
IN DE ZOMER VAN 2021 BEREIKTE IK EEN absoluut dieptepunt. Voor zeker de tiende keer in mijn leven tikte de weegschaal de 120 kilo aan. Terwijl ik toch zó had gedacht dat ik mijn gewicht eindelijk onder controle had. Door de coronamaatregelen was de sportschool een paar maanden dicht. Mijn zorgvuldig geconstrueerde leefpatroon van wandelen, krachttraining en gezond eten ging compleet onderuit. De kilo’s waren er, net als voorgaande keren, veel sneller aangevlogen dan ik ze er weer af zou kunnen krijgen. Zou een maagverkleining de oplossing zijn? Ik googelde op gastric bypass en kwam op de site van een afvalkliniek. Die noemde een relatief nieuwe behandeling met hormonen die iets met je eetlust doen. Mijn interesse was gewekt.
In de jaren tachtig al probeerde ik mijn huisarts wanhopig te forceren een antwoord te geven op de vraag waarom ik toch steeds dikker werd. Hoe het kon dat ik altijd honger had en andere mensen niet. Hij haalde destijds zijn schouders op. Nee, het lag niet aan mijn schildklier. Waarschijnlijk vond hij mij een vraatzuchtig dikkertje dat vooral leed aan zelfbeklag. Inmiddels weet ik dat het niet normaal is om zo veel honger te hebben, om zo veel te kunnen eten als ik at. Dat dit niets te maken heeft met gebrek aan wilskracht. Magere mensen zijn echt niet de hele dag bezig met ‘nee’ zeggen tegen eten zoals wij vetzuchtigen. Natuurlijk zijn er mensen die denken dat ze dik worden van de lucht, die zich niet bewust zijn van wat ze in hun mond stoppen. Die niet weten dat 100 gram chocolade 595 calorieën oplevert. Je zou kunnen zeggen dat die mensen per ongeluk dik worden. Maar ik telde al calorieën toen ik dertien was. Ik had een maag van elastiek. Tenzij ik op dieet was en met ijzeren discpline het hongerspook onder de duim hield. Althans, zolang dat lukte. En dan kwam de inhaalslag in de vorm van vreetbuien.
Ik keek toen al afgunstig naar mensen die vanuit de grond van hun hart kunnen zeggen dat ze ‘niet zo’n zin in een koekje’ hebben. Of die op een verjaardag een schaal met blokjes kaas onaangeroerd laten staan en de bakken chips niet eens zíén. Waarom had ik geen rem? Wat was er mis met mij?
Obesitas was in de jaren tachtig nog geen serieus maatschappelijk probleem. Inmiddels staat de wetenschap aan ‘onze’ kant en stellen artsen dat obesitas en uit de hand gelopen eetlust wel degelijk aandoeningen zijn. Bij het ontstaan ervan kunnen allerlei factoren meespelen, zoals medicijngebruik, stress, gebrek aan slaap en beweging, antibiotica, hormonale factoren, bepaalde ziekten en niet te vergeten crashdiëten (voor een zelfcheck zie checkoorzakenovergewicht.nl).
ik heb een
maag van
elastiek en telde
al calorieën
toen ik
dertien was
Als iemand eenmaal obesitas heeft, is er sprake van een chronische ziekte, legt internist-endocrinoloog en hoogleraar obesitas Liesbeth van Rossum van Centrum Gezond Gewicht van Erasmus MC uit. “Bij mensen die te veel vet hebben, raakt de vetmassa chronisch licht ontstoken en worden de hormonen die in vetweefsel gemaakt worden, verstoord. Er ontstaan dan ook elders in het lichaam ontstekingen, waardoor allerlei belangrijke regelmechanismen ontsporen. De eetlustregulatie werkt niet goed meer, het immuunsysteem raakt overbelast, darmhormonen en -bacteriën raken van slag en het stemmingsgebied in de hersenen wordt aangetast, waardoor iemand depressief of angstig kan worden.”
Helaas valt die toestand niet simpelweg terug te draaien door af te vallen. Van Rossum: “Allerlei systemen die invloed hebben op ons lichaamsgewicht – eetlusthormonen, verbranding, immuunsysteem en vetmetabolisme – kunnen bij afvallen in een stand staan die het lichaamsgewicht terug omhoog probeert te krijgen. Bij sommige mensen herstellen die systemen deels, maar lang niet bij iedereen. Dit kan bijdragen aan gewichtstoename na het afvallen: het jojo-effect.” Door die verstoring in bijvoorbeeld de verzadigingshormonen, die normaal gesproken een vol gevoel geven na de maaltijd, blijven veel obese mensen vaker en meer trek houden, zegt Van Rossum. “Zeker als ze zijn afgevallen. Waardoor ze te veel blijven eten.”
Te veel eten is bovendien easy peasy in een wereld waar overal goedkoop, lekker, vet en zoet voedsel voorhanden is. Er ontwikkelt vrijwel nooit iemand obesitas op een onbewoond eiland waar alleen kokosnoten en bananen groeien. En bij vreetbuien proppen we ons meestal niet vol met appels, bruine bonen of wortels, maar met roomijs, chocolade, chips of toastjes met kaas.
Terug naar de zomer van 2021. Op 13 juli had ik de eerste afspraak met de arts. Een aantal dagen later zette ik bibberend mijn eerste prik, want de mogelijke bijwerkingen – misselijkheid, diarree en braken – klonken niet mals. Opmerkelijk: binnen een halfuur na die eerste prik zat ik ‘vol’, zonder dat ik had gegeten. Een beetje vreemd, maar ook geruststellend. Alsof ik al die tijd tekort aan iets had gehad, alsof die eeuwige honger – die ineens weg was – niet bij mij hoorde. Nog vreemder: mijn geliefde glas rode wijn stond me plots tegen. Drie maanden later woog ik 102 kilo. Het lichaamsvet leek te smelten als sneeuw voor de zon en voor het eerst in mijn leven was afvallen geen hopeloos gevecht.
Iedereen heeft al twee jaar de mond vol van Ozempic/Wegovy (semaglutide), maar ik gebruik Saxenda (liraglutide): een middel dat veel minder bekend is, maar uit dezelfde familie komt en specifiek voor obesitas is ontwikkeld. In de rest van dit artikel zal ik niet over Ozempic schrijven, maar over Wegovy, want dat is de uitvoering die speciaal is ontwikkeld voor gewichtsproblematiek. Ozempic bevat dezelfde stof, maar is lager gedoseerd en bedoeld voor de behandeling van diabetes.
Zowel Saxenda als Wegovy bevat GLP-1-analogen. Dat zijn stoffen die vrijwel identiek zijn aan het lichaamseigen hormoon GLP-1. Dat hormoon wordt gemaakt in het maagdarmkanaal als reactie op voedsel. Het stuurt een bericht aan de hersenen dat je vol zit en zet de alvleesklier aan om insuline te maken. Daarnaast nemen je stofwisseling en hartslag een beetje toe. Het verschil met lichaamseigen GLP-1 is dat de GLP-1 analogen veel langer werken. Van natuurlijk GLP-1 is de helft binnen ongeveer tien minuten alweer afgebroken. Dus kort na de maaltijd is er weer ‘ruimte’ voor die pralinés of dat roomijs. Bij Saxenda duurt dat een dag, bij Wegovy zelfs een week, vandaar dat je deze middelen dagelijks of wekelijks moet injecteren.
binnen een
halfuur na
de eerste prik
zat ik ‘vol’,
zonder dat ik
gegeten had
Je zou ze kunnen zien als schokbrekers op de eetlust. Die blijft schommelen, je krijgt nog steeds honger, maar de pieken en dalen zijn minder extreem, waardoor je minder geneigd bent te eten en dus mogelijk gewicht verliest. Saxenda spreekt van een gewichtsverlies van gemiddeld 10 procent, voor Wegovy is dat 16 procent. Tegelijk maken studies van de fabrikant duidelijk dat je ook gezond moet eten én bewegen, anders houden die mooie resultaten geen stand. Er geldt dus nog steeds: no pain, no gain.
Dat Saxenda bij mij zo goed werkt, is deels pure mazzel. Een kennis werd bij de laagste dosering al zo kotsmisselijk dat ze moest stoppen. Anderen merken er helemaal niets van. Ook endocrinoloog en hoogleraar diabetologie Hanno Pijl ziet dat niet iedereen met Saxenda of Wegovy geholpen is. “Ongeveer 20 procent van de mensen heeft zo veel last van de bijwerkingen dat ze moeten stoppen. Een ander deel heeft last, maar na een aantal weken gaan de bijwerkingen over. Ook zijn er gebruikers die geen bijwerkingen hebben. Tot slot is er nog een deel dat geen bijwerkingen heeft, maar ook niet afvalt.”
Volgens de wetenschap mist ongeveer 15 procent van de mensen de receptoren (ontvangers) in hun brein waardoor deze middelen hun werk kunnen doen. Daarom staat in de bijsluiter van Saxenda nadrukkelijk uitgelegd dat je moet stoppen als je na drie maanden op de hoogste dosering niet minstens 5 procent bent afgevallen.
Maar dat het middel bij mij zo effectief is, komt ook doordat ik mijn lifestyle grotendeels op orde heb. Ik doe aan krachttraining, zet tienduizend stappen per dag, eet veel groenten en fruit en volkoren producten. Ook de wetenschappelijke studies die resultaten van 10 en 16 procent gewichtsverlies constateren, werden gedaan in combinatie met minder eten en meer bewegen. Saxenda en Wegovy zijn dus expliciet geen wondermiddelen te noemen.
Dat is meteen de reden dat mensen met ernstig overgewicht – een BMI hoger dan 40 of hoger dan 35 in combinatie met hart- of vaatziekte, slaapapneu of artrose – de kosten voor Saxenda alleen vergoed krijgen nadat ze een jaar hebben deelgenomen aan de gecombineerde leefstijlinterventie, ook wel GLI genoemd. Het duurdere Wegovy wordt overigens vooralsnog niet vergoed.
Misselijkheid, diarree en braken stond er dus in de lijst met bijwerkingen, naast galblaasontsteking en alvleesklierontsteking. Lekker bemoedigend. “Waar begin je aan?”, vroegen vrienden bezorgd. Maar doorlopen – of liever: doorwaggelen – met 120 kilo was geen optie. De dreiging van hoge bloeddruk, kunstknieën, borstkanker, hartaanvallen, darmkanker en herseninfarcten werd steeds groter. Want wat vaak vergeten wordt, is dat overgewicht óók bijwerkingen kent. Een lastige en hoogstpersoonlijke afweging dus, die je maakt in overleg met je arts, waarbij voor mij uiteindelijk doorslaggevend was dat ik mijn galblaas al ingeleverd had toen die ontstoken raakte bij een eerdere afvalpoging. En alvleesklierontsteking, wist ik, met name voorkomt bij mensen met diabetes type 2, die sowieso een groter risico hebben op deze aandoening.
Ik at in het begin erg voorzichtig, dus misselijkheid en braken waren er niet bij. Maar ergens in het derde weekend, na het ophogen van de dosering, spoot ik twee dagen en nachten lang mijn wc-pot vol. Daarna kwamen de eierboeren. Daarmee wil ik Veluwse kippenhouders niet beledigen: ik bedoel er oprispingen met een zwavelachtige nasmaak mee. Die eierboeren kwamen en gingen gedurende een aantal weken, tot ze definitief wegbleven.
‘waar begin je
aan?’ vroegen
vrienden, maar
doorwaggelen
was geen optie
Mijn prikkelbare darmen kwamen na dat toiletweekend op verrassende wijze tot rust. Alsof mijn complete microbioom vervangen werd door nieuwe darmbewoners. Ik kon voortaan spruitjes, abrikozen en boerenkool eten zonder een centje pijn, wat eerder krampen en ellende betekende. Maar daar kwam een trage stoelgang voor in de plaats. Bizar om te merken hoe blij je kunt zijn met verstopping, na jaren van onvoorspelbare toiletmomenten. Ook had ik geen last meer van oogmigraine, een vorm van migraine waarbij het zicht vertekend is. In Facebookgroepen zijn er meer gebruikers die melding maken van dit soort uitwerkingen, net als een afgenomen trek in alcohol. Voor dat laatste is nog geen verklaring, maar er komen steeds meer aanwijzingen dat afvalmedicijnen tegen verschillende verslavingen – dus ook alcoholverslaving – kunnen werken. Men vermoedt dat dit te danken is aan het feit dat de GLP-1 analogen inwerken op het verslavingscentrum in de hersenen, dat nauw verbonden is met het verzadigingscentrum.
Het lastigste te verteren is misschien wel dat de honeymoon, de eerste maanden waarin het vet eraf vliegt, overgaat. Dat de weegschaal opnieuw tot stilstand komt. Dat de eetlust weer toeneemt. Dat het glaasje wijn weer begint te smaken. Dat kan verontrustend zijn. Ik was vooral bang dat al die kilo’s er weer zouden aanvliegen, dat de strijd opnieuw zou beginnen.
Meer mensen geven aan dat deze medicijnen na verloop van tijd hun werk niet meer lijken te doen. Ook de onderzoeken laten zien dat er na het eerste jaar weer een paar kilo bijkomt en dat mensen vervolgens stabiliseren op een gewicht dat 10 tot 15 procent lager ligt dan hun startgewicht. Er zijn nogal wat gebruikers die op dat moment stoppen, zeker als ze de rekening zelf moeten betalen en de kosten niet meer lijken op te wegen tegen de baten. En dan vliegen de kilo’s er natuurlijk weer aan.
Inmiddels gebruik ik deze middelen ruim drie jaar. Ook ik heb ondertussen geleerd dat je nog steeds kunt aankomen. Toen ik bijna niet kon lopen door een zenuwbeknelling, kwam er een paar kilo bij. Maar toen ik weer ging bewegen en beter op mijn dieet lette, verloor ik die kilo’s ook weer. Aankomen kan nog steeds, maar deze middelen maken het haalbaarder een evenwicht te vinden bij een lager gewicht. Overigens is het maar goed ook dat deze medicijnen niet zo krachtig blijven werken. Anders zou je afvallen tot je letterlijk een ons weegt.
Iedereen aan de spuit – is dat dan het devies? Daar is lang niet iedereen het mee eens. Bijvoorbeeld diegenen die vinden dat mensen met obesitas Ozempic inpikken van diabetespatiënten. Waar tegenover staat dat veel dikke mensen óók diabetespatiënten worden. En misschien hebben we ook wel een stevig wapen nodig tegen de feeder society en onverzadigbare omzethonger van de grootgrutters en fastfoodketens waar we allemaal zo dol op zijn.
Ook eerdergenoemde endocrinoloog Hanno Pijl spreekt met klem waarschuwende woorden. Mensen moeten niet denken dat ze er met deze medicijnen zijn, zegt hij. Enerzijds omdat het gewichtsverlies gemiddeld ‘slechts’ 16 procent is. Daar is iemand van 200 kilo hooguit een beetje mee geholpen: de medische risico’s van zo’n persoon nemen af, maar zijn nog lang niet weg. Ook vindt hij het zorgelijk dat straks half Nederland wellicht deze medicijnen gebruikt. “Waar ik bang voor ben, is dat dit gezien wordt als een technische oplossing voor een maatschappelijk probleem. Dat we denken dat we niets meer hoeven te doen aan de factoren in onze samenleving die overgewicht veroorzaken. Tegelijk denk ik dat deze medicijnen mensen voor nu een steun in de rug geven, in een samenleving die continu prikkels uitzendt om op je stoel te blijven zitten en te veel en verkeerd te eten. Maar deze middelen mogen geen vrijbrief zijn voor de politiek om verder niets te doen aan de obesitaspandemie.”•
Dit artikel is bedoeld voor informatieve doeleinden en vervangt geen medisch advies.














































