Hoe verslavend is snus? 'Een zakje bevat evenveel nicotine als een pakje sigaretten'

Snus

Je hebt er misschien weleens van gehoord: snus. Deze van oorsprong Zweedse uitvinding is een soort theezakje met tabak dat onder de bovenlip wordt gestopt. Het is een methode waarbij je nicotine binnenkrijgt zonder te roken. Via de bloedvaatjes in de bovenlip en mond komt de nicotine in het bloed terecht. Je hebt ook varianten zonder tabak, die nog wel nicotine bevatten. De handel in snus is sinds januari 2025 verboden.

‘Wat snus met je doet, hangt af van je eigen tolerantie en de hoeveelheid nicotine in de snus. Het geeft een licht tintelend gevoel, maakt je alerter en geeft energie’, schrijft Jellinek op hun site. Bij sommige mensen zorgt het juist voor een rustgevend gevoel. Dit is een gevolg van de verslaving: als het nicotinepeil in hun bloed daalt, maakt dat gebruikers onrustig. Als zij de stof vervolgens weer binnenkrijgen, brengt dat het peil weer in balans. Krijg je te veel nicotine binnen, dan kun je er duizelig en misselijk van worden.

Op jongeren gericht

Zoals dat vaker gebeurt met nicotineproducten, is ook snus populair onder jongeren, valt Youssef el Markhous van expertisecentrum Jellinek op. “Het aantal jongeren dat rookt, is sinds 2015 aan het dalen en dat is voor de tabaksindustrie niet fijn. Omdat traditionele rokers stoppen en ouder worden, moeten zij nieuwe mensen – ook wel ‘replacement smokers’ genoemd – vinden om verslaafd te maken. Dat doen ze onder andere met snus. Door de doosjes te voorzien van kleurrijke stickers en influencers te gebruiken om dit product te promoten, is het aantrekkelijk voor jeugd”, legt El Markhous uit.

Snus valt onder de categorie ‘smokeless tobacco’: er komt geen rook vrij, waardoor het onopvallend gebruikt kan worden. El Markhous: “Op school, in de sportschool, voor het slapengaan – we zien dat jongeren het vaak gebruiken op momenten dat ze normaliter niet zouden roken. Het feit dat het geurloos is, zorgt ervoor dat de pakkans minder groot is. En daardoor hoeven jongeren dus ook geen confrontatie aan te gaan met ouders over het gebruik van nicotineproducten. Allemaal pluspunten in hun ogen.”

Grote hoeveelheden nicotine

Hoewel de tabaksindustrie verkondigt dat snus een ‘veiliger alternatief’ is voor roken, is dat verre van waar. “Dat wordt alleen gezegd omdat het wordt vergeleken met sigaretten roken, waarbij er door verbranding naast nicotine ook teer in het lichaam komt. Uiteindelijk is de schadelijke stof in een sigaret nicotine, en dat zit ook in snus. In grote hoeveelheden zelfs.” Het aantal gram nicotine per zakje zit tussen de 16 en 30 milligram. “Voor de beeldvorming: in een sigaret zit één milligram nicotine. In een doosje zitten 20 sigaretten. Dat betekent dat jongeren met een zakje snus evenveel nicotine in hun mond stoppen als wanneer ze een heel pakje sigaretten roken.”

Het is dus niet minder schadelijk. En ook zeker niet minder verslavend. “Doordat snus vaak langer in de mond gehouden wordt, wordt de gebruiker langer blootgesteld aan schadelijke stoffen. Door het gebruik van meer nicotine bouw je bovendien een tolerantie op. Hierdoor heb je het steeds meer en vaker nodig voor hetzelfde effect. Wat we vaak zien, is dat snus het eerste nicotineproduct is waarmee jongeren in aanraking komen. Maar ze stappen vaak over naar sigaretten – soms zelfs naast snus.”

Lichamelijke klachten

Het gebruik van snus kan op korte termijn lichamelijke klachten veroorzaken. “Dat zijn bijvoorbeeld verhoogde stress, somberheidsklachten, slaapproblemen, een verhoogde hartslag, hartkloppingen, huidproblemen, maag- en darmklachten en duizeligheid. De effecten van nicotine op het lichaam moeten niet onderschat worden: het vernauwt bloedvaten, waardoor je problemen kunt krijgen met je bloedsomloop, conditie en vruchtbaarheid”, zegt El Markhous.

Ook je mondgezondheid gaat er niet op vooruit, legt tandarts Mirthe van Blijkshof uit. “Wat je ziet, is dat het tandvlees reageert op het zakje dat wordt geplaatst. Op die plek ontstaat witte verhoorning (irritatie, red.), wat weer weg kán trekken als je stopt met het gebruik. Bij langdurig gebruik kun je last krijgen van teruggetrokken tandvlees en dat komt nooit meer terug. Dat gaat weer gepaard met permanente klachten zoals tandgevoeligheid, minder aanhechting en een grotere kans op gaatjes. Hoelang het duurt voordat je hier last van krijgt, verschilt per persoon.”

Ze vervolgt dat vernauwing van de vaten door nicotinegebruik ook effect heeft op de mondgezondheid. “De doorbloeding neemt af, wat ook betekent dat het herstel bij ontstekingen afneemt. Dit wordt zwaar onderschat door jongeren, hoewel het gevolgen zijn waar zij de rest van hun leven mee moeten dealen.”

Gezondheidseffecten

Nicotineverslaving op jonge leeftijd, voordat het brein volledig ontwikkeld is rond 25 jaar, kan ervoor zorgen dat bepaalde hersenfuncties niet goed rijpen. “Denk hierbij aan plannen, organiseren, besluitvorming en concentratie. Dit zijn gevolgen waar je last van blijft houden, ook na het stoppen met nicotineproducten”, legt El Markhous uit.

Wat de gezondheidseffecten van snusgebruik op de langere termijn zijn, is nog niet te zeggen. El Markhous: “Er gaan jaren overheen voordat de medische wereld daadwerkelijk kan zien of snus kwaadaardige gevolgen heeft. Maar dat nicotine kankerverwekkende eigenschappen heeft, weten we wel al.”

Dit baart ook tandarts Van Blijkshof grote zorgen. “We hebben nog geen harde cijfers die aangeven dat snusgebruik de kans op mondkanker verhoogt. Juist doordat het zo nieuw is. Ik denk dat zelfs veel tandartsen nog niet eens van dit fenomeen weten, maar des te belangrijker dat tandartsen die het wél herkennen er bedachtzaam mee omgaan op het moment dat we snusgebruik vermoeden. Niet alleen om jongeren – ik zie ze vooral tussen 17 en 24 jaar in de praktijk – te waarschuwen voor potentieel levensgevaarlijke effecten, maar ook voor problemen die niet meer weggaan. Wij kunnen vullingen maken en chirurgische oplossingen bedenken, maar teruggetrokken tandvlees krijg je nooit meer terug.”

Stoppen

Stoppen met snus is vergelijkbaar met stoppen met roken. “Omdat bij beide het gebruik verbonden is aan gewoontes. Het enige verschil is hoe je het product gebruikt: een sigaret rook je, snus stop je in je mond. Toegegeven: hierdoor is het wel iets lastiger om te kwantificeren hoeveel snus iemand gebruikt, want je kunt de zakjes wel tellen, maar houdt waarschijnlijk niet exact bij hoelang het in je mond blijft. Uiteraard kun je wel zeggen dat je van twee naar één naar nul per dag gaat”, aldus El Markhous. Het enige ‘voordeel’ is dat snus niet hetzelfde sociale aspect heeft als we kennen van roken. Dit is een product dat vaak alleen gebruikt wordt, merkt de verslavingsdeskundige op.

Jongeren en volwassenen die willen stoppen met nicotineproducten, waaronder snus, kunnen bij Jellinek aankloppen voor informatie over stopbegeleiding. Dit wordt gedaan onder professionele begeleiding en geeft hen mogelijke toegang tot nicotinevervangende producten, mits ze 18+ zijn.