VROUW DURF TE WERKEN

Nog niet zo lang geleden mengde ik me op twitter in een discussie over de huishoudelijke rolverdeling tussen mannen en vrouwen. Foutje, natuurlijk. Moet je nooit doen. Want als het de ongelijkheid tussen de seksen betreft, worden gesprekken nu eenmaal al snel een tikje ongezellig. Dat is aan de borreltafel zo, maar online al helemaal. Lang verhaal kort: ik had het gewaagd om te tweeten dat mijn vriend en ik ons best doen om de zorg voor ons kind en de huishoudelijke taken zo veel mogelijk fifty/fifty te verdelen, maar dat ik ondanks onze beste intenties toch net wat vaker de sjaak ben, als het op de huiselijke rompslomp aankomt. Alsof dat nog niet erg genoeg was, had ik ook nog het lef om daaraan toe te voegen dat mijn vriend en ik daarom regelmatig even met elkaar gaan zitten om te bespreken of de taakverdeling nog wel eerlijk is en of we allebei nog tevreden zijn met hoe we het allemaal geregeld hebben. Nou, dat vond men op Twitter toch een partijtje hilarisch. Vooral mannen konden er niet over uit. Wat een overdreven gedoe. Wat een feministisch gezeur. En die vriend van mij, wat een zielenpoot. Je zult maar zo’n zeikwijf hebben getroffen. Zo’n pitbull. Die alles thuis helemaal eerlijk wil verdelen en daar dan ook nog af en toe over wil práten. Gatverdamme, wat een schrikbeeld.
Als vrouw met een jong kind, een hart vol ambities, een kop vol plannen en een carrière die lekker op stoom is, heb ik zo mijn eigen schrikbeeld. Dat is het beeld van mezelf over tien jaar, omringd door broodtrommels, stinkende gymtassen en uitpuilende wasmanden. Mijn agenda langzaam maar zeker ondergeschikt geraakt aan het schema van het gezin. Mijn werklaptop al in geen maanden meer aangeraakt. Opdrachtgevers afgehaakt. Ambities verkruimeld. En dat ik het dan niemand anders kwalijk kan nemen dan mijzelf. Een beetje dramatisch, dat weet ik. Maar hé, ieder z’n nachtmerrie. Dit is nu eenmaal het beeld dat mij midden in de nacht zwetend kan doen wakker schrikken. En het is helaas geen ongegronde angst. Zelfs nu nog, in een tijd vol oplaaiend feminisme, women empowerment en girls who run the world zijn de verhalen van vrouwen die zichzelf en hun ambities op het tweede plan zetten voor hun gezin nog altijd overal.

Dan heb ik het niet over vrouwen die daarvoor kiezen omdat hun hart ervan gaat zingen. Hulde, maar over hen heb ik het nu niet. Ik heb het over mijn seksegenoten die hun ambities aan de kant schuiven ten gunste van hun gezin. Uit plichtsbesef, omdat ze denken dat het van ze wordt verwacht. Vrouwen die geleidelijk aan steeds meer van zichzelf opofferen om het thuis allemaal soepel te laten functioneren. Die zeggen: “Er moet nu eenmaal af en toe iemand thuis zijn. Vooruit dan maar. I’ll take one for the team.” Zoals Caroline (53). Twintig jaar geleden was zij net als ik. Een freelance schrijver van in de dertig. Creatief, gedreven en ambitieus. Gezegend met een man die bereid was de zorg voor eventuele kinderen zo eerlijk mogelijk te verdelen. Allebei een deel zorgen, allebei een deel werken. Dat was het plan. Maar de praktijk pakte anders uit. De eerste jaren liep alles nog gesmeerd. Er kwamen twee kinderen: een jongen en een meisje. Zij werkte vier dagen als freelance schrijver en redacteur. Hij deed vier dagen zijn ding als zelfstandig ontwerper. De zorg voor de kinderen deelden ze samen. Dat veranderde toen de man van Caroline besloot te stoppen met zijn vaste baan om een eigen bedrijf te beginnen. Ineens was hij zes dagen per week van huis. Een werkweek van tachtig of negentig uur werd voor hem het nieuwe normaal. Caroline steunde hem in zijn nieuwe ondernemingszin en als vanzelfsprekend trok ze thuis steeds meer verantwoordelijkheden naar zich toe. “De kinderen halen en brengen, boodschappen doen, even langs het postkantoor of de stomerij. Ik was freelancer en werkte thuis, dus al snel sloop het erin dat de zorgtaken vooral bij mij terechtkwamen. Dat vond ik aanvankelijk ook niet erg.” Maar het duurde niet lang voordat haar werk eronder begon te lijden. “Ik worstelde steeds meer om mijn klussen af te krijgen.
Er waren altijd honderd dingen die moesten gebeuren. De kinderen waren vier en zes. Het leek me fijn voor ze als er af en toe tenminste één ouder thuis was. Dus besloot ik een dag minder te gaan werken. Dat werden er al snel twee. Tot ik nog maar zo weinig werkte dat ik net zo goed helemaal kon stoppen.”
Als ze nu terugkijkt zou ze de Caroline van toen heel graag bij de schouders willen pakken en flink door elkaar willen schudden. “Ik begrijp waarom ik toen die afweging maakte. Maar ik heb er wél spijt van. Toen we begonnen aan kinderen, begon mijn carrière net enigszins van de grond te komen. Vooraanstaande opdrachtgevers vroegen me ineens voor klussen. Er kwamen allemaal leuke projecten op mijn pad. Door te stoppen met werken, sloot ik deuren die net voor me open begonnen te gaan.” Van iemand die goed was in wat ze deed en werd gewaardeerd om wat ze kon, werd Caroline iemand die vooral dienstbaar was. “Natuurlijk was het fijn om er veel voor mijn kinderen te kunnen zijn, maar ik realiseerde me toen niet genoeg hoeveel ik inleverde. Niet alleen mijn tijd, maar ook mijn onafhankelijkheid, mijn creativiteit, een deel van mijn identiteit. Mijn man heeft zich in de afgelopen tien jaar kunnen ontwikkelen. Hij heeft zichzelf uitgedaagd, status vergaard, geld verdiend en daar veel voldoening uitgehaald. En ik? Ik heb geen financiële onafhankelijkheid. Geen carrière. Niet eens een betere band met mijn kinderen. Hen interesseert het echt niet wie elke dag kookt en wie ze naar al hun sportwedstrijden brengt. Ik ben er altijd. Maar hun vader die tachtig uur werkt, vinden ze even lief.” Ook Madelon zette haar ambitie aan de kant voor haar bloedjes. En ook zij kreeg spijt. “Voor ik kinderen kreeg was ik heel gedreven en ambitieus. Ik werkte als accountmanager bij een grote farmaceut. Maar toen we kinderen kregen, gaf ik mijn baan op om thuis te kunnen zijn voor het gezin.” Van een fulltime commerciële baan met een dik salaris en een dikke auto onder haar kont ging ze naar de hele dag luiers verschonen en kleien. En dat viel tegen. “Was ik aanvankelijk iemand met kennis en competenties, ineens was ik een vrouw die wist waar de boontjes in de aanbieding waren. Het paste niet bij me. Ik verveelde me. Voelde me depressief en nutteloos. Ging dwangmatig schoonmaken, want als het huis spic en span was, had ik het gevoel dat ik tenminste iets had gepresteerd.” Madelon was doodongelukkig, maar durfde dat amper aan zichzelf toe te geven. ‘Ik schaamde me. Voelde me een slechte moeder.

Diep vanbinnen wist ik dat ik weer aan het werk wilde. Maar ik was bang dat mensen uit mijn omgeving me daarvoor zouden veroordelen, vooral mijn moeder en haar familie. Vrouwen werken wel steeds meer, maar een moeder hoort er toch vooral voor haar kinderen te zijn. Zo had ik dat tenminste altijd meegekregen.”
Caroline en Madelon zijn bepaald niet de enige vrouwen die hun eigen ambities en aspiraties aan de kant hebben geschoven voor hun gezin. Hoewel er sinds 2018 officieel meer hoogopgeleide vrouwen zijn dan mannen, doen zij nog steeds massaal een stapje terug als er kinderen komen. De meeste mannen blijven voltijds werken, volgens de Emanciaptiemonitor schroefde in 2020 ruim 39 procent van de vrouwen na de geboorte van hun eerste kind de werkweek terug en 5 procent stopte zelfs helemaal met werken. De laatste tijd wordt in de media weer fanatiek geroepen dat vrouwen daar toch helemaal zelf voor kiezen. Niemand dwingt ze er toch toe om te minderen of zelfs helemaal stoppen met werken? Nou dan. De vrouwtjes houden nu eenmaal van dat getut met kinderen. Of, nog zo’n klassieker: ze zijn gewoon lui. Ondertussen laten tal van onderzoeken al jaren een heel ander beeld zien. Een beeld van vrouwen die vol ambitie de studiebanken en de arbeidsmarkt bestormen, in de vaste overtuiging dat de sky de spreekwoordelijke limit is, maar die uiteindelijk tot de ontnuchterende conclusie komen dat het combineren van een carrière en een gezin toch niet zo gemakkelijk is als de Sheryl Sandbergs van deze wereld ons jarenlang met hun Lean In-praatjes hebben wijsgemaakt.
Zowel in de VS als de UK verlaten hoogopgeleide vrouwen – tegen de verwachting en de tijdsgeest in – na hun eerste kind massaal de arbeidsmarkt verlaten. Niet omdat ze dat zo gepland hadden of omdat ze daar altijd al van droomden – slechts 2 procent had de intentie om thuisblijfmoeder te worden – maar omdat het runnen van een carrière en een gezin simpelweg too much blijkt. Want hoeveel vrouwen ook werken, de verantwoordelijkheden thuis komen nog altijd vooral op hun bord terecht. Ook in Nederland komt het werk in het huishouden voor 60 procent op vrouwen neer en nemen zij twee derde van de zorg voor de kinderen op zich. Dat eist zijn tol. Ruim 62 procent van de Nederlandse moeders is zo druk dat ze geen tijd voor zichzelf hebben, aldus onderzoek van Sitly, een internationaal oppasplatform. Als er wat tijd is, zegt 51 procent die tijd vooral te besteden aan het draaiende houden van het huishouden.
En dan nog heeft ruim de helft van de moeders het gevoel tekort te schieten.
Columnisten als Sander Schimmelpennick schetsen graag het beeld van luie wijven die de hele dag in hun yogabroek verse muntthee zitten te drinken. In werkelijkheid lopen Nederlandse moeders collectief op hun tandvlees. Bovendien is al dat shamen van deeltijdwerkende vrouwen behoorlijk hypocriet. Door deeltijd te werken doen vrouwen namelijk precies wat de Nederlandse maatschappij van hen verwacht. Nederlanders vinden voor mannen een werkweek van vier à vijf dagen ideaal, en voor vrouwen een werkweek van twee of drie dagen, weten we uit de jaarlijkse Emancipatiemonitor. Ons landje mag zichzelf dan graag op de borst kloppen als het op gelijkheid aankomt, maar laten we ons geen illusies maken. Ook hier is de rolverdeling tussen mannen en vrouwen nog steeds zo traditioneel als koekhappen op Koningsdag. Is er een baby op komst? Dan is het de vrouw die van alle kanten de vraag krijgt hoe ze het straks gaat combineren met haar baan. Moeders die het daadwerkelijk wagen hun ambitie voorop te stellen, worden daarvoor eerder veroordeeld dan op een schild gehesen. En dat is heus niet allemaal de schuld van de mannen. Ook voor hen is het traditionele plaatje nog altijd dwingend. Zij worden nog altijd veel meer dan vrouwen afgerekend op carrière, status en hun vermogen om de rol van kostwinner te vervullen. Vaders die best minder zouden willen gaan werken om voor hun kinderen te kunnen zorgen, worden daar nog lang niet altijd door hun werkgever en omgeving in gesteund.

De massale keuze van vrouwen voor deeltijd is dan ook verre van vrij, en wordt vooral ingegeven door sociale normen over hoe mannen en vrouwen zich horen te gedragen, zo werd vorig jaar door onderzoek van de Universiteit van Utrecht aangetoond. Goh. No shit, Sherlock. Voor vrouwen die zowel een gezin als een carrière ambiëren, is het laveren tussen alle tegenstrijdige verwachtingen dan ook als pootjebaden door dikke stroop. Ook ik ontdekte toen ik mijn eerste kind baarde hoezeer de moeder nog altijd als de spil van het gezin wordt gezien. Ik hoorde het in de verraste reacties als ik vertelde dat mijn vriend een maand vaderschapsverlof had opgenomen (“Wat bijzonder. Dat hij daar zin in heeft.”) en dat hij hetzelfde deed toen onze dochter werd geboren (“Echt? Nog een keer een hele maand? Jeetje.”). Ik zie het aan de verbaasde gezichten als ik zeg dat mijn vriend precies evenveel tijd met onze zoon doorbrengt als ik en dat ik hem geen instructies hoef te geven als ik een weekendje weg ga (“Wat goed zeg. Zelfs geen lijstje met tips?”). To be fair: er is al veel veranderd. Vaders zijn tegenwoordig meer betrokken dan ooit. Maar feit blijft: voor een man is tijd inruimen voor de zorg voor zijn kinderen nog altijd optioneel. Voor een vrouw is het vanzelfsprekend. Vrijwel al mijn vriendinnen zijn één of meerdere dagen thuis met kind. Toen ik een van hen vroeg of het voor haar man ook een optie zou zijn om een dag minder te gaan werken, antwoordde ze: “Het zou wel kunnen, maar hij heeft daar gewoon niet zo’n behoefte aan.” Dat is haar man z’n goed recht. Maar mijn punt is: hoeveel vrouwen zouden hardop hetzelfde durven zeggen? Vast niet veel. En daar moet maar eens verandering in komen. Ook Caroline zou de gedreven jonge vrouwen van nu graag op het hart willen drukken: “Cijfer jezelf niet weg. Koester je eigen tijd en je carrière. Ambitieuze vrouwen voelen zich altijd schuldig. Mannen niet. Mijn man had een droom en hij ging ervoor. De ruimte die hij daarvoor nodig had, pakte hij gewoon. Dat had ik achteraf ook moeten doen. Want het stomme is: als ik dat had gedaan, dan had mijn man achter me gestaan, dat weet ik zeker.” Ook Madelon kwam erachter dat ze de situatie waar ze zo ongelukkig van werd zelf kon veranderen. “Toen ik mijn man uiteindelijk vertelde dat ik weer wilde werken, bleek hij dat een prima idee te vinden. Hij zag ook wel dat ik zo niet gelukkig was.” Ze begon voor zichzelf en runt, twee jaar later, een succesvol coachingsbedrijf. “Ik doe wat ik het liefste doe en ben er goed in. Dat maakt mij niet alleen een gelukkiger mens, maar ook een leukere vrouw en moeder. Bovendien, als het zo goed blijft gaan, verdien ik straks zo veel dat mijn man ook wat minder kan gaan werken. Iedereen wint.”
Haar belangrijkste advies aan andere vrouwen is dan ook: “Práát met je partner over hoe je de boel thuis gaat regelen als er kinderen komen. Wees eerlijk over wat je wilt, kijk samen wat er nodig is om dat te regelen, en regel het dan. Ook Caroline kan het niet genoeg benadrukken. “Organiseer die opvang. Investeer in die schoonmaker. In die boodschappenservice. Uiteindelijk betaalt het zich uit. Het lijkt duur. Maar wat je op de lange termijn inlevert aan salaris, carrièrekansen en financiële onafhankelijkheid, dat is uiteindelijk vele malen kostbaarder.” Ik kan alleen maar zeggen: amen. Mijn vriend en ik zijn allebei geen grootverdieners, maar het is ons elke cent waard om allebei onze dromen te kunnen blijven najagen. Dat ons zoontje genoeg aandacht, liefde en tijd met zijn ouders krijgt, is een verantwoordelijkheid die we met z’n tweeën dragen. Maar dat we allebei kunnen blijven doen waar we energie van krijgen, is net zo goed iets wat we samen moeten bewaken. Mijn gezin is het mooiste wat me ooit is overkomen. Maar mijn werk is deel van wie ik ben. De tijd die ik met mijn kinderen doorbreng is me dierbaar. Maar de ruimte om mijn ambities na te jagen, mijn talenten te ontwikkelen en mijn eigen geld te verdienen, is dat ook.•

Dit artikel verscheen eerder in LINDA. 181