Wie ben je eigenlijk écht? Om je heen lijkt iedereen zichzelf gevonden te hebben, terwijl jij misschien nog net weet wat je lievelingseten is. Hoe leer je jezelf beter kennen én waarom is dat belangrijk?
Wij schakelden hiervoor de hulp in van GZ-psycholoog Najla Edriouch.
“Iedereen ontwikkelt zichzelf op basis van drie verschillende factoren”, vertelt Najla. “Allereerst ontwikkel je je op basis van je genen, dan vanuit je opvoeding en wat je meekrijgt van je ouders, en als laatste op basis van wat je meemaakt. Die levenservaringen kunnen zowel een positieve als negatieve invloed hebben op hoe jij als persoon bent gevormd.”
Volgens Najla ken je jezelf optimaal als je precies weet hoe deze ervaringen en factoren jou hebben gemaakt tot de persoon die je nu bent. Maar we hate to break it to you: Najla vertelt ook dat de meeste negentigjarigen die inzichten nog niet eens hebben, dus dat is wel echt next level zelfkennis.
“Uiteindelijk raak je nooit uitgeleerd – en ook niet over jezelf”, vertelt Najla. “Iedere dag maak je weer iets mee, dus iedere dag verander je een beetje als persoon. Hele ingrijpende gebeurtenissen kunnen daar dan weer een stroomversnelling van maken.”
Toch kan een beetje zelfkennis ons goed helpen, vooral in je twenties. “Je begin twintiger- en eind tienerjaren is een hele belangrijke fase voor de ontwikkeling van je persoonlijkheid, ook wel de adolescentie genoemd. Dat zijn de jaren waarin je persoonlijkheid zich vormt. De jaren daarna zit je vaak ook nog middenin je persoonlijkheidsontwikkeling, want wat je in die tijd meemaakt is ook weer van impact op de rest van je leven.”
Er zijn een aantal signalen waar je aan kunt merken of je jezelf al wel of niet goed genoeg kent, legt Najla uit. “Zo zie ik vaak mensen die het gevoel hebben dat alles hun altijd maar overkomt of die telkens in dezelfde soort situaties terecht komen en niet weten waarom. Dan kun je denken: ik heb gewoon dikke pech.”
“Maar het kan ook zo zijn dat dit komt door hoe jij als persoon gevormd bent, en je daardoor in bepaalde situaties terechtkomt. Al moeten we niet vergeten dat je soms natuurlijk wel écht pech kan hebben, maar als het vaak gebeurt is het wel verstandig om dat te onderzoeken.”
Ook de manier waarop je omgaat met stress, werkdruk of relaties zegt meer over je dan je denkt. “Ook daar zit heel veel informatie in”, legt Najla uit. “Dat heeft te maken met je aanleg: de één is van nature gevoeliger voor stress, angst of somberheid dan de ander, maar wat je hebt meegemaakt speelt weer ook hier mee.”
Je ‘rugzak’ speelt daarin een grote rol. “Als je al veel hebt meegemaakt op een bepaald thema, bijvoorbeeld verlating, kan het zijn dat je sneller getriggerd raakt als er nieuwe situaties bijkomen waarin je verlaten wordt of je zelfs al het gevoel hebt dat je het risico loopt om verlaten te worden. Dan is die rugzak gewoon al voller.” Hoe je reageert op druk of spanning, komt dus niet uit het niets.
“Wanneer je goed van jezelf weet wie je bent en hoe je jezelf verder zou willen ontwikkelen, word je sneller bewust van de dingen waar je al hartstikke goed en sterk in bent, zonder dat je dat eerst wist”, vertelt Najla. Dat kan volgens haar heel helpend zijn voor je zelfbewustzijn.
“Stel: je bent eigenlijk heel goed in voetbal en je vindt het superleuk, maar toch durf je dat niet echt te laten zien. Als je daar eens bij stilstaat, kan het zijn dat je ontdekt waar dat vandaan komt. Misschien groeide je op in een gezin waar je ouders je meegaven dat je vooral niet met je kop boven het maaiveld uit moet steken. Of had je broers of zussen die het altijd nét beter deden. Of kreeg je bij een acht te horen: waarom geen negen?”
“Het kan ook zijn dat je juist een veilige en fijne thuissituatie had, maar dat je bijvoorbeeld op school bent gepest. Als je inzicht krijgt in wat jou heeft gevormd, wat je hebt meegemaakt of hoe je bent opgevoed, dan wordt het vaak duidelijker waarom je het lastig vindt om trots te zijn op wat je kunt. Niet omdat je het niet waard bent, maar omdat je hebt geleerd jezelf klein te houden of niet te laten zien waar je goed in bent.”
Jezelf goed onder de loep nemen kan ook confronterend zijn, vertelt Najla. “De kans is aanwezig dat je dingen bij jezelf of de mensen om je heen tegenkomt die je helemaal niet zo leuk vindt”, vertelt ze. “Het kan bijvoorbeeld zijn dat je heel veel van je ouders houdt en je heel loyaal naar ze voelt, maar dat je er toch achter komt dat ze, ondanks goede bedoelingen, bepaalde dingen niet helemaal goed hebben aangepakt.”
Ook kun je tot inzichten komen over je eigen gedrag. “Misschien ontdek je dat je in situaties waarvan je dacht dat je er heel goed in stond, eigenlijk helemaal niet zo positief of leuk was. Dat kan pijnlijk zijn, maar het hoort wel bij het proces van jezelf beter leren kennen.”
Volgens Najla is het daarom belangrijk om daar met zachtheid naar te kijken. “Probeer mild te zijn voor jezelf”, zegt ze. “Zeker als je dingen bij jezelf ontdekt die je liever niet had gezien, of als je iets bij iemand anders ontdekt en daar een rotgevoel van krijgt. We zijn allemaal gevormd door allerlei factoren. Door onze opvoeding, omgeving en zelfs door eerdere generaties. Dat praat bepaald gedrag niet per se goed, maar het helpt wel om met meer begrip en minder oordeel te kijken naar waarom iemand is zoals hij of zij is.”
Je zult nu vast denken: allemaal leuk en aardig, maar hoe leer je jezelf dan écht beter kennen? Volgens Najla begint dat met jezelf de juiste vragen stellen. “Sta eens stil bij het gezin waarin je bent opgegroeid: wat heb je daarvan meegekregen, wat wil je meenemen en wat wil je juist anders doen? Je opvoeding heeft veel invloed op hoe jij je als persoon ontwikkelt, dus dat zijn hele waardevolle inzichten.”
Daarnaast is het helpend om je bewust te worden van je triggers. “Bij welke onderwerpen merk je dat je er heel erg op aangaat? Misschien vind je rechtvaardigheid superbelangrijk, of hecht je juist veel waarde aan vrijheid. Als je weet wat je raakt, kun je jezelf afvragen: waarom is dit zo belangrijk voor mij? Wat heeft mij gevormd?” Dat kunnen zowel positieve als negatieve ervaringen zijn. Door daar bij stil te staan, kom je vaak dichter bij jezelf.
Om dat zelfonderzoek nog wat concreter te maken, raadt Najla deze oefeningen aan:
Probeer wel te onthouden wat Najla zei: “Je bent nooit helemaal uitgeleerd over jezelf”. Dus leg jezelf die druk ook niet op.
Lies Zhara over opvoeding: 'Bij mijn moeder thuis had ik nooit regels'
