Van 25 wiegendoden in 2021 naar 41 in 2023 en 35 in 2024. Het aantal wiegendoden is de afgelopen drie jaar ten opzichte van voorgaande jaren gestegen met vijftig procent. De oorzaak van deze stijging wordt onderzocht. Wel valt op dat ouders vaker officiële slaapadviezen naast zich neerleggen en hun ervaringen delen op sociale media.
LINDA. spreekt Mieke Cotterink, expert kinderveiligheid bij VeiligheidNL, over de toename van het aantal wiegendoden in Nederland.
Wiegendood, ook wel Sudden Infant Death Syndrome (SIDS), is het plotselinge overlijden van een baby met een leeftijd tot één jaar, meestal in de slaap. Cotterink: “Het gaat dan om een kind dat ogenschijnlijk gezond was. Vaak zijn het wel kwetsbare kinderen. Zoals te vroeg geboren baby’s in een kritieke fase van de ontwikkeling, waarbij ze zelf gaan omrollen en slapen in een onveilige slaapsituatie. Ook zijn er bij wiegendoodbaby’s voorzichtig aanwijzingen dat er haperingen zijn bij de ‘wekreflex’. Dit is de reflex waardoor mensen wakker worden als ze in een noodsituatie zitten.”
Hoewel wiegendood niet altijd te voorkomen is, kunnen sommige maatregelen de kans erop wel verkleinen. Er zijn daarom officiële slaapadviezen voor kinderen tot twee jaar, de zogenoemde De 4 van Veilig Slapen. Deze adviezen gelden als algemene richtlijn voor onder andere consultatiebureaus en kraamzorg. Zo kan een kind tot twee jaar het veiligst in een slaapzak (1) op de rug slapen (2) en liggen in een eigen bed (3) dat leeg is (4).
Anne verloor haar zoon (1,5) aan wiegendood: 'Nooit meer onbezorgd moeder'
Dat de adviezen effect hebben blijkt uit de cijfers. Zo telde Nederland rond 1986 nog 202 gevallen van wiegendood, tussen 2006 en 2021 lag dit aantal gemiddeld rond de 25. Dat het aantal wiegendoden inmiddels weer is gestegen naar 35 gevallen in 2024 en 41 gevallen in 2023, baart experts daarom zorgen. Hoewel de oorzaak dus nog wordt onderzocht, valt op dat steeds meer ouders onjuist slaapadvies geven en krijgen op sociale media. Dat gaat in tegen het wetenschappelijk onderbouwde advies van officiële instanties, zoals De 4 van Veilig Slapen.
Zo delen ouders massaal lieve foto’s van kinderbedjes vol knuffels, ervaringen met bed sharing of buikslapen. Beelden die volgens Cotterink bijdragen aan het normaliseren van verkeerd slaapadvies. “Via sociale media, influencers en AI krijgen ouders onveilige slaapadviezen. Het gaat hierbij vaak om foto’s die geen veilige slaapsituatie laten zien. En dat is zorgelijk want ouders van jonge kinderen zijn kwetsbaar. Ze willen het goede doen, maar zien door alle bomen het bos niet meer.”
Zo zorgde in de jaren tachtig het advies dat een kind beter niet kan slapen op de buik tot een forse afname van het aantal wiegendoden. Als we nu sociale media moeten geloven, zou buikslapen onschuldig zijn als je kind op een speciaal ademend matras slaapt.
“Je kind laten slapen op een matras dat ademt en vlak en stevig is kan geen kwaad, alleen de claim dat kinderen hierop ook veilig op de buik kunnen slapen, klopt niet. Dat is wetenschappelijk niet onderbouwd en daardoor misleidend. Leg je kindje daarom altijd op de rug tot-ie zelf kan omrollen en een eigen slaaphouding kan bepalen.”
Daarnaast is bed sharing of co-sleeping – waarbij kinderen slapen in hetzelfde bed als de ouders – steeds populairder. “Dit is niet verstandig. Naast de risico’s van bedmaterialen zoals kussens, een dekbed of de naad tussen twee matrassen, vormen de ouders zelf een risico. Niet alleen omdat je als ouder te veel warmte kan afgeven aan je kind, je vormt ook een obstakel voor het kind.
Zo kan je baby in bed tegen je aanrollen en daardoor niet goed ademen. Gebruik daarom een aanschuifbedje met een opstaande zijde tussen jou en je kind. Dat is toch makkelijk met voeden én een veilige oplossing. Laat je kind altijd slapen in een eigen bed.” Dit advies is vooral belangrijk voor baby’s tot vier maanden.
Lieve babyfoto's? Experts waarschuwen voor wiegendood
Foto’s van babybedjes met een hoop knuffels zijn populair, net als video’s van slapende kinderen in een babynestje. Maar het advies geldt: laat je kind slapen in een leeg bed. “Kussenachtig materiaal – eigenlijk alles wat gewatteerd is – is risicoverhogend. Ook knuffels. Het kindje kan daartegenaan rollen en moeite krijgen met ademhalen. Zorg voor een zo leeg mogelijk eigen bed en dat het gezicht van het kindje altijd vrij is.”
Het advies om het kind te laten slapen in een passende slaapzak wordt om diezelfde reden gegeven. “Zodra het kind beweeglijk wordt, is het verstandig om te kiezen voor een slaapzak. Hierdoor kan het gezichtje van het kind niet onder het beddengoed terechtkomen, blijft het lekker warm én kan-ie minder goed omrollen. Daarnaast blijft het gezichtje altijd vrij.”
Cotterink begrijpt dat ouders soms radeloos zijn. Ze raadt daarom aan de slaapadviezen aan te houden van kinderveiligheid.nl. “Maar praat er ook over met elkaar. Het lijkt soms alsof alles een grote roze wolk moet zijn, maar dat is het ouderschap vaak niet.
Je leest en ziet op sociale media rooskleurige verhalen, maar een baby slaapt nou eenmaal de eerste maanden niet gelijk door. Het hoort erbij, maar het gaat ook voorbij. Ouders denken soms dat ze alles zelf moeten oplossen, maar vraag je buurvrouw of goede vriendin om hulp als je dat nodig hebt.”
De hele maand maart lees je op LINDA.nl/PAULINE alles wat gasthoofdredacteur Pauline Wingelaar belangrijk vindt.
Sanne Blauw over veiliger samen slapen met je baby: 'De boodschap 'doe het niet' is te beperkt'
Julot is nieuwsverhalenredacteur bij LINDA.nl. Ze houdt zich bezig met verhalen over het laatste nieuws – van wetsvoorstellen en het duiden van (mis)informatie met experts tot de persoonlijke verhalen. Geen werkdag is voor haar hetzelfde en dat is precies wat zij zo leuk vindt.
