In haar indrukwekkende boek weigert Gisèle Pelicot (73) zich te laten reduceren tot het ergste wat haar is overkomen. Tegelijkertijd schuwt ze de verwoesting die haar ex-man heeft aangericht niet, ook in de relatie met haar kinderen.
‘Die liefde is niet dood. Ik ben niet dood. Ik heb nog steeds geloof. Het was mijn grote kwetsbaarheid, tegenwoordig is het mijn grote kracht. Mijn revanche.’
Op 2 november 2020 krijgt Gisèle van een politieagent te horen dat haar man Dominique Pelicot in hechtenis is genomen vanwege verkrachtingen met verzwarende omstandigheden en toediening van schadelijke verdovende middelen. Ze zijn die ochtend samen op het bureau, omdat haar man is betrapt toen hij in de supermarkt onder de rokken van vrouwen filmde.
De politie nam zijn laptop in beslag en vond talloze beelden van een bewusteloze Gisèle die verkracht werd door haar man en tientallen vreemden. Wanneer de agent haar foto’s laat zien, is haar eerste instinct ontkenning: dit moet gefotoshopt zijn. De man met wie ze dan bijna vijftig jaar getrouwd is, doet zoiets niet. ‘Ik herkende deze mensen niet’, schrijft Gisèle in haar boek. ‘Ook de vrouw niet. Haar wang was helemaal slap. Haar mond hing open. Ze leek wel een lappenpop.’
Dominique Pelicot drogeerde zijn (inmiddels ex-)vrouw Gisèle meer dan tweehonderd keer in negen jaar tijd. Hij verkrachtte haar en nodigde zeker 72 mannen bij hen thuis uit om hetzelfde te doen. In december 2024 wordt hij veroordeeld tot twintig jaar cel. De vijftig mannen die ook terechtstonden – niet iedereen kon via de beelden worden geïdentificeerd – krijgen drie tot vijftien jaar. Het is een gruwelijke verkrachtingszaak die de wereld schokt, maar die ook een belangrijk gesprek over seksueel geweld opent. Door afstand te doen van haar anonimiteit, zond Gisèle een krachtige boodschap de wereld in: de schaamte hoort bij de daders, en niet bij het slachtoffer.
Documentaire 'Ve(e)rkracht' toont impact van seksueel geweld: 'Gaat verder dan alleen moeite met intimiteit'
Ode aan het leven: schaamte moet van kant wisselen gaat voorbij de mediastorm die rond de zaak ontstond. Door terug te blikken op haar leven en het proces laat Gisèle zien waar haar veerkracht vandaan komt: de vastbeslotenheid om op haar eigen voorwaarden altijd maar door te blijven gaan. Soms wijst ze voorzichtig op mogelijke voortekenen van het misbruik dat later zou komen. Zoals de seksuele verlangens die haar ex-man soms ineens ter sprake bracht die zij verontrustend vond, maar had ‘weggekieperd in de afvalbak van mannelijke fantasieën’. Tijdens het proces realiseert ze zich pas dat ze constant haar grenzen heeft moeten bewaken.
‘Ik had nooit verder nagedacht over deze grenzen, en hem juist alle ruimte gegeven om ze mij te verwijten. Hij verweet me mijn grenzen, mijn blokkades, mijn ‘heiligheid’, alles wat ik hem niet kon bieden. Maar nooit heb ik mezelf de vraag gesteld wat me nu precies zo bang maakte: seksualiteit op zich of hij?’
Vaak wringt het in kleine momenten waar anderen zich in zullen herkennen: de terloopse opmerkingen of gedragingen die je van je afschuift om maar geen probleem te hoeven zijn. De dingen die je door de jaren heen als je eigen fouten bent gaan beschouwen. Zo laat ze doorschemeren hoe Dominique – die het gezin meermaals in financiële problemen bracht – haar succesvolle carrière bedreigend leek te vinden. En hoe het gezin steeds weer om zijn onkunde heen danste.
Gisèle Pelicot schrijft boek over seksueel misbruik na beruchte verkrachtingszaak
Het leed bracht Gisèle en haar kinderen niet dichter bij elkaar, maar dreef hen uit elkaar. Ze reageren anders op hun vaders daden dan hun moeder, en ze nemen resoluut afscheid van het verleden terwijl zij dat niet kan. Voor Gisèle is Dominique niet enkel de bruut die haar zoveel geweld heeft aangedaan. De ‘verlegen elektricien’ die ze als jonge vrouw ontmoette en het monster dat haar verkrachtte hebben in haar ogen beiden bestaan. Het gezin waar ze zo trots op is, dat ze beschrijft als de ‘stuwdam’ die haar beschermde tegen het ongeluk uit haar eigen jeugd, kan en wil ze niet afdoen als een leugen.
‘[Mijn kinderen] hebben het verleden gedumpt in een milieustraat waar je het glas, plastic en hout scheidt, want voor hen is het onmogelijk hun vader los te zien van de gifmenger en verkrachter. ‘Je hebt een kloteleven gehad’, zei Caroline. ‘Nee, dat is niet waar’, schrijft ze. ‘Hun herinneringen waren veranderd in onverdraaglijke leugens. Niet voor mij. Ik klampte me er juist aan vast.’
Vooral de relatie met haar dochter blijft ingewikkeld. Op Dominique’s laptop worden ook beelden aangetroffen van een slapende Caroline. Ze is ervan overtuigd dat hij haar heeft misbruikt, vertelde ze ook in een interview met LINDA. ‘Ik begreep haar twijfels, we konden niets uitsluiten, hoe afgrijselijk ook’, schrijft Gisèle. ‘Ik weigerde echter meteen conclusies te trekken. Mijn woorden kwamen op haar over als een ontkenning van het ondenkbare.’
Inmiddels spreekt ze twee van haar drie kinderen niet meer. Nadat de misbruikzaak van haar kleinzoon Nathan tegen Dominique is geseponeerd, ‘verwaterde’ volgens Gisèle het contact. ‘De onbeantwoorde vragen bleven ons verdelen’, schrijft ze over haar kinderen Caroline en David. ‘Ik zal net zo lang wachten totdat de gemoederen tot bedaren zijn gekomen. Juist omdat ik in herinneringen geloof, in de sporen die ze in ons achterlaten, en in de onvoorwaardelijke liefde die ik mijn kinderen heb gegeven en van hen heb ontvangen.’
Jill Mathon: 'Het niet geloofd worden vond ik veel heftiger dan het misbruik'
De beslissing om haar zaak met open deuren voor de rechtbank te brengen, viel pas op het laatste moment. Eerst wilde ze uit zelfbescherming juist anoniem blijven. Tot ze besefte dat ze dan alleen met haar kinderen en advocaten tegenover een meute aan verdachten en hun advocaten zou zitten. ‘Schouder aan schouder zouden ze als een muur tegenover me zitten. Bewees ik ze op deze manier niet een dienst? Beschermde ik ze niet juist door de deuren gesloten te houden? Niemand zou weten wat ze me hadden aangedaan.’
‘Ik had de fysieke sensatie dat ik de rest van de wereld nodig had. Ik wilde niet meer alleen zijn’, schrijft ze over het moment dat de beslissing viel, ‘Ik was niet meer bang voor de blikken, niet meer bang voor mensen die het wisten. Het was tijd dat de schaamte van kant wisselde. Die woorden werden sinds ruim tien jaar gebruikt om vrouwen die slachtoffer waren van geweld en verkrachting te vergezellen. Ik had ze gehoord en ze hadden zich als een refrein in mijn hoofd vastgezet, alsof mijn gedachten ineens als kleine
messen werden geslepen. Iedereen moest die eenenvijftig verkrachters zien. Zij moesten degenen zijn die uit schaamte het hoofd bogen. Niet ik.’
Gisèle staat nog steeds achter die keuze, schrijft ze, al vroeg het veel van haar om naar de zittingen te blijven komen. ‘Maar dan dacht ik aan al die berichten die ik ontving, de menigte, de vrouwen die me opwachtten en die ik niet wilde teleurstellen. Aan het idee dat we op geen enkele manier mochten toegeven aan verkrachters en hun verdedigers. Vertrekken zou een soort verraad zijn.’
Alma Mathijsen: 'Al het misbruik lijkt op elkaar, het is allemaal supergruwelijk'
Wat na het lezen vooral bijblijft, is Gisèles vastberadenheid zich niet te laten definiëren door anderen. Bijvoorbeeld wanneer de psychologisch expert van justitie concludeert dat ze ‘het slaafje’ was van haar echtgenoot, haar ‘beul’. ‘Maar een meester hoeft zijn slaaf toch zeker niet eerst in slaap te brengen om haar te kunnen domineren!’, schrijft ze fel. ‘En hij was niet altijd een beul geweest. Ik was niet met een beul getrouwd. Witheet ben ik vertrokken.’
In de vaak eenzijdige uitleg van anderen – haar kinderen, de pers, experts – herkent ze zichzelf niet. Ze blijft benadrukken dat ze ook genoeg geluk in haar leven heeft gekend, dat niet alles een farce was. ‘Ik was niet alleen maar een slachtoffer’, schrijft ze steeds weer. ‘Hoe dan ook zal ik nooit worden gereduceerd tot het gemartelde lichaam waar mijn ziel niet in zat, niet die van het meisje dat ik was geweest, noch die van de vrouw die ik ben geworden.’
Gisèle heeft de beelden die Dominique van haar maakte nooit willen zien, tot ze vanwege de rechtszaak niet anders kon. Ze doet dat alleen, loopt naar buiten en laat haar tranen zonder getuigen komen. Het is een hartverscheurend moment dat kenmerkend is voor de manier waarop ze zichzelf staande houdt. Door vooruit te kijken, en nooit te ver het duister in. ‘Ik wilde niet dat de pijn eruit kwam. Ik wilde niet breken. Als ik de omvang van mijn verdriet liet zien, van al mijn verdriet, zou ik kopje onder gaan. Ik heb geen andere keus dan onoverwinnelijk zijn.’
'Als een man een vrouw verkrachtte dan kon dat delict ongedaan gemaakt worden door met het slachtoffer te trouwen'
Gisèle Pelicot is vanwege haar keuze voor een open proces een feministisch icoon geworden, en betekent wereldwijd veel voor vrouwen die seksueel geweld hebben meegemaakt. Ze accepteert die rol vanwege dat laatste, al is het met enige onwennigheid. ‘Het verzacht mijn pijn om te weten dat een vrouw die wakker wordt zonder te weten wat er de vorige avond is gebeurd, misschien aan mij denkt, of beter: aan wat mij is overkomen.’
Door de misdaden van haar ex-man is haar gezin uit elkaar gevallen. Gisèle geeft toe dat ze nooit meer dezelfde zal worden, maar blijft voor het leven kiezen. Ze droomde als jonge vrouw van de liefde en een gezin, en heeft als zeventiger de mannen niet afgezworen. Het is ontroerend om te lezen hoe ze de liefde weer heeft verwelkomd in haar partner Jean-Loup. ‘Die liefde is niet dood’, schrijft ze. ‘Ik ben niet dood. Ik heb nog steeds geloof. Het was mijn grote kwetsbaarheid, tegenwoordig is het mijn grote kracht. Mijn revanche.’
‘Ode aan het leven: schaamte moet van kant wisselen’, het boek van Gisèle Pelicot is nu verkrijgbaar.
Het beste van LINDA. direct in je mail? Meld je aan voor onze nieuwsbrief.
LINDA. spreekt Caroline, de dochter van Gisèle Pelicot: 'Na mijn vader ben ik nu ook een deel van mijn moeder verloren'
Marissa Klaver is senior redacteur bij LINDA.nl en schrijft het liefst over boeken, cultuur en alles wat ze (nog) niet begrijpt. Ze woont samen met kat Pepiet en vijfhonderd boeken in Amsterdam. Als ze niet aan lezen is, vind je haar in een restaurant of concertzaal.
