Ook de manier waarop je naar jezelf kijkt speelt mee. “Het kan al in hele snelle gedachten zitten, zoals: ik heb het weer niet goed gedaan, mensen vinden me vast stom of ik ben niet goed genoeg. Als je daar vaak in blijft hangen, kan dat ervoor zorgen dat je je steeds minder goed gaat voelen.”
Lees jij dit en denk je: shit, ik herken mezelf hier wel een beetje in? Wees dan vooral niet te streng voor jezelf. Überhaupt eerlijk zijn dat het niet heel goed gaat, is al een belangrijke stap. Maar wat kun je dan doen om weer uit die dip te komen?
❤️🩹 De balans
“Het helpt om eens eerlijk te kijken naar de balans in je leven”, vertelt Naomi. “Doe je genoeg dingen waar je energie van krijgt en waar je van ontspant? Of ben je vooral bezig met moeten, presteren en doorgaan? Als die balans zoek is, kun je kijken wat je stap voor stap kunt aanpassen. Misschien iets minder werken, vaker tijd maken voor jezelf of gewoon een avondje lekker op de bank hangen.”
❤️🩹 Kleine stapjes
En misschien wel het belangrijkste: verwacht niet dat je je morgen ineens compleet anders voelt. Je hoeft niet in één keer je hele leven om te gooien. “Sterker nog: als dat niet meteen lukt, kan dat juist extra frustrerend zijn”, legt ze uit. “Focus daarom op kleine dingen die wél lukken. Een wandeling maken, gezond eten, even je huis opruimen of twee uur aan je studie zitten. Misschien voelt dat op het moment zelf niet als een enorme overwinning, maar juist die kleine stapjes kunnen op de lange termijn een groot verschil maken.”
❤️🩹 Praat erover
We know, heel obvious. Maar praat erover met iemand die je vertrouwt. “Je hoeft echt niet meteen je hele levensverhaal te delen. Je kunt ook beginnen met vertellen dat je niet zo lekker in je vel zit.” Vaak maken we de stap naar hulp in ons hoofd veel groter dan het is. We denken al snel: stel ik me niet aan? Of: anderen hebben het veel erger. Terwijl juist op tijd aangeven dat het even niet gaat, heel sterk is.
❤️🩹 Hulp vragen
En als je er zelf niet uitkomt, zijn er gelukkig genoeg opties voor hulp. “Je kunt bijvoorbeeld naar de huisarts gaan om te kijken wat bij jou past. En er zijn ook steeds meer psychologen die online gesprekken aanbieden. Dat kan een fijne eerste stap zijn als je een gesprek face to face nog een beetje spannend vindt.”
Vind je dat nog een grote stap? Ook dan hoef je niet alleen te blijven rondlopen met je gedachten. Er zijn genoeg plekken waar je anoniem je verhaal kwijt kunt, zoals de Luisterlijn, In je Bol of (voor jongeren onder de 18) de Kindertelefoon.
Psycholoog Najla geeft tips om jezelf te leren kennen: 'Je bent nooit uitgeleerd'
