Femke groeit op in een gezin met zeventien kinderen binnen de strenge geloofsgemeenschap de Noorse Broeders. Op haar 25e stapt ze uit de kerk. Daarover schreef ze het boek Uit de schaduw van het geloof.
“Wat ze je op jonge leeftijd leren, is dat je een slecht mens bent en alleen maar zonde in je hebt. Je kunt alleen goed worden door die te overwinnen”, vertelt Femke in gesprek met LINDA.
“Toen ik merkte dat er over mij gesproken werd in de kerk of het nog wel goed met me ging en ik wel genoeg de bijbel las, begon het te knellen. Ik had ruimte nodig. Dat was de uiteindelijke reden dat ik eruit ben gestapt. Ik liet dat weten in een appje aan iedereen in ons gezin. Mijn moeder reageerde een dag later: ‘Jouw leven staat vanaf nu bij het vuilnis.’”
Femke wordt opgevoed binnen het geloof van de Noorse Broeders. Zoals de naam al zegt, stamt deze orthodox-christelijke geloofsgemeenschap uit Noorwegen. “Daar zijn ooit mannen geweest die het christelijke geloof anders bekeken. Hun idee was dat mensen in het hier en nu gelijk kunnen worden aan Jezus. Dat houdt in dat iemand vrijgevig, vergevingsgezind, nooit egoïstisch, arrogant, jaloers of boos is. Het perfecte plaatje van alle christelijke waarden die je je maar kunt bedenken.
Het verschil met andere christelijke kerken is dat zij leren dat je vergeving via Jezus kunt krijgen. Bij de Noorse Broeders is dat anders. Door te strijden tegen de zonde kun je gelijk worden aan Jezus”, legt Femke uit
Dat begint al vroeg. Voor kinderen vanaf vier jaar zijn er de zogeheten kindersamenkomsten. “Daarin leer je dat er vanuit jezelf geen goeds zit in een mens. Iets goeds kan alleen komen door de zonde te overwinnen. Als kind wordt dat natuurlijk vooral ‘leuk’ verteld, door Bijbelverhalen uit te beelden of in de vorm van musicals en liedjes, maar die boodschap zit er al wel in.”
Al op jonge leeftijd kijkt Femke daardoor met een strenge blik naar zichzelf. “Wat ze eigenlijk zeggen, is dat je een slecht mens bent en alleen maar zonde in je hebt. Je kunt alleen goed worden door die te overwinnen. Dat is niet iets wat in één keer lukt. Bij mij niet in ieder geval. Of het lukte een ander beter om uitbundiger of vrolijker te zijn en altijd klaar te staan voor anderen. Dat bevestigde voor mij alleen maar het gevoel van … zie je wel, ik ben slecht. Het lukt mij niet om zoals Jezus te worden en anderen wel. Ik heb als kind al geleerd mezelf slecht te vinden en weg te cijferen.”
Ze wordt als elfde kind geboren in een gezin van totaal zeventien kinderen. Opgroeien in zo’n groot gezin heeft volgens Femke twee kanten. “Het fijne is dat ik altijd iemand had om iets leuks mee te doen en nooit alleen hoefde te zijn. Aan de andere kant moet je alle aandacht delen. Ik was uit mijzelf niet iemand die aandacht opeiste, waardoor ik die ook minder kreeg.”
In haar boek beschrijft Femke verschillende situaties die voor haar niet meer dan normaal waren. Zo geeft ze al haar zelf verdiende zakgeld weg, want iets voor jezelf houden is een zonde. Als ze tiener is en zelf jeugdreizen met de kerk of een treinkaartje moet financieren, kan ze een rekening van een paar tientjes niet betalen.
“Het was voor mij zo normaal dat ik alles weggaf. Tijdens mijn tijd in de kerk heb ik mezelf echt ingezet om het zo goed mogelijk te doen. Dit hoorde daarbij. Achteraf zie ik ook wel dat dit soort situaties schrijnend waren. Hoe het erin is geslopen dat ik niets voor mezelf mocht houden. Dat uitte zich tot de laatste eurocent. Tot het laatste beetje energie dat ik had. Tot ik letterlijk fysiek ziek werd.”
Toch wist ze op dat moment niet beter. “Ik ben erin geboren en getogen. Als je ouders zeggen dat het zo hoort, neem je dat als kind aan. Als zij hadden gezegd dat de lucht paars was en niet blauw, had ik dat ook geloofd. Ook al kon ik met mijn eigen ogen zien dat het niet zo was.”
Als Femke ouder wordt, ontstaat er steeds meer een interne strijd tussen de normen en waarden van de kerk en haar eigen gevoelens. “Dat ging vooral om de zonde die door de kerk werd aangewezen als egoïsme of jaloezie. Bijvoorbeeld dat ik dacht: ik wil toch wel dat duurdere shirt kopen in plaats van het goedkopere, maar dan had ik minder geld over voor de kerk. Zo’n keuze is al een strijd. Ik moest nee zeggen totdat dat gevoel wegging, het wegstoppen en er niet aan toegeven. Het kostte enorm veel van mijn mentale capaciteit en dat uitte zich bij mij in veel huilen.
Ik had het gevoel dat ik het niet zo goed volhield als anderen. Dat gold niet alleen binnen de kerk. Bij ons in het gezin was alles redelijk zwart-wit. Er was een goed en een fout. In dat goede zat al je energie, tijd en geld en dat gaat allemaal naar de kerk. Ik kon dat vaak niet bijbenen, omdat ik te moe was. Daar werd ik regelmatig op aangesproken, wat bij mij voor veel verdriet zorgde. Ik deed zo mijn best, maar het lukte gewoon niet. Ik bad in mijn bed: ‘Lieve God, help me alsjeblieft. Laat me een beter voorbeeld zijn, een beter mens, dat nog meer helpt en klaarstaat voor anderen.’”
Langzaam maar zeker ontstaat bij Femke steeds meer een gevoel dat deze extreme overtuigingen niet gezond zijn voor haar. “Dat begon met vragen over waarom vrouwen in onze kerk altijd een lange rok aan moesten en mannen een korte broek aan konden. Of waarom vrouwen nooit mochten preken voor de zaal en mannen wel. De man heeft in de bijbel een bevoorrechte positie, maar ik vroeg me steeds meer af wat nou het verschil was.”
Die vragen worden in de kerk afgeweerd. “Ik moest gewoon luisteren en mijn interpretatie was niet belangrijk. Hoe hard ik ook mijn best deed, ik kon het niet begrijpen. Mijn vragen werden me niet in dank afgenomen. Toen merkte ik dat het te veel ging knellen. Ik wilde heel graag een goed mens zijn in de kerk. Daarom wilde ik het juist begrijpen, maar die ruimte kreeg ik niet. Het heeft me niet doen twijfelen aan of ik wel een goed mens was, maar wel of ik trouw aan mezelf kon zijn binnen deze kerk.”
Ook de verhoudingen binnen het gezin dragen bij aan haar twijfels. “Ik heb twee zussen die uit de kerk zijn gestapt, maar de rest zit honderd procent in dat geloof en gaat daar ook niet vanaf wijken. Zij hebben een sterke mening over mensen buiten het geloof. Ook over mijn zussen. In mijn ogen is dat niet de oplossing. Soms dacht ik: alsof jij nou zo goed bent. Die realisaties brachten me tot het punt dat ik zelf wilde uitzoeken wat ik echt geloof. Dat lukte me niet binnen de grenzen van de kerk, en ook niet binnen dit gezin.”
Wanneer Femke 22 jaar oud is, begint ze met een fulltimebaan. Voor het eerst bevindt ze zich in een omgeving buiten de kerk. “Ik vond het heel weldenkende mensen. Ze dachten serieus na, deden anderen niet bewust pijn en waren écht niet alleen maar egoïstisch zoals ik in de kerk had geleerd. Dat deze mensen zondig zijn en diepongelukkig waren. Zo waren er steeds meer dingen waarvan ik dacht: het klopt gewoon niet.”
Uiteindelijk zorgen die tegenstrijdige gevoelens ervoor dat Femke de gemeenschap van de Noorse Broeders verlaat. Ze is dan 25 en woont net twee maanden op zichzelf. “Dat gaf me genoeg ruimte om deze keuze te maken.” Dat doet ze aan de hand van een berichtje aan alle gezinsleden. Daar krijgt ze gemengde reacties op. “Eén broer zei: ‘Weet je, Femke, ieder zo z’n pad. God werkt op ondoorgrondelijke wegen, dus wie weet is dit jouw weg.’ Ik waardeerde het dat hij dat ondanks zijn eigen overtuigingen zo vriendelijk kon zeggen.
Toen ik het appje van mijn moeder las, vond ik dat echt verdrietig. Omdat ik nu ruimte nodig heb om iets te onderzoeken voor mezelf, staat mijn leven gelijk bij het vuilnis? Daar sta ik nog steeds van te kijken.” Toch betekent dat niet gelijk einde contact. “Ik heb begrepen dat als je bijvoorbeeld bij de Jehovah’s Getuigen uit de kerk stapt, je verstoten wordt. Binnen onze kerk gebeurt dit niet, al wordt het contact vaak wel minder.
Ik spreek mijn familie een paar keer per jaar. Meestal bij een verjaardag of als mijn ouders zoveel jaar getrouwd zijn. Dan gaat het over koetjes en kalfjes, want over de grote thema’s van het leven hebben zij een duidelijk kader waar ze trouw naar leven: de Bijbel. Daar valt niet aan te tornen. Ik heb niet de behoefte om hen daar uit te trekken, maar ook niet om mezelf in die omgeving te bewegen. Ik zou er denk ik ook prima mee kunnen leven als dat contact er niet meer is.
Die afweging heb ik bij mijn stap destijds natuurlijk wel gemaakt: als ze nooit meer contact met mij willen, zou ik het dan ook doen? Die twijfel heb ik nu weer gehad met mijn boek, maar tot op heden is de uitkomst altijd geweest dat ik er toch voor kies mezelf niet kleiner te maken om maar in het hokje te passen.”
‘Uit de schaduw van het geloof’ van Femke Flietstra is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
Rosalie (21) groeide op in streng christelijke kerk De Deur: 'Ongehoorzame kinderen mag je op elke manier straffen'
