We vullen onze dagen met allerlei verschillende gewoontes – de ene goed, de andere slecht. Maar probeer maar eens van die slechte gewoontes af te komen, dat is zo makkelijk nog niet.
Daarom leggen we je graag uit hoe je daarin toch kunt slagen (en waarom dat zo lastig is).
We hebben ‘m allemaal: die ene gewoonte waar je al tig keer mee hebt geprobeerd te stoppen, maar toch elke keer wéér naar grijpt. Zoals die ene sigaret, die drie onnodig grote scheppen suiker in je koffie of eindeloos doomscrollen voor het slapen.
Maar goed. Dat het je nog niet gelukt is om het af te leren, betekent niet automatisch dat je geen discipline hebt. Het betekent vooral dat die gewoonte precies werkt zoals je brein zichzelf heeft aangeleerd.
Volgens Jud Brewer, verslavingspsychiater, neurowetenschapper, auteur en professor aan Brown University, is wat voelt als een gebrek aan discipline vaak simpelweg je brein dat precies doet waarvoor het gemaakt is. “Onze hersenen vormen gewoontes zodat we niet overal over na hoeven te denken”, legt hij uit.
Stel je voor dat je iedere ochtend opnieuw zou moeten leren hoe je moet staan, aankleden en praten. Dan ben je op de helft van de dag al compleet mentaal uitgeput. Ons brein verandert dingen die we vaak herhalen daarom in een soort muscle memory. Die dingen gaan dan op de automatische piloot, zodat de rest van je hersenen zich op andere dingen kan richten.
Het lastige is dat je brein vooral onthoudt wat een gewoonte je op dat moment oplevert. Pak je bijvoorbeeld je telefoon zodra je gestrest bent en zorgt scrollen dan voor afleiding? Dan slaat je brein dat op als iets ‘handigs’. Ook als je je tien minuten later alleen maar onrustiger voelt.
Daarom helpt jezelf streng toespreken vaak maar beperkt. Zeker als je moe, gestrest of hongerig bent, grijpt je brein sneller terug naar gedrag dat het al honderden keren eerder heeft uitgevoerd.
Volgens Jud Brewer helpt het vooral om eerst te kijken naar wat er precies gebeurt. Wat is de trigger? Wat doe je vervolgens? En wat levert het doen je vervolgens écht op?
Stel: je voelt je onrustig, opent Instagram en vergeet daardoor heel even waar je mee zat. Vraag jezelf dan na een paar minuten af hoe je je daadwerkelijk voelt. Ben je dan écht ontspannen, of juist nog onrustiger?
Door daar bewust bij stil te staan, leert je brein langzaam dat die gewoonte misschien helemaal niet zo’n fijne beloning oplevert als gedacht.
Ook helpt het om nieuwsgierig te worden naar de drang zelf. In plaats van meteen toe te geven, kun je even voelen wat er gebeurt: voel je spanning, onrust of bijvoorbeeld de neiging om automatisch je telefoon te pakken? Alleen al dat observeren kan ervoor zorgen dat de drang minder overheersend voelt.
En no worries als je toch een keer teruggrijpt naar dat glas wijn of het doomscrollen. Ook dan is niet al je moeite voor niets geweest. Schuldgevoel kan er volgens Jud namelijk juist voor zorgen dat je opnieuw in dezelfde gewoonte belandt.
Zie zo’n moment liever als informatie: waardoor gebeurde het, wat hoopte je ermee te bereiken en voelde je je daarna daadwerkelijk beter?
Oh, en we hate to break it to you, maar dat verhaal dat je maar drie weken nodig hebt om een gewoonte af te leren? Zo simpel is het helaas niet. Onderzoek laat zien dat het per persoon en gewoonte flink kan verschillen hoelang het duurt voordat nieuw gedrag automatisch voelt.
Kortom: niet nóg harder je best doen, maar beter begrijpen waarom je steeds naar die gewoonte grijpt. Je brein afleren dat iets een beloning is, kost misschien wat tijd, maar hé: daar heb je uiteindelijk waarschijnlijk meer aan dan poging nummer dertien.
De september-reset is een ding: zó maak je van sporten (weer) een leuke gewoonte
