Vroeger kon je eindeloos verstoppertje spelen voor het vijf uur was en je thuis moest zijn. Nu knipper je twee keer en heeft Pasen plaatsgemaakt voor Kerst. Waarom beleven we tijd zo anders nu we ouder zijn?
Meerdere factoren spelen een rol. En goed nieuws: hier kun je op inspelen, zodat de tijd niet constant aan je voorbij lijkt te vliegen.
Je herkent het waarschijnlijk wel: naarmate je ouder wordt, lijken de maanden steeds sneller aan je voorbij te gaan. Voor je het weet is het 2027, terwijl je zweert dat je die droge oliebol van het vorige oud-en-nieuwfeestje nog kunt proeven.
Het is geen toeval dat veel van ons dit gevoel hebben, aldus de Australische podcast The Psychology of your 20s. Ons concept van tijd wordt sterk beïnvloed door nieuwe ervaringen, onze herinneringen (en de emoties die we daarbij voelen), de pandemie en social media.
Als kind ervaar je constant nieuwe dingen. Je leert fietsen, ontdekt nieuwe speeltuinen en krijgt op school iedere dag iets nieuws voorgeschoteld. The world is your oyster, bomvol parels. Naarmate je ouder wordt, verandert dat. Je bent bekend met de meeste dingen die je tegenkomt en je dagen krijgen meer structuur. Zeker wanneer je van school naar een fulltimebaan gaat, kan de ene week verdacht veel op de andere lijken.
En juist die herhaling beïnvloedt ons tijdsbesef. Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat nieuwe en onverwachte prikkels onze beleving van tijd kunnen veranderen. Zo kan dertig seconden kijken naar een onbekende foto voor je gevoel langer duren dan diezelfde halve minuut staren naar een foto die je al kent.
Dat werkt ook door in hoe we terugkijken op ons leven. Nieuwe ervaringen leveren vaak meer opvallende herinneringen op, waardoor een periode achteraf langer kan aanvoelen. Doe je daarentegen iedere dag ongeveer hetzelfde, dan vloeien die dagen in je herinnering samen. De tijd gaat dus niet daadwerkelijk sneller, maar kan door een gebrek aan nieuwe ervaringen wel zo voelen.
Niet alleen nieuwe ervaringen, maar ook emoties spelen een belangrijke rol in hoe we tijd beleven. Je herinnert je namelijk niet per se de gelukkigste momenten het best, maar vooral de momenten die veel indruk op je hebben gemaakt. Denk aan je eerste grote liefde, een pijnlijke break-up of de eerste maanden van je studententijd.
Dat komt doordat emotioneel intense gebeurtenissen vaak sterker worden opgeslagen in ons geheugen. Of je nu verliefd, verdrietig, bang of intens enthousiast bent: je hersenen herkennen dat er iets belangrijks gebeurt.
Als je terugkijkt, kunnen periodes waarin je veel hebt gevoeld daardoor langer aanvoelen. Twee mensen kunnen dus precies evenveel jaren hebben geleefd, maar die tijd heel anders ervaren.
Anne: 'Soms verlang ik terug naar de eerste maanden na mijn break-up'
En dan was er nog de coronapandemie. Vooral voor wie tijdens de lockdowns tussen de 17 en 25 jaar oud was, kan die periode invloed hebben op het tijdsbesef. Juist in die levensfase doe je normaal gesproken allerlei nieuwe ervaringen op. Denk aan je eerste studentenfeest, een tussenjaar in het buitenland, een diplomauitreiking of een vakantie met vrienden. Maar door corona vielen veel van die momenten weg.
In plaats daarvan zaten we massaal thuis. De dagen leken op elkaar en bijzondere gebeurtenissen om op terug te kijken waren er een stuk minder. Daardoor kunnen die jaren achteraf aanvoelen als één grote waas. Alsof de tijd even stilstond, maar de jaren ondertussen gewoon doortikten.
Misschien voelt het daarom alsof je gisteren nog achttien was, terwijl je inmiddels halverwege de twintig bent.
Een laatste – en de grootste – factor die meespeelt, is ons socialmediagebruik. Je herkent het vast: even vijf minuten scrollen op TikTok en voor je het weet ben je een halfuur verder.
Dat heeft onder andere te maken met hoe onze hersenen informatie verwerken. Op TikTok zie je binnen een paar minuten tientallen verschillende beelden voorbijkomen. Je zou denken dat al die nieuwe indrukken de tijd juist langer laten voelen, maar dat werkt net anders bij social media. Omdat de beelden elkaar razendsnel opvolgen, krijgen onze hersenen weinig gelegenheid om ze afzonderlijk te verwerken en op te slaan als herinnering. Daardoor kan een lange scrollsessie achteraf aanvoelen als één onduidelijk moment.
En dan hebben we het nog niet eens over hoe moeilijk het is om je telefoon weg te leggen. Nog één video, nog vijf minuten. Volgens The Psychology of your 20’s speelt hierbij cognitive inertia een rol: de neiging van onze hersenen om door te gaan met waar we al mee bezig zijn. Zeker als iets weinig moeite kost en vermakelijk is, kan het lastig zijn om ermee te stoppen.
Een Tap Out-apparaatje tegen je scrolverslaving: werkt dat echt? Wij testen het
Gelukkig zijn er dingen die je kunt doen om meer grip te krijgen op je (waardevolle) tijd. De belangrijkste tip? Zorg voor meer nieuwe ervaringen en minder schermtijd. En nee, daarvoor hoef je echt niet iedere maand een verre reis te boeken.
⏳ Neem eens een andere route naar je werk, probeer een nieuwe hobby of ga eten bij een restaurant waar je nog nooit bent geweest. Door je routine te doorbreken, geef je je hersenen nieuwe ervaringen om te onthouden.
⏳ Ook je omgeving speelt een rol. Omring jezelf met mensen die graag dingen ondernemen. Die ene vriendin die je meesleept naar een concert, spontaan een weekendje weg voorstelt of je overhaalt om een nieuwe sport te proberen? Misschien moet je wat vaker ja tegen haar zeggen.
⏳ Daarnaast helpt het om bewuster met je telefoon om te gaan. Stel een schermtijdlimiet in, verwijder de app waar je eindeloos op blijft scrollen of laat je telefoon eens in je tas tijdens een avond met vrienden. De tijd die je daarmee vrijmaakt, kun je besteden aan dingen waar je later wél herinneringen aan overhoudt.
⏳ En over die herinneringen gesproken: leg ze vast. Schrijf in een dagboek, maak een fotoalbum of houd een scrapbook bij. Door bewust stil te staan bij wat je meemaakt, geef je bijzondere momenten meer aandacht.
Want uiteindelijk kun je de klok niet langzamer laten tikken, maar wel bewuster omgaan met de tijd die je hebt. Dus zeg wat vaker ja tegen nieuwe plannen, leg die telefoon weg en maak herinneringen.
Spanningsboog van 0.0? Dat is een groter probleem dan je denkt (en zo doe je er wat aan)
Anne Schiphof (26) is online redacteur bij LINDA.meiden. Ze groeide op in een dorp – zo’n plek waar je niet over straat kunt met een pet of er wordt al over je gepraat – en vluchtte op haar negentiende naar de stad. Eerst Utrecht, toen Rotterdam. Daar woont ze met een vriendin, die ze via Bumble leerde kennen. Ze zit balls deep in het modealgoritme en heeft een zwak voor Nederlandse hiphop en R&B.
