'Tieners spiegelen zich aan perfectie, terwijl ze hun identiteit proberen te vormen in een wereld vol gefilterde levens'

Invloed social media

“Mam! Wil je alsjeblieft twee komkommers voor me meenemen uit de supermarkt? Ik wil echt die salade maken waar ik het laatst over had!” Het lijkt een onschuldige vraag van mijn 15-jarige dochter, maar ik weet beter. Op het eerste gezicht klinkt het zelfs gezond, maar achter die simpele komkommervraag schuilt een groot probleem: de invloed van social media en influencers op de geestelijke en lichamelijke gezondheid van jongeren.

Eerlijk, wie had ooit kunnen bedenken dat de komkommer, een voorheen tamelijk onopvallende groente, in 2024 zou uitgroeien tot een ware online hype? En dit alles dankzij de video’s van influencer Logan, met zijn miljoenen volgers. Hij opent zijn video’s met ‘soms moet je gewoon even een hele komkommer eten’. En zo ontstond er een bizarre trend waarin komkommersalades de show stelen, resulterend in lege schappen in de supermarkten, prijsstijgingen en verschuivingen in koopgedrag. Maar dat is niet alles. De impact van social media reikt verder dan datgene wat we in ons winkelmandje en in onze mond stoppen.

'Miljoenen Nederlanders ongelukkig door social media, maar niemand stopt'Lees ook

Kwetsbare brein

En ja, als kinderarts en als moeder maak ik me zorgen. Niet zozeer over die komkommer, maar over de verwoestende invloed van wat jongeren online zien en ervaren. Het fascineert en verontrust me hoe het kwetsbare brein van jongeren, dat hunkert naar erkenning en dopaminepiekjes (beloning), wordt gemanipuleerd voor financieel gewin. Generatiedingetje? Ik zou willen zeggen dat dat het is. Alleen stapelen de bewijzen over de verslavende en beschadigende effecten zich inmiddels op. Tieners spiegelen zich aan perfectie, terwijl ze hun identiteit proberen te vormen in een wereld vol gefilterde levens. Hoe ontwikkel je jezelf in zo’n omgeving? Ze navigeren tussen wie ze zijn en wie ze denken te moeten zijn, en dat kan soms verwoestende gevolgen hebben.

Neem Max van 14 jaar, vreselijk onzeker over zijn lijf. Zijn passie voor sporten schoot door in het obsessief streven naar een sixpack. Voor Max stond een sixpack symbool voor aanzien en het gevoel van geluk. Starend naar zijn scherm gevuld met perfecte opgepompte lijven van fitfluencers werkte hij hard aan zijn doel: een sixpack. Hij at eigenlijk alleen nog maar eiwitten en gebruikte creatinepoeders voor zijn spieropbouw. Daarnaast dronk hij steeds minder om “zo droog mogelijk” te zijn. Het sporten beheerste zijn hele dag, het lukte hem niet meer om af te spreken met vrienden en ook naar school gaan werd een steeds grotere opgave.

Op zoek naar erkenning postte hij foto’s van zijn lichaam, en de hoeveelheid likes werden zijn dagelijks drugs. Zijn ouders trokken aan de bel bij de huisarts die doorverwees naar het ziekenhuis. Max bleek bij presentatie bij mij op de poli een extreem laag vetpercentage te hebben en door zijn drinkgedrag waren zijn nieren onherstelbaar beschadigd. Door intensieve psychologische begeleiding, waarin een zoektocht naar de kern van zijn onzekerheden centraal stond, kon Max weer loskomen van zijn ongezonde geboetseerde pantser.

Zo steun je iemand die met mentale gezondheidsklachten worsteltLees ook

Onzekerheid

En ik noem Sofie, 11 jaar, die bij mij in zorg kwam vanwege eetbuien en overgewicht. Door klasgenoten gepest met haar uiterlijk begon haar online zoektocht naar informatie over diëten en afvallen. Al snel bestond haar TikTok-account alleen nog maar uit een giftige stroom van steeds extremere beelden. Lijnpogingen werden gecompliceerd door eetbuien die haar manier werden om met de pijn om te gaan, resulterend in een ongezond gewicht en nog meer onzekerheid. Ook Sofie is begonnen aan een intensief traject waarbij ze moet leren zichzelf te zien voor wie ze is, een prachtig jong mens, onderweg naar volwassenheid.

Deze verhalen zijn representatief voor een generatie die steeds meer lijkt te worstelen met hun mentale gezondheid.

Een derde van de jongeren kampt met mentale problemen: 'Moeten ons meer richten op preventie'Lees ook

We leven in een tijd waarin jongeren een groot deel van hun dag en soms ook nacht in een vogelvrije online wereld ronddwalen, vaak zonder passend toezicht. Het is onze taak – van ouders, scholen en de maatschappij – om een omgeving te creëren waarin jongeren zich veilig en geaccepteerd voelen, ongeacht hun lichaam of prestaties.

We moeten het gesprek aangaan over de effecten van social media en vooral luisteren naar wat jongeren in die online wereld zoeken: verbinding? Erkenning? Identiteit? Jonathan Haidt, een sociale psycholoog, wijst in zijn boek De Angstige Generatie op het paradoxale fenomeen dat jongeren via social media meer verbonden zijn dan ooit, maar toch vaak eenzaam, angstig en zoekend zijn. Dit is wat wij onze jeugd moeten bieden: echte verbinding en steun.

Ik kom thuis met twee komkommers. Ja, vanavond ga ik met mijn dochter komkommersalade maken. Belangrijker nog, ik ga met haar in gesprek over hoe het écht met haar gaat. Want soms zijn het de kleinste dingen, zoals toch weer die simpele komkommer, die ons de kans geven om die diepere gesprekken aan te gaan en de verbinding te zoeken. En dat, dat is waar de hoop ligt.

Mentale gezondheid onder jongeren is momenteel de grootste uitdaging in de gezondheidszorg. Toch is er veel te weinig aandacht voor. Stichting Steun Emma Kinderziekenhuis vroeg 16 patiënten uit het Emma Kinderziekenhuis een persoonlijke brief te schrijven en voor te lezen aan degene die hen dierbaar is geweest tijdens hun ziekte.

Worstel jij of iemand die je kent met mentale gezondheidsproblemen? Twijfel dan niet om contact op te nemen met de hulplijn van MIND Korrelatie via 0900-1450.

*Om de privacy en anonimiteit van de personen in dit verhaal te garanderen, zijn de situaties en namen in dit artikel gebaseerd op ervaringen in de dagelijkse praktijk, niet op de werkelijkheid. 

Let's talk mental health: bij deze instanties en initiatieven kun je terechtLees ook