Weten dat je zwanger kan worden zonder anticonceptie, weten hoe anticonceptie überhaupt werkt én weten wat consent is: dat lijkt voor ons allemaal vanzelfsprekend, maar voor een groot deel van de wereld is dat helemaal niet zo.
Victoria (27) geeft seksuele voorlichting aan jongeren in Kenia.
Al sinds ze zich kan herinneren heeft Victoria de motivatie gehad om iets te doen met de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen. Tijdens haar studententijd kan ze eindelijk iets doen. “Ik begon als vrijwilliger bij een non-profitorganisatie, die vrouwen uit de Maasai-gemeenschap helpt om financieel onafhankelijk te worden”, vertelt ze. “Met die organisatie ben ik destijds ook naar Kenia gegaan om de gemeenschap te ontmoeten en de cultuur beter te leren kennen. Ik was meteen verkocht en werd verliefd op de cultuur en de mensen.”
Door de jaren heen houdt Victoria contact met de gemeenschap. “Daardoor leerde ik steeds beter en beter begrijpen wat de verschillende pijnpunten zijn binnen hun gemeenschap, zoals: gebrek aan seksuele voorlichting, grote ongelijkheid tussen man en vrouw, maar ook gebrek aan kennis over geld en basishygiëne.”
“Thuis bleef ik sterk voelen dat ik iets voor hen kon betekenen”, vertelt ze. “Dus zette ik vorig jaar – nadat ik mijn studie had afgerond – mijn eigen stichting op: OEI Foundation. Met deze stichting proberen we een aantal van de problemen die spelen op te lossen, door educatie te bieden aan de verschillende lagen van de gemeenschap. We proberen ons in eerste instantie vooral in te zetten tegen de ongelijkheid tussen jongens en meisjes daar.”
Momenteel zit Victoria al twee maanden in Kenia om les te geven. “Ik overnacht bij een van de vrijwilligers die daar woont en docente is op een van de schooltjes. Samen lopen we iedere dag naar school, waar we met mijn stichting een tiendaags educatieprogramma geven, waarbij iedere dag één onderwerp centraal staat. De ene dag gaat het bijvoorbeeld over body autonomy, de andere dag over goalsetting, financiën of seksuele voorlichting.”
Vooral dat laatste onderwerp vraagt volgens Victoria om extra aandacht. “Er rust binnen de gemeenschap een groot taboe op seksuele voorlichting. Daarom help ik de leerkrachten om taal te vinden om hierover te praten. Zelf geef ik een eerste aanzet bij de kinderen en hun ouders, zodat het gesprek hierover op gang kan komen.”
Hoewel Victoria de gemeenschap, de school en sommige kinderen al eerder heeft ontmoet, zijn de eerste lessen een uitdaging. “Vooraf had ik al het een en ander van de gemeenschap gehoord over welke onderwerpen voor hen belangrijk zijn. Ik dacht: als ik die gewoon ga uitleggen, dan hangen ze vast allemaal aan m’n lippen. Maar toen ik eenmaal voor de klas stond, merkte ik dat ik ze juist compleet kwijt was.”
Na één les gooit ze het roer om. “De lessen moet je per klas personaliseren. De dynamiek is overal anders en uiteindelijk bepalen zij welke kant het op gaat en welke onderwerpen we bespreken.” Daardoor veranderen de lessen in een soort vraag-en-antwoordsessie. “Zij mogen alles vragen, hoe gek ze het zelf misschien ook vinden. Ik geef antwoord en leg dingen uit, maar het belangrijkste is dat ik hun tempo volg én dat ze mij vertrouwen.”
“Ik ga vaak gewoon tussen hen in zitten”, vertelt ze. “Dat verkleint de afstand die er al is door mijn huidskleur, de taal en de cultuur. Door letterlijk dichtbij te zitten en een open houding te hebben, laat je zien: oké, laten we erover praten.”
Victoria geeft de lessen aan jongens en meisjes apart, voor leerlingen van ongeveer tien tot achttien jaar. “Bij jongens moet ik soms wat meer tegengas geven en humor gebruiken om ze mee te krijgen. Meisjes zijn meestal verlegener en kijken eerst de kat uit de boom.”
Ook de onderwerpen verschillen per groep. “Met jongens praat ik veel over consent en bescherming. Consent is een term die voor hen vaak helemaal niet bekend is. Bij meisjes ligt de nadruk meer op autonomie: dat je lichaam van jou is en dat een ‘nee’ of een ‘ja’ echt waarde heeft.”
Voor jongere leerlingen gaat het vooral over respect en relaties. “Dan hebben we het bijvoorbeeld over: wat is een fijne relatie? Hoe zeg je nee? Seks en penetratie bespreek ik alleen wanneer dat passend is bij de leeftijd en de groep.”
Maar niet ieder onderwerp krijgt ruimte in de lessen. “Masturbatie en lhbtiq+ zijn bijvoorbeeld cultureel erg gevoelig en worden als zonde gezien. Als iemand daar individueel een vraag over stelt, praat ik er wel over. Maar ik kan het niet zomaar klassikaal behandelen als ouders daar geen toestemming voor geven.”
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
“Het idee ‘geen seks voor het huwelijk’ wordt door de kerk sterk aan de gemeenschap aangeleerd”, vertelt Victoria. “Al zien we dat vaak niet zo terug in de praktijk. Ook jongeren daar hebben seks, dat zien we aan de hoeveelheid meisjes die zwanger worden. Daardoor probeer ik wanneer het kan altijd in te spelen op protection tijdens de voorlichting.”
Volgens Victoria is het lastige dat er veel misinformatie bestaat. “Zo denken veel meisjes dat wanneer je één keer anticonceptie gebruikt, je voor altijd onvruchtbaar bent, waardoor ze vaak niet aan de anticonceptie willen. Daarnaast kosten condooms geld, en wanneer je moet kiezen tussen avondeten of condooms is de keuze natuurlijk snel gemaakt.”
Gelukkig heeft Victoria daar met haar stichting iets op bedacht. “Na afloop van onze lessen kan een meisje een certificaat krijgen waarmee ze in het dichtstbijzijnde ziekenhuis gratis een implanon (anticonceptiestaafje in bovenarm, red.) kan laten plaatsen. Daarmee zijn de meisjes vijf jaar lang beschermd.”
Sommige vragen worden niet in de klas gesteld. Daarom blijft Victoria na afloop vaak nog even hangen. “Ik zeg altijd: ‘Als er nog iets is, kun je naar me toe komen’. Dat zijn vaak moeilijke gesprekken, omdat er meestal iets verdrietigs achter zit.”
Zo vertellen meisjes soms dat ze bang zijn dat ze besneden zullen worden. “Vrouwenbesnijdenis is illegaal, maar sommige meisjes voelen het aankomen. Bijvoorbeeld doordat er thuis ineens extra eten wordt ingeslagen of een onbekende vrouw langskomt.”
Wanneer dat gebeurt, schakelt Victoria een lokaal teamlid in. “Ik ben een buitenstaander en mijn aanwezigheid kan bedreigend voelen. Daarom is het belangrijk dat iemand uit de gemeenschap het gesprek aangaat, zonder oordeel.”
Ook buiten de klas hoort Victoria veel over wat er speelt. “Ik woon bij Nancy – een van de vrijwilligers – en ’s avonds komen er regelmatig buren langs”, vertelt ze. “Tijdens die gesprekken hoor ik weer dingen die ik anders misschien niet zou weten. Zo vertelde een buurman laatst bijvoorbeeld dat drugs en alcohol onder jongens een steeds groter probleem worden. Dat soort signalen nemen we dan weer mee in ons jongensprogramma.”
Tekst gaat verder onder de afbeelding.
Het is soms confronterend om al die heftige verhalen te horen. Toch probeert Victoria haar eigen Nederlandse blik niet als dé waarheid te zien. “Toen ik hier zeven jaar geleden voor het eerst kwam, dacht ik bij een uithuwelijking: what the fuck, dit is kindermishandeling. Maar hoe meer gesprekken ik door de jaren heen heb gehad, hoe beter ik begrijp waarom mensen bepaalde keuzes maken. Dat betekent niet dat ik het ermee eens ben, maar culturele sensitiviteit is heel belangrijk.”
Ze ziet zichzelf vooral als iemand die de gemeenschap ondersteunt in de verandering die zij zelf willen. “Mijn denkkader is niet goed of fout, en hun denkkader ook niet. Het is anders. Als ik hierheen kom met het idee dat ik iedereen moet overtuigen van mijn visie, verlies ik hun vertrouwen.”
“Ik hoop vooral dat dit lezers uitnodigt om soms buiten hun eigen comfort zone te stappen”, vertelt ze. “Dit doen is niet makkelijk. Het is ongemakkelijk, confronterend en ver buiten mijn bubbel. Maar je kunt er zóveel plezier, voldoening en perspectief uit halen. We zijn vaak geneigd om binnen onze eigen kring te blijven, en dat is begrijpelijk. Maar er zit ook veel waarde in verder kijken.”
De lessen in Kenia laten haar bovendien zien hoeveel jongeren – ongeacht waar ze opgroeien – met elkaar gemeen hebben. “Ik ben ook veertien geweest en onzeker geweest over mijn lichaam. Waarom krijg je ineens borsten? Wat betekenen bepaalde gevoelens? Dat is best universeel.”
“Als je alle verschillen in cultuur, huidskleur en denkkader even wegneemt, zit daar gewoon een meisje dat misschien bang is om zwanger te worden en wil weten wat ze moet doen. Uiteindelijk wil ik hen vertellen wat ik op die leeftijd zelf ook had willen horen.”
Dit bericht op Instagram bekijken
Victoria zei Zuidas-baan op om seksuologie te gaan studeren: 'Hoef geen poppenkast meer te spelen'
