Journalist Vera Mulder viel vijftig kilo af. Vanuit alle hoeken krijgt ze nu applaus. Maar dunner zijn, maakt haar niet ineens een beter mens. Dus waar komt deze reactie vandaan?
Door Vera Mulder
Een exclusief fragment uit haar stuk voor De Correspondent.
Op de markt kom ik een kennis tegen. Ze neemt me van top tot teen op en zegt verrukt: ‘Er blijft niks van jou over!’
Ik viel vijftig kilo af. Dertig in eerdere jaren, twintig in het afgelopen jaar. De grote verdwijntruc blijkt prijzenswaardig: hoe minder ruimte je inneemt, hoe luider het applaus.
Zo hoor ik voortdurend hoe knap, sterk en gedisciplineerd ik ben. Zo goed van mij. Jou hoor ik denken: ‘Wat zeik je nou? Als je zoveel bent afgevallen, dan wilde je dit toch?’
Of misschien hoor ik mezelf. Want ja, ik wilde afvallen. Ik wilde niets liever.
Dik is vies. Daarom appte de vakantieganger die onfortuinlijk genoeg was om naast me te belanden in het vliegtuig, naar ‘schatje’: ‘Lekker 4 uur naast een kk dik wijf, kk nasty.’
Dik is dom. Daarom raadde een diëtist die ik bezocht me aan om, als ik zin had in chips, gewoon eens een zak ijsbergsla open te trekken: ‘Dat knispert ook.’
Dik is lui. Daarom brulde de trainer die ik in de arm had genomen, terwijl ik happend naar adem een derde kwartier op de crosstrainer in ging, dat ik goed moest onthouden ‘dat ik dit mezelf had aangedaan’.
Sociale media hebben vreemdgaan veranderd, laat Yanaika Zomer zien in nieuw boek: 'Welke waarde hechten we aan welke berichten?'
Wie dik is, is moreel verdacht. We kunnen ons niet inhouden, nemen meer dan ons toekomt en zorgen bovendien slecht voor onszelf.
Dat oordeel is inmiddels zo vanzelfsprekend dat we het vaak niet eens meer als ideologie herkennen. We noemen het vrijpostige bekritiseren en corrigeren van dikke lichamen ‘zorgen om gezondheid’ of framen de druk om te voldoen aan een rigide fysiek ideaalbeeld als ‘verantwoordelijkheid nemen’.
Maar onder al die woorden ligt dezelfde misvatting. Dat een dun lichaam een persoonlijke verdienste is, en een dik lichaam een persoonlijk falen. En dat verzonnen morele kader heeft reële gevolgen.
Dikke mensen worden structureel vernederd en uitgesloten. Gediscrimineerd op de arbeidsmarkt en minder serieus genomen in de gezondheidszorg. We worden publiekelijk en in onze thuisomgeving beschimpt. Openbare ruimtes en voorzieningen zijn niet op ons ingericht. Als we het slachtoffer zijn van (seksueel) geweld of misbruik, wordt de dader eerder geloofd dan wij.
En die voortdurende onderdrukking vreet zich een weg naar binnen. De psychologische tol:: stress, schaamte, angst, depressie, een verhoogd risico op suïcidaliteit.
Niemand weerspreekt dat dik zijn kán zorgen voor gezondheidsklachten – het is alleen totaal irrelevant als antwoord op de vraag of je dikke mensen als mensen zou moeten behandelen.
Vooroordelen, schoonheidsidealen en SkinnyTok: beluister hier aflevering 1 van 'Over Gewicht'
Op een verjaardag stond ik achter in de woonkamer naar een speech te luisteren. In mijn ooghoek zag ik achter me een jongen bewegen. Hij sprong op en neer, hup, achter mijn linkerbeen, hup, achter mijn rechterbeen, om aan zijn vrienden te demonstreren hoe zijn lijf wel twee keer in dat van mij paste.
Op weg naar huis na een avond stappen hielden jongens me aan op straat, voor de deur van de enige friettent die op dat tijdstip nog open was. Of ik friet wou. Ik bedankte, ze hielden hun eten onder mijn neus, smeerden mayonaise in mijn gezicht: ‘Natúúrlijk wil je wel, niet zo verlegen, Sugar Lee!’
Het is komisch om te denken dat ik en miljoenen andere dikke mensen die dagelijks zulke vernederingen meemaken, collectief hebben geweigerd om een doodsimpele oplossing toe te passen: gewoon minder eten, gewoon meer bewegen.
Gezond en blijvend afvallen is in verreweg de meeste gevallen niet een kwestie van de spreekwoordelijke knop die omgaat. Zie hiervoor ook: de wetenschap.
Hoeveel je weegt wordt bepaald door een complex samenspel van genen, hormonen, omgeving, je psychische gezondheid en oneindig veel andere factoren. Niet door ‘karakter’, of een gebrek daaraan.
Ons lichaam is een ingewikkeld ecosysteem dat zich weinig aantrekt van de mythes en sagen die wij erover zijn gaan vertellen. Toch blijven we stug volhouden dat alle dikke mensen zouden moeten (willen) afvallen én dat het volledig in hun macht ligt om dat te doen.
Onderzoek op onderzoek toont echter aan hoe onwaarschijnlijk het is om gewichtsverlies op de lange termijn vast te houden. Diëten werken bijna altijd averechts, omdat een calorietekort niet vol te houden is en je lichaam zich bovendien gaat aanpassen aan dat tekort; je begint vet eerder op te slaan dan te verbranden, je stofwisseling vertraagt en de hormonen die honger en verzadiging reguleren raken – vaak voorgoed – uit balans.
Een belangrijke voorspeller voor of je binnenkort gaat aankomen is dan ook: of je onlangs bent afgevallen.
Het is daarnaast juist het schommelen in gewicht (wat veel dikke mensen doen, omdat ze onder druk staan om af te vallen) dat in verband wordt gebracht met verhoogde risico’s op cardiovasculaire aandoeningen en zelfs sterfte. Anti-dikstigma en de voortdurende strijd tegen onze lichamen zijn slecht voor onze gezondheid.
'Dikke mensen moeten van zichzelf houden, maar wel alleen met het doel dunner te worden'
Voor en namens wie voeren we die strijd überhaupt? In haar doorwrochte boek Tot lijf gemaakt beschrijft journalist Tatjana Almuli hoe schoonheidsidealen ons allemaal gegijzeld houden.
Ze toont hoe ons oordeel over dikke lichamen historisch is gegroeid en bouwt daarbij voort op het werk van socioloog Sabrina Strings (Fearing the Black Body: The Racial Origins of Fat Phobia), die laat zien hoe dunheid in het witte Westen geleidelijk werd verbonden met zelfbeheersing, beschaving en morele superioriteit, terwijl dikke lichamen het tegenovergestelde gingen symboliseren. Van daaruit loopt een lijn naar het hedendaagse maakbaarheidsideaal, dat ons voortdurend influistert dat ons lichaam een project is dat nooit af is.
Diezelfde stemmen sissen dat onze lijven ‘unruly’ zijn, zoals hoogleraar Roxane Gay het hare omschrijft in Hunger: A Memoir of (My) Body. Een lijf dat getemd en bezworen zou moeten worden.
Tijdens carnaval at ik een hamburger op straat. Iemand staarde, ik hoopte dat het daar die dag bij zou blijven. Toen riep hij, de curry drupte van zijn kin: ‘Meisje, doe dat nou niehiet!’
Ondanks, ook hier, overweldigend bewijs van het tegendeel, blijven we vasthouden aan het idee dat dikke mensen pesten ook een vorm van zorg is. Dat tough love werkt. Dat mensen heus beter worden, als we ze maar hard genoeg onder hun dikke hol trappen.
Al deze verhalen zijn volgens mij zo aantrekkelijk omdat ze houvast bieden.
Want als ons gewicht maakbaar is, dan is gezondheid verdiend. Volgens die logica worden mensen die slim kiezen beloond en zij die dat niet doen bestraft; wat de geruststellende illusie biedt dat we controle hebben over ons lot.
De werkelijkheid is complexer en noopt tot meer empathie.
Lees Vera Mulders volledige artikel, met ook de bronnen, op De Correspondent.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Tijd voor verzet tegen schoonheidsnormen, vindt Tatjana Almuli: 'Industrieën verdienen miljarden aan onze onzekerheid'
