Vapen in Nederland

In Nederland heeft meer dan een kwart van de 12- tot 16 jarigen weleens gevapet. En één op de drie jongeren die vapet, doet dat dagelijks. Vapen op jonge leeftijd veroorzaakt veel gezondheidsschade en een hardnekkige verslaving. Collectief #ArtsenSlaanAlarm vraagt al langere tijd aandacht voor het stimuleren van een rookvrije generatie. Omdat nu blijkt dat maar liefst 38 procent van de jongeren een vape gewoon koopt bij een officieel verkooppunt, roept zij Den Haag op tot het invoeren van een vergunningsstelsel.

“Ik ben echt van dat getal geschrokken”, zegt Cohen. “Eerder dachten we dat de verkoop van vapes aan minderjarigen vooral via sociale media (48 procent) verliep, maar nu blijkt dat vapes ook gewoon bij verkooppunten worden verkocht (38 procent).” Keurlings: “En dat terwijl de verkoop van nicotinehoudende producten aan minderjarigen bij wet verboden is.”

Vergunningstelsel

Hoewel voor zowel Keurlings als Cohen een algemeen verbod op nicotinehoudende producten ‘de ideale wereld’ zou zijn, denken beide artsen dat het vergunningsstelsel zeker kan bijdragen aan een afname van het aantal vapende jongeren.

Keurlings: “Bij een vergunningsstelsel moeten verkooppunten eerst een vergunning krijgen voor zij over kunnen gaan tot de verkoop van nicotinehoudende producten. Die vergunning kan worden ingetrokken wanneer het verkooppunt de regels overtreedt. Nu krijgen overtredende verkooppunten alleen een geldboete, die ze vaak voor lief nemen om vervolgens weer door te gaan met de verkoop van vapes.”

Een andere reden voor de invoer van het vergunningsstelsel is de regulatie van het aantal verkooppunten. “Hierdoor voorkom je de verkoop van nicotinehoudende producten rondom sportvelden of dichtbij scholen. Daarnaast kun je een maximumaantal vergunningen hanteren, waardoor het aantal verkooppunten gelimiteerd is en de koop ervan wordt bemoeilijkt.”

Hoe schadelijk is vapen voor je lichaam? Déze organen worden het zwaarst getroffenLees ook

‘Liever gisteren dan morgen’

Het collectief ziet de invoering van het vergunningsstelsel liever gisteren dan morgen gebeuren. “Met de nieuwe wet-en regelgeving rondom de verkoop van tabak – waarbij alleen nog tabaksspeciaalzaken in 2032 nicotinehoudende producten mogen verkopen – schieten deze ’tabakspeciaalzaken’ als paddenstoelen uit de grond. Hoe langer we wachten met een vergunningsstelsel, hoe lastiger het wordt de verkoop van nicotinehoudende producten te reguleren.”

Cohen: “Zo’n stelsel is daarom nu nodig, de gemiddelde leeftijd waarop iemand start met een nicotineproduct ligt rond de twaalf jaar. En het leven van deze mensen verandert voorgoed: het kost ze geld en hun gezondheid en het levert op de lange termijn alleen maar verdriet op. Het aantal jongeren dat begint met een nicotinehoudend product moet naar beneden. Wij blijven daarom ons best doen om mensen wakker te schudden.”

Schadelijk voor gezondheid

Hoe schadelijk vapen is voor de gezondheid van jongeren, zien zowel Cohen als Keurlings wekelijks in hun behandelkamer of spreekkamer. Cohen: “Van longbloedingen en klaplongen tot benauwdheidsklachten met uiteindelijke beademing op de ic. Het gaat soms om blijvende gezondheidsschade. Als arts is dat extreem frustrerend, want het is het gevolg van een stof (nicotine) die gewoon onder onze neus wordt gemarket.”

Om beter in kaart te brengen welke gezondheidsklachten jongeren ervaren door vapen, is er in Nederland sinds januari 2026 een landelijk meldpunt voor artsen opgetuigd. Hier kunnen zij de waargenomen gezondheidsklachten als gevolg van vapen bij jongeren registreren. “Die geregistreerde meldingen zijn slechts een klein topje van een hele grote ijsberg. Omdat wij bij klachten alert doorvragen naar het vapen, kunnen we de klachten melden. Maar ik weet zeker dat er nog heel veel andere casussen zijn waarbij het vapen niet in verband wordt gebracht met de gezondheidsklachten waarmee ze de arts bezoeken”, aldus Cohen.

Hardnekkig

Keurlings ziet als huisarts andere casussen voorbijkomen dan Cohen. “Naast longproblemen kunnen jongeren last hebben van hun hersenen of psyche. Ze komen dan langs omdat ze zich moeilijker kunnen concentreren of slechter in hun vel zitten en vragen door voor een onderzoek naar ADHD. Pas wanneer je doorvraagt naar het vapen, leg je de link dat ook dat de oorzaak kan zijn van de klachten.”

Daarnaast is er voor Keurlings en Cohen nog een uitdaging: “Jongeren kunnen het lastig vinden om met hun ouder in de buurt eerlijk te zijn over het vapegebruik. Sommige verslavingen zijn namelijk zo hardnekkig, dat ze pas bij doorvragen toegeven ’s nachts wakker te worden vanwege het verlangen naar vapen.” Cohen: “Soms slapen jongeren echt met de vape onder hun kussen.”

‘Klanten voor de toekomst’

Cohen: “Door te vapen gebeurt er een heleboel in het lichaam. Niet alleen het brein verandert, maar wie jong begint met vapen raakt ook sneller verslaafd.” Keurlings: “Daarnaast is de verslaving ook veel hardnekkiger. Onder de 25 jaar zijn hersenen nog aan het ontwikkelen. Juist het deel van de hersenen dat verstandige keuzes maakt, is dan nog niet helemaal ontwikkeld. “Dat zorgt voor een kwetsbare combinatie met het al wel heel prikkel- en verslavingsgevoelig zijn.” Cohen: “Het zijn daardoor de klanten voor de toekomst.”

Zowel Keurlings als Cohen horen van patiënten dat vapen gezonder zou zijn dan roken. Keurlings: “Die gedachte komt voort uit het idee dat je geen teer binnen zou krijgen wanneer je vapet, maar er zitten een heleboel andere stofjes in een vape die dat ‘positieve’ effect compenseren. Er blijken zelfs nog meer negatieve gezondheidsklachten vast te zitten aan vapen dan vooraf werd gedacht.”

Cohen: “De vraag of vapen beter zou zijn dan roken is niet eens relevant. We weten echt genoeg om te zeggen dat het ongezond is.”

Hierdoor stopten deze meiden acuut met vapen: 'Kreeg longontsteking'Lees ook

Verschil roken en vapen

Wat het verschil dan is tussen roken en vapen? “Wie een sigaret rookt, verbrandt tabak”, legt Cohen uit. “Daarbij komt nicotine vrij – dat naast heroïne en cocaïne een van de drie meest verslavende stoffen ter wereld is. Vapen werkt anders, je verhit een gloeidraad en daardoor een mix van een vettige stof, smaak- en geurstoffen én nicotine.

En die vettige stof kan tot diep in de longblaasjes binnendringen. Hierop reageert je afweersysteem en daardoor kunnen virussen en bacteriën in het lichaam minder goed bestreden worden. De mix aan stoffen is niet alleen schadelijk voor je aderen en longen, maar veroorzaakt op lange termijn ook hart- en vaatziekten.”

‘Wordt een blijvende stopper’

Ze roepen ouders op samen met hun kind de gevaren van vapen te bespreken. “Leg uit hoe vapen je kan beschadigen. Ga niet tegenover, maar naast je kind staan, dan heb je meer kans om door te dringen. En geef het goede voorbeeld door niet zelf te roken en te vapen. Of stop samen.”

Via stopprogramma’s en stophulp van organisaties als Ikstopnu.nl en WeQuit kan iedereen gratis hulp vinden. Op het platform Vapenjouwkeuze lees je de laatste feiten over roken en vapen. “De kans een blijvende stopper te worden neemt toe als je hulp krijgt, doe het daarom niet alleen.”

De hele maand maart lees je op LINDA.nl/PAULINE alles wat gasthoofdredacteur Pauline Wingelaar belangrijk vindt. 

Longpatholoog Danielle Cohen noemt aantal vapende kinderen 'zeer zorgelijk': 'Soort Russisch roulette wie in het ziekenhuis belandt'Lees ook